Чаған өткүзүшкә мәҗбурланған уйғурлар вә йоқитиливатқан уйғур кимлики

Мухбиримиз меһрибан
2022.01.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Чаған өткүзүшкә мәҗбурланған уйғурлар вә йоқитиливатқан уйғур кимлики Чаған өткүзүшкә мәҗбурланған уйғурлар.
Social Media

Бу йил 1-феврал хитайниң “чаған” байрими. Хитайниң бу йиллиқ чаған байриминиң йеқинлишиға әгишип, хитайдики үндидар, тик-ток қатарлиқ иҗтимаий алақә мунбәрлиридә уйғурларниңму хитайниң чаған байримини өткүзүшкә сәпәрвәр қилиниғанлиқи һәққидики син көрүнүшлири көпләп тарқилип, диққәт қозғимақта.

Йеқиндин буян, америкадики уйғур паалийәтчилиридин лагер шаһити зумрәт давут тәрипидин фейсбук қатарлиқ иҗтимаий таратқуларға бу түрдики син филимлири көпләп йолланди. Син филимлиридә һойла дәрвазилири вә бина өйләрниң ишиклириниң икки йениға хитайчә чағанлиқ мәснәви чаплаватқан уйғурлар көрситилгән. Син филимлиридә йәнә кочиларда хитайниң байрамлиқ милли кийимлирини кийип, сунай вә думбақ тәңкәш қилинған хитайчә музикиларға маслишип, хитайчә яңгер уссули, әҗдәрһа уссули, яғач аяқ оюни, йәлпүгүч уссули қатарлиқларни мәшқ қиливатқан уйғурларниң көрүнүшлириму орун алған.

Зумрәт давут ханим 26-январ зияритимизни қобул қилип, бу көрүнүшләрниң униңға өзи үрүмчидә яшаватқан 2017-2018-йилларда мәһәллә комитети хадимлириниң уйғурларни чаған өткүзүшкә мәҗбур қилған әһвалларни әсләткәнликини билдүрди.

Зумрәт давут ханим, чен чүәнго уйғур районға һөкүмранлиқ қилған 2016-2021-йилларда өзлириниң әнәниви баямлирини өткүзүш чәкләнгән уйғурларниң, чаған қатарлиқ хитайларниң әнәнивий байрамлирини өткүзүшкә мәҗбурланғанлиқини, әмма йеқинда тарқалған чаған һәққидики бу син филимлиридиму охшаш көрүнүшләрниң давам қиливатқанлиқини тәкитләп өтти. У уйғур дияриға ма шиңруй партком секритари болуп кәлгәндин кейинму вәзийәттә һечқандақ өзгиришниң болмиғанлиқини, уйғурларни миллий вә диний кимликидин айрип хитайлаштуруш истратегийәсиниң йәнила дава қиливатқанлиқини әскәртип өтти.

Чен чүәнго 2016 уйғур аптонум райониға партком секритари болған йилларда, уйғурларни асас қилған ислам диниға етиқад қилидиған йәрлик милләтләрниң роза һейт, қурбан һейт қатарлиқ мусулманларниң муқәддәс диний байрамлирини өткүзүшини чәклигән. У “җуңхуа миллити ортақ еңи” ни тәкитләп, уйғурларни “хитай кимлики” ни қобул қилишқа, хитайлар билән “қошмақ туғқан” болушқа, “чаған” өткүзүшкә, шундақла ислам динини хитайчилаштурушқа пүтүн күчи билән урунған. Буни қобул қилмиғанларни “диний әсәбий” яки “бөлгүнчи” дегәндәк қалпақлар билән лагерларға қамиған яки түрмиләргә бәнт қилған иди.

Һалбуки, ғәрп демократик дөләтлиридә хитайниң уйғурларға қаратқан бастуруши “ирқий қирғинчилиқ” дәп әйиблиниватқан, хитай уйғур дияридики әмәлдарлирини алмаштуруп, районда йүргүзиватқан зулум сиясәтлирини пәрдазлап көрситишкә уруниватқан бүгүнки күндиму, уйғурларниң йәнила хитайниң “чаған байрими” ни тәбрикләшкә мәҗбурлиниши, муһаҗирәттики уйғур паалийәтчилири вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң җиддий диққитини қозғиди.

Америкидики уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси, дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси зубәйрә шәмсидин ханимниң қаришичә, бу аламәтләр чен чүәнго кәткәндин кейинму уйғурларға қаритилған “ирқий қирғинчилиқ” вә “мәдәнийәт қирғинчлиқи” ниң тохтап қалмиғанлиқи вә буниңдин кейинму давам қилидиғанлиқиниң әмәлий испатлиридин бири һисаплинидикән.

Зубәйрә ханим йәнә уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң уйғурлар учраватқан бу хил хитайлаштуруш вә милли ассимилиятсийә сиясити һәққидә үзлүксиз издинип, мәхсус доклатларни елан қилип кәлгәнликини билдүрди.

Униң билдүрүшичә, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши 27-январ күни “хитайниң уйғурларға қаратқан мәҗбурий туғқандарчилиқ сиясити вә уйғур балилириниң ассимилиятсийә қилиниши” намлиқ доклат елан қилған. Доклатта, хитайниң уйғурларға қарита “ирқий қирғинчилиқ” сиясити йүргүзүш билән бирликтә, йәнә уйғур кимликини йоқитиш, уларға хитай мәдәнийәт кимликини мәҗбурий қобул қилдуруштәк “ассимилиятсийә сиясити” йүргүзүп келиватқанлиқи ечип берилгән икән.

Зубәйрә ханимниң тәкитлишичә, хитай мәркизи һөкүмити уйғур диярида әмәлдар алмаштуруп, уйғурларға қаратқан “ирқий қирғинчилиқ” вә “уйғур кимликини йоқитиш” сияситини пәрдазлап көрситишкә урунуватқан болсиму, әмма ашкарилиниватқан реял әһваллар, хитайниң бу сияситидә һечқандақ өзгириш болмиғанлиқини көрситип беридикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.