Siemens Ниң пайчиклар йиғинида униң уйғур районидики дәпсәндичиликкә шерик болуп қалмаслиқи тәләп қилинди

Мухбиримиз әркин
2020-02-07
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Германийә земинис (Siemens) ширкитиниң йиллиқ пай чеки һәссидарлар йиғинида, д у қ ниң вәкили әсқәр җан(екранда) кишилик һоқуқ тәшкилатлириға вакалитән сөз қилмақта. 2020-Йили 5-феврал, мюнхен.
Германийә земинис (Siemens) ширкитиниң йиллиқ пай чеки һәссидарлар йиғинида, д у қ ниң вәкили әсқәр җан(екранда) кишилик һоқуқ тәшкилатлириға вакалитән сөз қилмақта. 2020-Йили 5-феврал, мюнхен.
RFA

Германийә земинис (Siemens) ширкитиниң йилда бир қетим өткүзүлидиған йиллиқ пай чеки һәссидарлар йиғини 5‏-феврал күни германийәниң мюнхен шәһиридики 10 миң кишилик олимпик сарийида өткүзүлгән. Тәхминән 7-8 миңдәк киши қатнашқан йиғинда уйғурларниң вәкили кишилик һоқуқ тәшкилатлириға вакалитән сөз қилип, земинис ширкитиниң уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликкә шерик болуп қалмаслиқини тәләп қилған. У йиғинда йәнә һәмкарлиқ елип бериватқан бәзи хитай карханилириниң уйғур районида кишилик һоқуқ дәпсәндичилики вә мәҗбурий әмгәк қилмишлириға четилғанлиқи, буниңда земинисниң содидики хәлқара кишилик һоқуқ өлчәмлиригә әмәл қилған-қилмиғанлиқи соралған.

Земинисниң бу йиллиқ пайчеклар йиғини униң австралийәдә кан ечиш пилани муһит қоғдиғучилириниң қаршилиқиға учраватқан шундақла униң «хитай електрон технологийә гуруһи» CETC билән һәмкарлиқ елип бериши кишилик һоқуқ тәшкилатлирини биарам қиливатқан мәзгилдә өткүзүлди. Шуңа 5‏-феврал күни «йешил тинчлиқ тәшкилати» дәк муһит қоғдиғучи органлар, тәһдит астидики хәлқләр җәмийити, дуня уйғур қурултийи, хәлқара кәчүрүм тәшкилатидәк кишилик һоқуқни қоғдиғучи тәшкилатлар йиғин залиниң сиртида йиғилиш өткүзүп, земинис ширкитигә наразилиқини билдүргән.

«Тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң мәслиһәтчиси ханно шәдлер мюнхендики мәзкур йиғинға қатнашқан кишилик һоқуқ актиплириниң биридур. У йиғинда земинисниң ‏ «хитай електрон технологийә гуруһи» билән болған һәмкарлиқни қайта ойлишип көрүшни тәләп қилған. Ханно шәдлер 5‏-феврал зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «биз германийә ширкәтлириниң хитай карханилири билән болған чәксиз һәмкарлиқидин қаттиқ әндишә қилимиз. Биз бүгүн мюнхендики уйғурлар билән пайчеклар йиғининиң сиртида наразилиқ билдүрдуқ шундақла йиғинда немә үчүн земинисниң хитай електрон технологийә гуруһидәк ширкәтләр билән һәмкарлиқ елип барғанлиқини сорақ қилдуқ. Чүнки бу ширкәт бир хил юмтал ясап чиққан. У ясап чиққан бу юмтал шинҗаң яки шәрқий түркистандики уйғур вә қазақларға даир санлиқ мәлуматларни топлайду. Униңда топланған санлиқ мәлуматлар кишиләрниң йиғивелиш лагерлириға қамилишиға сәвәб болди. Шуңа биз земинистин нурғун уйғур вә қазақларниң тутқун қилинишида җавабкарлиқи бар бир ширкәт билән һәмкарлиқ елип беришни қайта ойлишишини тәләп қилдуқ.»

Ханно шәдлерниң тәкитлишичә, улар земинисниң хитай билән болған һәмкарлиқта очуқ-ашкара болушини тәләп қилидикән. У земинис уйғур вә қазақларниң тутқун қилинишиға ярдәмләшкән һәрқандақ ширкәт билән һәмкарлиқ елип беришни дәрһал тохтитиши керәкликини билдүрди. Ханно шәдлер мундақ деди: «биз земинисниң хитай електрон технологийә гуруһидәк ширкәтләр билән һәмкарлиқ елип беришиға қандақ амилниң түрткә болғанлиқида очуқ-ашкара болушини тәләп қилимиз. Әгәр земинис өзиниң биваситә яки васитилик һалда шинҗаң яки шәрқий түркистандики уйғур вә қазақларниң тутқун қилинишиға һәмдәмдә болуватқанлиқини байқиған һаман земинис өзиниң бу ширкәт билән болған һәмкарлиқини дәрһал үзүши керәк,» деди.

«Хитай електрон технологийә гуруһи» хитай һөкүмитигә һәмкарлишип, униң уйғурларни контрол қилиштики асаслиқ дигитал назарәт механизми болған «бирләшмә җәң суписи» ни қуруп чиққан ширкәттур. Өткән йили земинисниң хитай дөләт игиликидики мәзкур хитай ширкити билән һәмкарлиқ елип бериватқанлиқи ашкарилинип, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң диққитини тартқан иди.

Земиҗисниң 5‏-февралдики пайчеклар йиғинида дуня уйғур қурултийиниң вәкили әсқәр җан кишилик һоқуқ тәшкилатлириға вакалитән сөзгә чиқип, земинис ширкити һәмкарлиқ елип бериватқан «хитай електрон технологийә гуруһи» ниң уйғур районидики бастурушларда зор рол ойниғанлиқини тәкитлигән. Әсқәр җан 5-феврал зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «йиғинда бизгә 10 минутлуқ сөз һәққи бәрди. Биз уларға уйғурларниң омумий әһвали һәққидә қисқичә мәлумат берип, земинис хитайниң електрон технологийә гуруһи дегән ширкәт билән маслишип ишләйду. Һалбуки, бу ширкәт хитай һөкүмити вә хитай армийәсигә бир әп ясап бәргән. Бу әп уйғурлар тоғрилиқ мәлуматларни тәкшүрүп туридиған, көзитип туридиған вә бир мәркәздә қачилап сақлайдиғанлиқи, земинисниң мана мушу кархана билән маслишип ишләватқанлиқи, бу кархана уйғурларниң бастурулуши, һәқ-һоқуқиниң дәпсәндә қилинишида чоң роли болғанлиқини сөзләп өттуқ.»

Лекин йиғинда земинис ширкитиниң иҗраийә директори җой кәйзер өзлириниң хитай електрон технологийә ширкити билән болған һәмкарлиқ мунасивитини ақлап, бу ширкәтниң инсан һәқ-һоқуқлириға әмәл қилишиға диққәт қиливатқанлиқини билдүргән. Әсқәр җан әпәндиниң тәкитлишичә, җой кәйзер земинисниң хитай ширкитигә бәргән техникисини униң уйғурлар үчүн ясап чиққан әпкә ишлитәлмәйдиғанлиқини илгири сүргән.

Нөвәттә германийә ширкәтлириниң хитай електрон технологийә гуруһидәк ширкәтләр билән болған һәмкарлиқ мунасивити германийәдә муназирә қозғимақта. Ханно шәдлерниң билдүрүшичә, германийә һөкүмити вә парламентиниң қанун чиқирип, бу җәһәттики назарәтни күчәйтиши керәк икән. У 5‏-феврал зияритимизни қобул қилғанда мундақ деди: «германийә һөкүмити шинҗаң яки шәрқий түркистандики германийә ширкәтлириниң очуқ-ашкара болушини тәләп қилишқа, уларниң инсанийәткә қарши җинайәткә шерик болуватқан хитай ширкәтлири билән болған мунасивәтни қандақ бир тәрәп қиливатқанлиқини сорашқа тамамән һәқлиқ. Нөвәттә германийә мәһсулат тәминати һәққидә муназирә болуватиду. Биз германийә һөкүмити вә парламентиниң бу мәсилигә қарита әхлақий өлчәм бекитипла қалмай, йәнә инсанийәткә қарши җинайәткә шерик болған ширкәтләрни қандақ бир тәрәп қилиш тоғрисида қанун чиқириш мәсулийити бар, дәп қараймиз.»

Германийә һөкүмити хитайниң уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тәнқид қилип кәлгән болсиму, лекин у германийә ширкәтлириниң райондики паалийитигә қарита изчил мүҗмәл позитсийә тутуп кәлди. Германийә баш министири ангела меркелниң баянатчиси стефен сейберт өткән йили 12‏-айда елан қилған бу һәқтики баянатида: «һечқандақ ембарго қоюлмиған әһвалда. . . Мәзкур районда давамлиқ сода қилиш-қилмаслиқ шу ширкәтниң өзигә бағлиқ,» дегән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт