Doghan erdoghan: "Tursunjan emet shé'ir oqughanliqi, qizini manga yatliq qilghanliqi üchün tutup kétilgen"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-10-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Doghan erdoghan ependi qéynatisi  tursunjan emet we qéynanisi bilen. (Waqti we orni éniq emes)
Doghan erdoghan ependi qéynatisi tursunjan emet we qéynanisi bilen. (Waqti we orni éniq emes)
RFA/Erkin Tarim

Hazir qazaqistanda turuwatqan türkiye puqrasi doghan erdoghan ependi ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur diyarida tonulghan sha'ir, yeni qéynatisi  tursunjan emet bilen uning  ayali, yeni qéynanisi  shuningdek özining  ayalining singlisining jaza lagérida tutup turuluwatqanliqini bayan qildi. Uning éytishiche, qéyin atisi tursunjan emet 18 yil burun yézip déklamatsiye qilghan bir parche shé'iri we uning qizining özidek türk bilen toy qilghanliqi üchün tutup kétilgenlikini ilgiri sürdi.

Hazir qazaqistanda turuwatqan doghan erdoghan ependi ziyaritimizni qobul qilip, aldi bilen özini tonushturup mundaq dédi: "Men türkiyening diyarbaqir wilayitide tughulghan türk puqrasi, ismim we familem doghan erdoghan. Men tunji bolup 2013-yilida ürümchige ishligili bérip, bir mezgil turghandin kéyin türkiyege qaytqan idim".

Doghan erdoghan ependi özining ikkinchi qétim barghinida Uyghur qizi bilen toy qilghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "2016-Yili qayta ürümchige bardim. U yerdin ghuljigha bardim. U yerde hazirqi ayalim bilen toy qildim. Lékin xitay manga turush ruxsiti bermigechke her üch ayda yaki 6 ayda bir qétim türkiyege bérip yéngidin wiza élip ayalimning yénigha barattim. Ayalimdin perzent kördüm, biz her jehettin yaxshi kétiwatattuq".

Xitay Uyghur diyarigha kirgüzmigechke hazir Uyghur diyari bilen qazaqistan chégrasida turuwatqan doghan erdoghan ependi qéynatisi bilen ayalining singlisining bir yildin buyan jaza lagérida ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi: "Silerge we pütün dunyagha melum bolghinidek ikki yildin buyan jaza lagérigha élip kétish yüz bériwatidu. Bu weqede qizini türk bilen toy qildurghanliqi we 2002-yili yéngi yil kéchiliki pa'aliyitide déklamatsiye qilghan bir parche shé'iri tüpeyli qéyin atam tursunjan emet bilen ayalimning singlisi nazile tursun bir yildin buyan jaza lagérida tutup turuluwatidu. Bir yildin buyan manga wiza bermigechke qazaqistan-xitay yipek yoli ortaq baziri bolghan qorghasta turuwatimen".

"Siz türkiye puqrasi bolush süpitingiz bilen bu toghriliq türkiye jumhuriyitining munasiwetlik organlirini izdidingizmu?" dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Men türkiyening béyjingdiki elchixanisigha köp qétim téléfon qilip iltimas qildim, hazir méning qizim bir yérim yashta qéynanam éghir késel, yéqinda ayalimnimu lagérgha élip kétiptu. Türkiyening béyjingdiki elchixanisi her qétim téléfon qilghinimda munasiwetlik yerlerni izdewatimiz emma jawab kelmeywatidu deydu. Shunga türk elchixanisidin ümidimni üzüp erkin asiya radiyosigha iltimas qildim. Awazimiz bolushunglarni iltimas qilimen" '

Doghan erdoghan ependi qéynatisining Uyghurlar arisida hörmetke sazawer bir kishi ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "Qéynatam Uyghur sen'etchiler edebiyatchilar we Uyghur xelqi arisida abruyluq shexs idi. Uyghurning olturushlirida shé'ir déklamatsiye qilatti. Ghuljigha kelgen dangliq kishiler choqum uni izdep körüshüp kétetti. 2002-Yili ürümchide ötküzülgen sen'et kéchilikide shé'ir oqughanliqi üchün köp qétim tutup kétilip qoyup bérilgen. Emma bu qétimqi dolqunda uni solap bir yildin buyan qoyup bermidi".

Doghan erdoghan ependi ularning térrorizm bilen héchqandaq alaqisi yoqlighini bayan qilip mundaq dédi: "Qéynatam tursunjan emet bilen uning qizi nazile tursunning térrorchiliq bilen héchqandaq munasiwiti yoq. Térrorchiliq bilen munasiwiti bolghan bolsa men qutuldurimen dep türkiyening munasiwetlik idarilirige téléfon qilip yürmeyttim. Qizini men bilen toy qildurghanliqi we 18 yil burun yézip déklamatsiye qilghan bir parche shé'iri tüpeyli ekirkétiptu".

Biz tursunjan emet toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün ghulja sheherlik yéngi yer saqchixanisigha téléfon qilghan bolsaqmu jawab alalmiduq.

Tursunjan emet, sha'ir we yazghuchi bolup, uning shé'irlirini nurghun naxshichilar ahanggha sélip oqughan. Hazir gérmaniyede turuwatqan Uyghur sen'etkar ablimit tursun ependi tursunjan ependini yaxshi tonuydighanliqini, uning öz militini söyidighan talantliq sha'ir yazghuchi ikenlikini, uning bigunah ikenlikini bayan qildi.

Tursunjan emet 2001-yili ürümchide yüz bergen ataqliq tembürchi nurmuhemmet tursunning tembür kéchilikide sehnige chiqip shé'ir déklamatsiye qilghan bolup, uning shé'iri küchlük inkas qozghighan we shuningdin kéyin nurmuhemmet tursun xizmettin heydiwétilgenidi. Shu weqedin kéyin xitay da'iriliri "Idé'ologiye sahesidiki milliy bölgünchilikke zerbe bérish" namida heriket bashlighanidi.

Toluq bet