«Уйғур оттура мәктәп тил-әдәбият дәрслики» ни қайта түзүшкә қатнашқан камил реһим тутқун қилинған

Мухбиримиз сада
2019-04-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинған үрүмчи шәһәрлик чоңлар маарип институтиниң профессори камил реһим.
Хитай һөкүмити тәрипидин тутқун қилинған үрүмчи шәһәрлик чоңлар маарип институтиниң профессори камил реһим.
Social Media

Күнсери ашкарилиниватқан учурлар хитай һөкүмитиниң нөвәттики сиясий бастуруш қаратмилиқиниң тиғ учини уйғур дияридики йәрлик милләтләрниң тили, мәдәнийити, вә диний етиқадиға мәркәзләштүриватқанлиқини көрсәтмәктә. Буниң нәтиҗисидә уйғур миллитиниң мәниви һаятидики йетәкчи күч һесабланған сәрхилларниң хитайниң райондики тәқиб системисиниң қурбаниға айлиниватқанлиқини мәлум болмақта.

Йеқинқи мәзгилдин буян уйғур сәрхиллириниң аталмиш «дөләтни парчилашқа урунуш» вә «бөлгүнчилик» билән әйиблинип, бәзилириниң қамақ җазалириға, йәнә бәзилириниң өлүм җазалириға һөкүм қилинғанлиқи радийомиз тәрипидин дәлилләнгән иди. Әмдиликтә 2002-йилидин 2011-йилиғичә «уйғур оттура мәктәп тил-әдәбият дәрслики» ни қайта түзүшкә қатнашқан уйғур зиялийси камил реһимниң тутқун қилинғанлиқи униң нөвәттә голландийәдә турушлуқ қизи мәрһаба камил тәрипидин дәлилләнди. 

Мәрһаба камилниң радийомизға қилған сөзидин мәлум болушичә, дадиси камил реһим үрүмчи шәһәрлик чоңлар маарипи институтиниң профессори болуп, муавин институт башлиқлиқ вәзиписиниму өтигән икән. У 2018-йили 4-айниң 13-күни өйидин тутуп әкетилгән. 

Мәрһаба камил сөзи давамида дадисиниң әң асаслиқ тутулуш сәвәбиниң 2002-йилидин 2011-йилиғичә «уйғур оттура мәктәп тил-әдәбият дәрслики» ни қайта түзүшкә қатнашқанлиқи икәнликини алаһидә ейтип өтти. 

Йеқинда радийомизда елан қилған бир хәвәрдә даңлиқ обзорчи ялқун розиниң 15 йиллиқ муддәтлик қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқи баян қилинған иди. Ундин башқа уйғур аптоном районлуқ маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савутниң өлүмгә һөкүм қилинип, җазаниң икки йил кечиктүрүп иҗра қилишқа буйрулғанлиқи илгири сүрүлгән иди. 

Радийомизға кәлгән йәнә бир инкаста уйғур районидики һәр дәриҗилик кадирлар арисида давам қиливатқан сиясий өгиништә, сақчи органлири тәрипидин тәйярланған, һөҗҗәтлик агаһландуруш филими көрситилмәктә икән. Мәлум болушичә, 1-2-3 дәп қисимларға бөлүнгән бу видийолуқ тәшвиқат материялида юқирида тилға елип өткән икки зиялийниңму аталмиш җинайити баян қилинған икән. 

Зиярәт давамида мәрһаба камил дадиси камил реһимниң әдәбият дәрсликини қайта түзүшкә қатнашқан мәзгилидики һессиятини чүшәндүрүп, «һөкүмәтниң дадамға уйғур тил-әдәбиятини хәнзуларниң әдәбият китаби билән мас қәдәмдә өзгәртип түзүш буйруқини бәргән болуп, шу җәрянда дадам уйғур тилимиз вә әдәбиятимиз йоқ болуп кетидиған болди, дәп бәк қаттиқ йиғлиған иди,» деди. 

Зиярәт җәрянида биз мәрһаба камилдин дадисиниң нөвәттики вәзийитидин хәвириниң бар-йоқлуқини сориғинимизда, у дадисиниң тутулған дәсләпки мәзгилдә өгинишкә әкирип кетилгәнликини, әмма 2019-йили 2-айға кәлгәндә дадисиниң 2018-йили 8-9-айларда үрүмчи шәһәрлик 4-түрмигә йөткәлгәнликидин хәвәр тапқанлиқини қәйт қилип өтти. 

Биз мәрһаба камилниң баянлириға асасән үрүмчи шәһәрлик чоңлар маарип институти вә үрүмчи шәһәрлик 4-түрмигә телефон қилип учур игиләшкә тириштуқ. Һалбуки, иккила җайға урған телефонимизни алидиған адәм чиқмиди, бәзидә телефонимиз намәлум сәвәбләрдин үзүветилди. 

Зиярәт ахирида мәрһаба камил иҗтимаий таратқулар арқилиқ дадисиниң нөвәттики вәзийитини дуняға ашкарилишиниң сәвәби һәққидә тохтилип, «уйғур тил-әдәбият китабиниң өзгәртип түзүлүштин бурунқи нусхиси дәл биз бурун оқуған китаблардур. ялқун рози, саттар савут вә дадамға охшаш кишиләрниң уйғур тили әдәбияти үчүн қилған төһписиниң мушундақла йоқ болуп кетишигә қарап туралмидим, чүнки бизниң уни қоғдаш һәққимиз бар,» деди.

Алдинқи һәптә радийомизда 2012-йили американиң виргинийә штатиға оқушқа кәлгән уйғур яш әмруллаһ әкрәмниң ата-анисиниң лагерға тутулғанлиқи һәққидә ишләнгән тәпсилий сөһбитимиз берилгән иди. Сөһбәттә әмруллаһ әкрәмму уйғур зиялийси камил реһимниң тутқун қилиниш сәвәби һәққидә қисқичә чүшәнчә бәрди. 

У мундақ деди: «камил реһим мениң һаммамниң йолдиши болуп, у киши 2002-йилидин 2011-йилиғичә башланғуч, оттура мәктәпләрниң тил-әдәбият дәрсликини түзүшкә қатнашқан, шу сәвәбтин 2018-йили 4-айда тутқун қилинипту.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт