"Uyghur ottura mektep til-edebiyat dersliki" ni qayta tüzüshke qatnashqan kamil réhim tutqun qilin'ghan

Muxbirimiz sada
2019-04-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghan ürümchi sheherlik chonglar ma'arip institutining proféssori kamil réhim.
Xitay hökümiti teripidin tutqun qilin'ghan ürümchi sheherlik chonglar ma'arip institutining proféssori kamil réhim.
Social Media

Künséri ashkariliniwatqan uchurlar xitay hökümitining nöwettiki siyasiy basturush qaratmiliqining tigh uchini Uyghur diyaridiki yerlik milletlerning tili, medeniyiti, we diniy étiqadigha merkezleshtüriwatqanliqini körsetmekte. Buning netijiside Uyghur millitining meniwi hayatidiki yétekchi küch hésablan'ghan serxillarning xitayning rayondiki teqib sistémisining qurbanigha ayliniwatqanliqini melum bolmaqta.

Yéqinqi mezgildin buyan Uyghur serxillirining atalmish "Döletni parchilashqa urunush" we "Bölgünchilik" bilen eyiblinip, bezilirining qamaq jazalirigha, yene bezilirining ölüm jazalirigha höküm qilin'ghanliqi radiyomiz teripidin delillen'gen idi. Emdilikte 2002-yilidin 2011-yilighiche "Uyghur ottura mektep til-edebiyat dersliki" ni qayta tüzüshke qatnashqan Uyghur ziyaliysi kamil réhimning tutqun qilin'ghanliqi uning nöwette gollandiyede turushluq qizi merhaba kamil teripidin delillendi. 

Merhaba kamilning radiyomizgha qilghan sözidin melum bolushiche, dadisi kamil réhim ürümchi sheherlik chonglar ma'aripi institutining proféssori bolup, mu'awin institut bashliqliq wezipisinimu ötigen iken. U 2018-yili 4-ayning 13-küni öyidin tutup ekétilgen. 

Merhaba kamil sözi dawamida dadisining eng asasliq tutulush sewebining 2002-yilidin 2011-yilighiche "Uyghur ottura mektep til-edebiyat dersliki" ni qayta tüzüshke qatnashqanliqi ikenlikini alahide éytip ötti. 

Yéqinda radiyomizda élan qilghan bir xewerde dangliq obzorchi yalqun rozining 15 yilliq muddetlik qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi bayan qilin'ghan idi. Undin bashqa Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazaritining sabiq naziri sattar sawutning ölümge höküm qilinip, jazaning ikki yil kéchiktürüp ijra qilishqa buyrulghanliqi ilgiri sürülgen idi. 

Radiyomizgha kelgen yene bir inkasta Uyghur rayonidiki her derijilik kadirlar arisida dawam qiliwatqan siyasiy öginishte, saqchi organliri teripidin teyyarlan'ghan, höjjetlik agahlandurush filimi körsitilmekte iken. Melum bolushiche, 1-2-3 dep qisimlargha bölün'gen bu widiyoluq teshwiqat matériyalida yuqirida tilgha élip ötken ikki ziyaliyningmu atalmish jinayiti bayan qilin'ghan iken. 

Ziyaret dawamida merhaba kamil dadisi kamil réhimning edebiyat derslikini qayta tüzüshke qatnashqan mezgilidiki héssiyatini chüshendürüp, "Hökümetning dadamgha Uyghur til-edebiyatini xenzularning edebiyat kitabi bilen mas qedemde özgertip tüzüsh buyruqini bergen bolup, shu jeryanda dadam Uyghur tilimiz we edebiyatimiz yoq bolup kétidighan boldi, dep bek qattiq yighlighan idi," dédi. 

Ziyaret jeryanida biz merhaba kamildin dadisining nöwettiki weziyitidin xewirining bar-yoqluqini sorighinimizda, u dadisining tutulghan deslepki mezgilde öginishke ekirip kétilgenlikini, emma 2019-yili 2-aygha kelgende dadisining 2018-yili 8-9-aylarda ürümchi sheherlik 4-türmige yötkelgenlikidin xewer tapqanliqini qeyt qilip ötti. 

Biz merhaba kamilning bayanlirigha asasen ürümchi sheherlik chonglar ma'arip instituti we ürümchi sheherlik 4-türmige téléfon qilip uchur igileshke tirishtuq. Halbuki, ikkila jaygha urghan téléfonimizni alidighan adem chiqmidi, bezide téléfonimiz namelum seweblerdin üzüwétildi. 

Ziyaret axirida merhaba kamil ijtima'iy taratqular arqiliq dadisining nöwettiki weziyitini dunyagha ashkarilishining sewebi heqqide toxtilip, "Uyghur til-edebiyat kitabining özgertip tüzülüshtin burunqi nusxisi del biz burun oqughan kitablardur. Yalqun rozi, sattar sawut we dadamgha oxshash kishilerning Uyghur tili edebiyati üchün qilghan töhpisining mushundaqla yoq bolup kétishige qarap turalmidim, chünki bizning uni qoghdash heqqimiz bar," dédi.

Aldinqi hepte radiyomizda 2012-yili amérikaning wirginiye shtatigha oqushqa kelgen Uyghur yash emrullah ekremning ata-anisining lagérgha tutulghanliqi heqqide ishlen'gen tepsiliy söhbitimiz bérilgen idi. Söhbette emrullah ekremmu Uyghur ziyaliysi kamil réhimning tutqun qilinish sewebi heqqide qisqiche chüshenche berdi. 

U mundaq dédi: "Kamil réhim méning hammamning yoldishi bolup, u kishi 2002-yilidin 2011-yilighiche bashlan'ghuch, ottura mekteplerning til-edebiyat derslikini tüzüshke qatnashqan, shu sewebtin 2018-yili 4-ayda tutqun qiliniptu."

Toluq bet