Уйғур паалийәтчиләр «вухән вируси» ниң лагерларда паҗиә туғдурушидин әндишә қилмақта

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-02-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси рабийә қадир ханим уйғур мәсилиси тоғрисидики чоң йиғилишта сөз қилмақта. 2018-Йили май, вашингтон.
Хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси рабийә қадир ханим уйғур мәсилиси тоғрисидики чоң йиғилишта сөз қилмақта. 2018-Йили май, вашингтон.
Photo: RFA

«Вухән вируси» тарқалғандин кейин пүтүн дуня униң хәвпидин қоғдиниш тәдбирлирини еливатқан мәзгилдә муһаҗирәттики уйғур паалийәтчилири бу вирусниң уйғур райондики лагерларға тарқилишидин әндишә қилмақта вә хәлқара җамаәтни лагерларда йүз бәргүси бир паҗиәниң алдини елиш үчүн һәрикәткә чақирмақта. Уйғур районидин келиватқан бу һәқтики һәр хил учурларму паалийәтчиләрниң әндишилириниң асассиз әмәсликини көрсәтмәктә. Хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси рабийә қадир ханим түнүгүнки баянатида дуня сәһийә тәшкилатидин лагерларда дәрһал бир тәкшүрүш елип беришини тәләп қилди.

Хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийәни илгири сүрүш фондиниң рәиси рабийә қадир ханим «вухән вируси» вабаси тарқалғандин кейин өз тор бетидә арқа-арқидин 3 қетим баянат елан қилип, бу вирусниң лагерларда паҗиә туғдуруш хәвпидин хәлқара җамаәтни вақипландурған вә лагердикиләрни «вухән вируси» дин қоғдаш һәққидики тәләплирини хәлқарадики, җүмлидин америкадики алақидар органларға йәткүзгән.

Рабийә ханимниң бу һәқтики тунҗи баянатида лагердики 3 милйондин артуқ тутқунниң мәзкур вирусқа тақабилчанлиқи дуня бойичә әң әң аҗиз кишиләр икәнлики билдүрүлгән. У баянатида районниң тарихий вә сиясий вәзийити нәзәрдә тутулса хитайниң лагердики бу 3 милйон инсанниң һаятий бихәтәрликигә баш қатуруп кәтмәйдиғанлиқини, һәтта йиллардин буян бешини қатуруп келиватқан уйғур мәсилисини «вухән вируси» дин ибарәт мушу ваба баһанисидә бир тәбиий балайи-қаза сүпитидә бир тәрәп қиливетиш койида болидиғанлиқиниму илгири сүргән. Хитайниң «вухән вируси» ниң лагерларға тарқилишиға көз юмуш вә һәтта қәстән юқтуруш еһтималлиқиниму чәткә қеқишқа болмайдиғанлиқи тәкитләнгән мәзкур баянатта хитайниң лагердикиләрни «террорлуққа зәрбә бериш» шоари билән топлиғанлиқи вә аталмиш «террорлуққа қарши һәрикәт» ни һаят-маматлиқ җәң дәп елан қилғанлиқи әслитип өтүлгән.

Финландийәдики уйғур паалийәтчи халмурат уйғур алдинқи күни иҗтимаий таратқуларда өзигә вәтәндин кәлгән учурларға асасән «вухән вируси» юқум гумандарлириниң корлада лагердикиләрдинму байқалғанлиқ еһтималлиқидин әндишә қиливатқанлиқини баян қилған. Биз паалийәтчи халмуратниң язмисидики йип учлириға асасән корладики партийә мәктипигә телефон қилдуқ. Алақидар бир хадим корлада йеңидин байқалған юқум гумандариниң «партийә мәктипиниң хизмәтчиси яки оқуғучиси икәнлики» һәққидики соалимизға «партийә мәктәптә әмәс» дәп җаваб бәрди вә бу арқилиқ йеңидин байқалған бир юқумдар барлиқини ишарәтлиди.

Рабийә ханим иккинчи қетимлиқ баянатида лагердикиләрниң нөвәттә йәр шарида «вухән вируси» дегән бир апәтниң мәвҗутлуқи вә өзлиригә қарап йеқинлишиватқанлиқидин хәвәрсизлики, уларниң уруқ-туғқанлириниң лагердикиләрни бу хәвптин агаһландуруш имкани йоқлуқини әскәрткән иди.

Корладики алақидар йәнә бир хадим корлада байқалған юқумланғучиниң үч нәпәр икәнликини билдүргән болсиму, әмма униң милләт тәркиби һәққидә мәлумати йоқлуқини баян қилди. Әмма у бу 3 киши ичидә лагердикиләр, йәни тутулған яки кесилгәнләр йоқлуқини илгири сүрди. Корладики даириләр илгири байқалған 3 нәпәр юқумдардин башқа йеңидин байқалғанлириниң йоқлуқини илгири сүргән иди. Әмма уйғур райондики даириләрниң түнүгүнки мәлуматида йеңидин байқалған 4 нәпәр юқумланғучиниң бириниң байинғолин областида икәнлики тилға елинған. Бу учур паалийәтчи халмурат уйғур еришкән учурниң асассиз әмәсликини ишарәтлимәктә.

Йәнә торларда ашкариланған үрүмчи сайбағ районидики бир аһалиләр райониға аит һөкүмәт уқтурушида «вухән вируси» шәкилләндүргән тәһдитниң пәвқуладдә еғирлиқи тәкитләнгән. Униңда 2 ‏-айниң 3‏-күнидин башлап аһалиләр районниң толуқ қамал қилинидиғанлиқи елан қилип, бир қатар җиддий тәдбирләр оттуриға қоюлған. Тәдбирләр арисида аһалиләрниң өйдин талаға чиқмаслиқи, зиярәтчи қобул қилмаслиқи, болупму өзара топланмаслиқи алаһидә тәкитләнгән. Рабийә ханим әң дәсләпки баянатида лагердикиләрниң «вухән вируси» дин мудапийәлиниш үчүн әң алди билән топланған лагеридин тарқилитилиши вә аилә әзалири билән җәм болуп, өйлиридә саламәтликини әслигә кәлтүрүши вә кесәлгә тақабилчанлиқини күчәйтиши керәклики тәкитләнгән иди.

Бу һәқтә йәнә канада вә америкадики уйғур паалийәтчилири өз әндишилирини һәр хил йоллар билән оттуриға қоймақта. Теббий тәтқиқатчи вә паалийәтчи мәмәт имин әпәнди «пидаийлар» тор телевизийәсидә өткүзүлгән сөһбәт хатирисидә лагердики адәм зичлиқиниң «вухән вируси» ға тақабил турушта әң чоң аҗизлиқ икәнликини баян қилған иди.

Биз бу һәптә ичидә атушта мирадил нурәхмәт қатарлиқ бир түркүм юқум гумандарларниң бурунқи бир лагерға, йәни нөвәттики мәвҗут лагерларға йеқин бир җайға орунлаштурулғанлиқини хәвәр қилғандин кейин түнүгүн рабийә ханим үчинчи қетимлиқ баянатини елан қилди. У хәлқара сәһийә тәшкилатидин уйғур районидики лагерларда җиддий бир тәкшүрүш елип беришни тәләп қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт