Ташқи ишлар министири ки шида: японийә хитайниң һәрикитигә һәргиз йол қоймайду

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2013-11-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай дөләт мудапиә министирлиқи түзүлгән шәрқ деңиз тәвәликидики һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисини елан қилиши қаршилиқ билдүрүп йезилған мақалиләр.
Хитай дөләт мудапиә министирлиқи түзүлгән шәрқ деңиз тәвәликидики һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисини елан қилиши қаршилиқ билдүрүп йезилған мақалиләр.
RFA/Qtuluq

11-Айниң 23-күни хитай дөләт мудапиә министирлиқи хитайниң 1997-йили 3-айниң 14-күни һазирлиған «хитай хәлқ җумһурийитиниң дөләт мудапиә қануни», 1995-йили 10-айниң 30-күни тәстиқланған «хитай хәлқ җумһурийити һава бошлуқи қануни» вә 2001-йили 7-айниң 23-күни елан қилинған «хитай хәлқ җумһурийитиниң учуш йоли қаидә-бәлгилимиси» гә асасән түзүлгән шәрқ деңиз тәвәликидики һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисини елан қилиши японийәниң күчлүк қарши турушиға учриди.

«Кйодо» агентлиқиниң 24-ноябир хәвәр қилишичә японийә ташқи ишлар министири фумио ки шида мухбирларниң зияритини қобул қилғанда «хитайниң японийәниң туприқи болған сенкаку арили һава бошлуқини өз ичигә алған һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи қуруши бир тәрәплимилик һәрикәт, японийә буниңға һәргиз йол қоймайду» дәп өз наразилиқини билдүргән.

Хәвәрдә, америка һөкүмитиниң хитай тәрәпкә бу мәсилә үстидә күчлүк инкас қайтуруп, өзиниң район бихәтәрлик мәсилисидә японийәниң һәмшерики икәнликини әскәрткәнликиму тилға елинған.

Ниппон кезай шимбум гезитиниң 24-ноябиридики хәвиридә хитай дөләт мудапиә министирлиқиниң сенкаку арили бошлуқини өз ичигә алған һава бошлуқи қоғдаш район бәлвеғини елан қилиши, окинава өлкисидики сенкаку арилиниң вәзийитини техиму җиддийләштурвәтти. Хитай бу райондики һава бошлуқи мудапиә райони бәлвеғини қоғдашни 23-ноябир әтигән саәт 10:00 дин башлап иҗра қилидиғанлиқини вә бу районға хитай һава армийиси өзиниң җасуслуқ айропиланлирини әвәткәнликини билдүрди» дейилгән.

Хәвәрдә хитайниң ту 154, й8 типлиқ җасуслуқ айропиланлириниң хитайниң шәрқ деңиз тәвәликидин сенкаку арилиға киргәнликини, японийә өзини қоғдаш һава армийиси дәрһал һуҗумға өтүп хитай айропиланлири билән һава бошлуқида қаршилашқанлиқини билдүргән.

Хәвәрдә йәнә, хитай дөләт мудапиә министирлиқиниң баянатида дейилгән хитайниң һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисигә бойсунмай бу районға киргән һәр қандақ айропиланниң һуҗумға учрайдиғанлиқи, әмма йолучилар айропиланлириниң бу бәлгилиминиң сиртида икәнлики, буниң пәқәт һәрбий айропиланларниң учушиға қаритилғанлиқи көрситилгән.

Хәвәрдә дейилишичә, 2012-йили 9-айдин башлап японийә һөкүмити шәхсләрдин сенкаку арили қатарлиқ аралларни сетиливелип дөләт игидарчилиқиға өткүзүвалғандин кейин,хитайниң бу районға көпләп һәрбий айропилан вә парахот әвәтиши көпәйгәнлики алға сүрүлгән шундақла хитай дөләт мудапиә министирлиқиниң баянатчиси яң ю җүнниң «бу һәрикәтләр пәқәтла японийәниң һәрикитини көзитиштин ибарәт» дегән сөзиму көрситилгән.

Йомиури шимбун гезитиниң 24-ноябир хәвиридә «хитайниң японийә тупрақлирини өз ичигә алған һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғини бәрпа қилиши бу районниң вәзийитини толиму җиддийләштурүвәтти. Хитай бәлгилимигә хилаплиқ қилғучиларға һәрбий айропилан билән тақабил туридиғанлиқини билдүрди вә һәтта вақти кәлгәндә һәрбий һәрикәт қоллинип етип чүшүрүвитидиғанлиқиниму агаһландурди. Бу, хитайниң тунҗи қетим һава бошлуқида мудапиә қоғдаш район бәлвеғи қуруши, хитайниң бу һәрикитини хитай дөләт мудапиә министирлиқиниң баянатчиси яң юҗун дөләтниң игилик һоқуқини, һава бошлуқини, туприқини қоғдаш үчүндур деди» дейилгән.

Хәвәрдә; «хитай өткән 12-айдин башлап җасуслуқ көзитиш айропиланлирини японийә тәвәликигә әвәтип японийәгә таҗавуз қилиш һәрикитини башлиған. Шу сәвәбтин японийә өз һава бошлуқида мудапиә көрүш бәлгилимисини оттуриға қойған иди. Мана әмди хитай тәрәп буниңға қарши һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисини елан қилди. Бу пилан хитай азадлиқ армийисиниң пилани» дейилгән.

Хәвәрдә йәнә 23-ноябир японийә ташқи ишлар министирлиқиниң асия ишлири ишханисиниң мәсули җуничи иһара токйодики хитай әлчиси хән зучяңға телефон қилип бу мәсилидә японийәниң наразилиқни билдүрүш билән биргә, хитай тәрәпниң бу һәрикитиниң наһайити хәтәрлик икәнликини, ойлимиған йәрдин, ойлимиған вәқәләрниң йүз бериш еһтималлиқини алаһидә әскәрткән.

Әмма токйодики хитай әлчиханисиниң тор бекитидә көрситилишичә, хитай әлчиси хән зучяң японийә тәрәпниң наразилиқини рәт қилип, хитай һөкүмитиниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң әһдинамилиригә, хәлқара қанунларға бойсунған асаста, дөлитиниң һава бошлуқи мудапиә қоғдаш район бәлвеғи бәлгилимисини елан қилғанлиқини, буниңда хитай һөкүмитиниң пүтүнләй йоллуқ икәнликини билдүргәнлики көрситилгән.

Хитай хәлқ ториниң хәвиридә 21-ноябир хитай дөләт рәиси ши җинпиң йеқинда деңиз армийисиниң мәлум су асти парахот базиси офетсир, әскәрлиригә бәргән доклатида уларни партийиниң қоманданлиқини аңлайдиған, мустәһкәм етиқад билән урушта ғәлибә қилалайдиған, қаттиқ синаққа бәрдашлиқ берәләйдиған иқтидар, қәһриманларчә җәң истили, җан пида қилиш роһи билән йитилиши тоғрисида йолйоруқ бәргән.

Ахирида зияритимизни қобул қилған япон, хитай мунасивәтлири тәтқиқатчиси һарука ханим хитайниң һава бошлуқи мудапиә қоғдиниш район бәлвеғини бәлгилиши тоғрисида тохтилип мундақ деди:
-Һазирқи вақитта, шәрқий деңиз район вәзийити толиму хәтәрлик, бу районниң вәзийитини мөлчәрләш толиму қейин, бәлким ойлимиған вәқәләрниң йүз бериш еһтималлиқи юқири.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт