"Muhebbetlishiwatqan alimjan" we xitayning milletler ara toy qilish teshwiqati

Ixtiyariy muxbirimiz jewlan
2020-07-17
Élxet
Pikir
Share
Print
Aynurgül bilen tyen changshingning toy murasimidin körünüsh.
Aynurgül bilen tyen changshingning toy murasimidin körünüsh.
Social Media

Bu yil 12-iyul "Xitay xelq géziti" ning tiwittér hésabida "Muhebbetlishiwatqan alimjan" namliq bir widiyo élan qilin'ghan bolup, uninggha "Alimjan xitayning gherbiy shimalida-shinjangda yashaydighan, heqiqiy muhebbet izdeydighan nurghunlighan yashlarning biri. Uning hékayisige nezer sélinglar" dep izahat bérilgen.

Bu widiyoni hembehirligen xungkongluq tetqiqatchi xung lida xanim uninggha: "Kishini endishige salidighan bu widiyo xitay hökümitining Uyghurlarni xitay bilen toy qilishqa teshwiq qilish arqiliq ularni shalghutlashturushqa tirishiwatqanliqining yene bir ipadisi" dep baha yazghan.

Bu widiyoda alimjan isimlik bir Uyghur yigitning torda muhebbetleshken xenzu qiz bilen tunji qétim uchrashqanliqi, baghche aylinip, bazar chörgilep, kechlik tamaq yep bu bir künni köngüllük ötküzgenliki körsitilgen bolup, axirida bu ikkiylenning ata-anisining qollishi we bir-birige ishinishi bilen kelgüside bille yashap, özi yashawatqan sheherning tereqqiyatigha birlikte shahit bolidighanliqi teshwiq qilin'ghan.

Bu widiyo heqqide ziyaritimizni qobul qilghan xung lida xanim bu widiyoni körgendin kéyinki tesiratini bayan qilip, widiyoda körsitilgen Uyghur yigit bilen xitay qizning muhebbiti gerche "Pak muhebbet" tek körünsimu, Uyghurlarning nöwettiki weziyitidin közetkende uning Uyghurlarni assimilyatsiye qilish pilani üchün yürgüzülüwatqan teshwiqat ikenlikini otturigha qoyup mundaq dédi: "'xelq géziti' chiqarghan bu widiyoda xenzu qiz bilen uchrashqili chiqqan Uyghur yigitning qandaqtur semimiy bir muhebbet hékayisi körsitilgen. Bu widiyoni körsingiz, bir yigit bilen qiz uchrashqili chiqqan, qarimaqqa héchqandaq mesile yoq. Emma buning chong teshwiqatning bir qismi ikenliki éniq. Chünki, aldi bilen buni xelq géziti teshwiq qilghan. Andin bu widiyodiki Uyghur yigitning bu uchrishishqa saqal-burutini éliwétip bérishi kishining diqqitini qozghaydu. Yene kélip bu uchrishish bir nechche yildin béri nurghunlighan Uyghur we bashqa musulmanlar ghayet zor yighiwélish merkezlirige qamalghan bir weziyette élip bérilghan. Men bu widiyodin ikki millettin bolghan yashning köngüllük uchrashqanliqini, Uyghur yigitning bolghusi xitay xotuni bilen uchrishish üchün xushal halda sirtqa chiqqanliqini körüp, bir xil shumluqni hés qildim. U heqiqeten shinjangdiki Uyghur, qazaq yaki bashqa musulmanlargha kélidighan bir xil tehdittur".

Bu widiyo 405 qétim hembehirlen'gen we her xil bahalar yézilghan bolup, belgilik derijide tesir qozghighan we bes-munazire peyda qilghan. Uyghurlarning weziyitidin xewersiz bezi kishiler: "Ikki millettin bolghan yashlar bir-birini yaxshi körüp toy qilsa néme boptu? xitay hökümiti belkim milletler ara barawerlik we muhebbetni teshwiq qiliwatqandu?" dégendek so'allarni qoyghan. Xung lida xanim bulargha: "Bu widiyo milletler ara muhebbetni küylewatamdu? yaq, mesile shu yerdiki, bu yalghanchiliq u jaydiki milyonlighan musulmanlar lagérlargha qamalghan, Uyghur ayalliri tughmas qiliwétilgen bir muhitta teshwiq qiliniwatidu" dégen jawabni bergen.

Gollandiyede turushluq pa'aliyetchi asiye xanim bu widiyoda qilin'ghan teshwiqatning sépi özidin saxtipezlik ikenlikini otturigha qoyup, "Xitay eger Uyghurlargha adil, barawer mu'amile qilghan bolsa, bundaq saxta teshwiqatlargha küchep yürmigen bolatti" dédi.

Xung lida xanim "Shinjang hökümiti" ning yillardin béri Uyghur we bashqa musulman milletlerni xitay bilen toy qilishqa ündep, mukapatlap kelgenlikini, kéyinki waqitlarda bolsa ularni qorqutush, bésim qilishqa ötkenlikini bildürüp mundaq dédi: "Shinjang hökümiti yillardin béri bundaq ishlargha köp tereptin étibar bérip keldi, xitaylar bilen toy qilishni xalighan Uyghur we bashqa milletlerni köp miqdarda neq pul bilen mukapatlidi. Ular toy qilghandin kéyin neq pulghila emes, yaxshi öyge érishidu, eger baliliri bolup qalsa yaxshi mektepte oquyalaydu. Men bu xil mukapat we qiziqturushlarni 2018-yil neshr qilin'ghan 'diktatorgha asiyliq qilish' namliq kitabimda yazghanidim. Men u kitabni yazghan chaghda shinjang hökümitining Uyghur we bashqa musulmanlargha tehdit sélip xitaylar bilen toy qilishqa qistaydighanliqigha höküm qilalmighanidim. Bu widiyoni körgendin kéyin, shinjangdiki nurghunlighan musulmanlar tutulup ketken weziyetni, shundaqla 'qoshmaq tughqan' dep atalghan xitaylarning öy igiliri bolghan Uyghurlar bilen bir öyde yétishidek ehwalni oylisingiz, shuni bilisizki, Uyghur a'ililiri hergiz bundaq ishni qilmaydu, emeliyette Uyghur musulmanliri buninggha narazi, emma buni ret qilalmaydu".

Asiye xanim Uyghurlar bilen xitaylarning toy qilish nisbitining ezeldin töwen ikenlikini, xitaygha bolghan nepret we qarshiliq kücheygenséri bu nisbetning téximu töwen bolghanliqini, netijide xitayning dunyadiki eng bimene ishni, yeni milletler ara muhebbetlishish we toylishishni teshwiq qiliwatqanliqini bildürdi.

Asiye xanim qatarliq tehlilchilerning qarishiche, xitayning bu qétim Uyghur yigitning xenzu qiz bilen muhebbetlishishi we toy qilishini teshwiq qilishi milletler ara toylishish we atalmish jungxu'a milletlirining chong qoshulushini ilgiri sürüsh, shu arqiliq Uyghurlarni kéyinki bir nechche ewladta assimilyatsiye qilish pilanini ishqa ashurush üchün iken.

Xung lida xanim hazir Uyghurlarning turmush qurush ishidimu erkinlikke ige emeslikini, xitay bilen toy qilishni ret qilghanliq xitay hakimiyitini ret qilghanliq dep qarilidighanliqini, mahiyette xitay hökümitining bu arqiliq Uyghurlarni assimilyatsiye qilish qedimini tézlitiwatqanliqini chüshendürüp mundaq dédi: "Bu, sizge hökümettin kélidighan bir xil tehdittur. Eger siz ata-ana bolsingiz, qizingiz yaki oghlingizni xitaylar bilen toy qilishqa righbetlendürüshni ret qilsingiz, siz xitay hökümiti yaki kommunistik partiyege boysunushni ret qilghan bolisiz, andin jazalinisiz. Shunga bu widiyodiki muhebbet hékayisi qarimaqqa ghubarsiz, romantik körünsimu, uni shinjangdiki Uyghur we bashqa musulmanlargha ziyankeshlik qiliniwatqan hazirqi omumiy weziyetning ichige qoyup turup oylishingiz kérek. Shundila uning Uyghur musulmanlirini téz sür'ette assimilyatsiye qilish, ularni köp sanliq xitaylargha qoshuwétish herikitining bir qismi ikenlikini hés qilalaysiz. Elwette hazir köpligen tetqiqatchilar bu xil heriketni "Bir-birlep yürgüzülüwatqan étik qirghinchiliq" dep atidi, chünki hazir qolimizda xitay hökümitining Uyghur yaki qazaq ayallirini tughmas qiliwétish, balisini chüshürüwétish arqiliq Uyghur we bashqa musulman xelqning nopusini azlitishqa tirishiwatqanliqini körsitidighan deliller bar. Bu del, b d t teripidin éniqlima bérilgen irqi qirghinchiliq jinayitining bir qismidur".

Xung lida xanim nyo-yorkta yashaydighan xongkongluq tetqiqatchi bolup, "Xitaydiki ayallar hoquqini qoghdighuchilar (féministlar)ning oyghinishi we olturup qalghan ayallar", "Diktatorgha asiyliq qilish" namliq kitablarni yézip yaxshi bahalargha érishken.

Toluq bet