Хитай, өз таратқулири арқилиқ уйғур актиплириниң аилә-тавабиатлирини уларға қарши сөзләтмәктә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2019-11-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Арафат әркинниң анисини хитайниң тәшвиқат васитилиридин «йәр шари вақти» гезитиниң зиярәт қилған көрүнүши.
Арафат әркинниң анисини хитайниң тәшвиқат васитилиридин «йәр шари вақти» гезитиниң зиярәт қилған көрүнүши.
ixigua.com diki munasiwetlik sindin süretke élin’ghan

Хитай һөкүмитиниң уйғур диярида лагерларни қуруп, бир милйондин 3 милйонға қәдәр бигунаһ уйғур вә башқа милләтләргә қарита инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүватқанлиқини дуняға ашкарилашта лагердин қутулуп чиққан аз сандики лагер шаһитлири вә муһаҗирәттики бир қисим уйғурларниң дуня ахбарати вә өзлири яшаватқан дөләт һөкүмәтлиригә лагерға қамалған өз аилә-тавабиатлириниң әһваллирини аңлитиши интайин һалқилиқ рол ойнап кәлди. Һалбуки хитай һөкүмитиму өзиниң тәшвиқат аппаратлири вә дөләт бихәтәрлик аппаратлирини ишқа селип, чәтәлләрдә хитайниң зулумлирини аңлитиватқан уйғурларға қарита түрлүк тәһдит вә бесимлирини күчәйтиватқанлиқи мәлум. 17-Ноябир хитайниң тәшвиқат васитилиридин «Йәр шари вақти» Гезити, америкадики уйғур паалийәтчилиридин фурқәт җәвдәт вә арафат әркинниң ғулҗидики анилири вә уруқ-туғқанлири һәмдә лагер шаһити зумрәт давутниң акиси һәм йәңгисини зиярәт қилип мәхсус хәвәр тарқатти.

Хәвәрдә, «йәр шари вақти» гезити мухбирлириниң 5-ноябир америка ташқи ишлар министириниң баянатида фурқәт җәвдәт, арафат әркин вә зумрәт давутларниң аилә тавабиатлири лагерда вә тәһдит астида дейилгәнликигә қарита тәкшүрүш елип бериш үчүн ғулҗа вә үрүмчигә берип, уларниң аилисини зиярәт қилғанлиқи вә уларниң әмәлийәттә интайин нормал вә хушал яшаватқанлиқи, һечқайси аилә әзасиниң тәһдиткә учримиғанлиқидәк әһвалларни көргәнлики, буларниң майк помпейониң ейтқанлириниң ялғанлиқини көрситип бәргәнлики йезилған.

Мәзкур хәвәрдә, лагер шаһити зумрәт давутниң акилири абдухелил давут вә әркин давут өз өйидә қайта зиярәт қилинған вә һәтта абдухелил давутниң аяли зумрәтниң илгири мәтбуатларда бәргән гуваһлиқлириға қарши сөзлитилгән. Улар, асаслиқи зумрәтниң лагерда ятқанлиқи вә униң мәҗбурий туғмас қиливетилгәнликини инкар қилип сөзлигән.

Абдухелил давут бу қетимқи видийода зумрәткә қаритип, «ююветимән дәп вәдә бәргән идиңиз, у нәрсиләрни йәнә юювәтмәпсиз. . .» Дәйду. Зумрәт тәминлигән үн архиплири, йәни акилириниң өзигә қалдурған авазлиқ учурлиридин уларниң хитай сақчилириниң тәһдитигә учрап келиватқанлиқи испатлиниду.

Зумрәт давут өзиниң үрүмчидики аилә тавабиатлириниң, дадиси өлүп кәткәндин кейинму тәкрар тәһдиткә учриғанлиқи вә шу һаләттә йәнә видийоға чиқип өзигә қарши сөзлигәнликидин көңли йерим болғанлиқини вә вәтинидики уруқ-туғқанлириниң ақивитидин әндишә қиливатқан тәкитлиди. Әмма у,

Хитайниң җинайәтлирини ечиш ирадисидин янмайдиғанлиқини билдүрди. Зумрәтниң баян қилишичә, униң пакистанлиқ ери имранниң пакистандики уруқ-туғқанлириму йеқиндин буян пакистан даирилириниң имранни сүрүштүрүп паракәндә қилишиға учриған.

Муһаҗирәттики уйғурлар ичидә өзлириниң йоқап кәткән, тутқун қилинған вә җазаға һөкүм қилинған аилә әзалириниң сүрүштисини қилишни давамлаштуруватқан, иҗтимаий алақә вә ахбарат васитилири арқилиқ аилә-әзалириниң нөвәттики тәқдирини дуняға аңлитип, хитайға мәлум җәһәттин бесим пәйда қилған уйғурлардин бири 2015-йили, 10-айниң ахирлири америкиға оқушқа кәлгән арафат әркиндур. Униң 2016-йилидин башлап аилисидикиләр билән болған алақиси үзүлүшкә башлиған. У, 2018-йили, 8-айлар әтрапида аписиниң 2017-йили йил ахирида тутқун қилинип лагерға елип кетилгәнликини, дадисиниң 2018-йили, 3-айниң башлирида тутулуп 7 йилдин 11-йилғичә кесилгәнликини илгири сүргәниди. Бу нөвәт «йәр шари вақти» гезити униң аписи гүлнар тәләт ханимни вә тағиси әсәт тәләтни сөзләткән. Улар, уни туғқанлириниң лагерда икәнлики һәққидә ялған-явидақ сөзләрни қилмаслиққа вә қайтип келишкә чақирған. Һәммидин қизиқ тәрипи, «йәр шари вақти» гезити униң америкиға барғандин кейин «террорлуқ тәшкилати-дуня уйғур қурултийиға әза болған» дәп язған.

Буниң алдида уйғур аптоном районлуқ һөкүмәт 11‏-ноябир күни баянат елан қилип, америка ташқи ишлар министири майк помпейониң йеқинда қилған уйғурлар һәққидики сөзлирини тәнқид қилғаниди. Униңда көрситилишичиму, охшашла чәтәлдики уйғур паалийәтчиләр вә лагер шаһитлириниң райондики аилә әзалири һечқандақ паракәндичиликкә учримай, нормал яшимақта икән. Бу, уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң тунҗи қетим америка ташқи ишлар министириниң сөзлиригә инкас қайтуруши һесаблиниду. Хитай һөкүмити униңда тунҗи қетим арафат әркинни тилға алғаниди.

Арафат гәрчә узун йил көрмигән аписи вә тағисиниң һаятлиқини көрүп хош болған болсиму, аписиниң өриму туралмай йөлинип туруп гәп қилиши вә чирайидики солғунлуқтин тениниң аҗизлишип кәткәнликини көрүп әндишилиниватқанлиқини, шундақла б д т дики «мәҗбурий ғайиб қиливетилгәнләрниң мәсилиси» хизмәт гурупписи арқилиқ дадиси, или телевизийә истансисиниң режиссори әркин турсунниң 7 йил әмәс бәлки 19 йил 10 ай кесилгәнлики һәққидә бүгүн хәвәр тапқанлиқини билдүрди.

Гәрчә хитай һөкүмити лагерларни «әсәбийликни түгитиш», «террорлуқниң алдини елиш» дәп тәшвиқ қиливатқан болсиму, лекин муһаҗирәттики уйғурларниң лагердики ата-аниси вә уруқ-туғқанлириниң һечқачан хитай дәватқан аталмиш әсәбийликләр вә җинайәтләр билән мунасивәтсиз икәнликини көрситип кәлмәктә. 2011-Йили 1-айда ини-сиңиллири билән америкиға кәлгән, нөвәттә вашингтон шәһири әтрапида яшаватқан фурқәт җәвдәтниң аписи билән җәм болалмай келиватқиниға 10 йил болай деди.

Фурқәт җәвдәтниң ғулҗидики аниси башта лагерға елип кетилип, андин 7 йиллиқ кесилгәнлики мәлум болғаниди. Фурқәтниң тохтимай мәтбуатларға хитайниң униң аниси вә уйғурларға қаратқан зулумлирини аңлитип гуваһлиқ бериши вә америка ташқи ишлар министирлиқиниң бесими сәвәблик хитай даирилири униң анисини 3 ай илгири қоюп бәргән болсиму, лекин униң анисиниң йәнила қаттиқ назарәт астида икәнлики мәлум иди. Фурқәт иҗтимаий таратқуларда йеқинқи күнләрдә хитай даирилириниң анисини видийоға алғанлиқидин хәвәр тапқанлиқини билдүргәниди.

Зияритимизни қобул қилған фурқәт, өзиниң һечқачан бир уйғур тәшкилатлириға қатнишип бақмиғанлиқи, өзиниң хитайниң зулумиға қарши гәп қилишиға хитайниң аписиға вә өзигә қаратқан тохтавсиз бесимлири түрткә болуватқанлиқини тәкитлиди. Фурқәт йәнә хитайниң «йәр шари вақти» гезитидики бу видийолуқ хәвиридин бир йеңи учур байқиғанлиқини билдүрүп мундақ деди: «улар апамни наһайити хатирҗәм әркин яшаватиду, у америка әлчиханиси виза бәрмигәнлики үчүн оғли вә америкидики аилиси билән җәм болалмиған дәпту, илгири улар апамға паспортини бәргәнликини ейтмиған, демәк апамниң паспорти бар икән, әмди уни елип келишкә үмид туғулди, әмди апамни дәрһал елип келишни тәләп қилишни башлисам болғудәк».

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт