Bào mòn uy tín truyền thông có giữ được “ổn định chính trị”? (phần 2)

Trong bài trước, Trân Văn đã mô tả phương thức quản lý, điều hành hệ thống truyền thông ở Việt Nam. Để duy trì sự “ổn định chính trị” trong quá trình phát triển kinh tế, chính quyền đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nắm chặt hệ thống truyền thông.
Trân Văn, phóng viên đài RFA
2009-05-02
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Tranh chấp đất đai tôn giáo
Tranh chấp đất đai tôn giáo
Tổng hợp ảnh RFA,Vietcatholic

Trong đó có cả việc xử lý, kỷ luật khá nhiều nhà báo và cơ quan báo chí như một cách nhắc nhở về yêu cầu phải tuân phục. Thế nhưng sự tuân phục tuyệt đối của hệ thống truyền thông có tạo ra sự “ổn định chính trị” mà chính quyền mong muốn?

Trân Văn tổng hợp và tường trình tiếp.

Vài năm gần đây, có khá nhiều trường hợp cho thấy, yêu cầu hệ thống truyền thông phải tuân phục tuyệt đối đã trở thành nguyên nhân đẩy chính quyền vào thế bị động, đồng thời tạo ra hàng loạt bất ổn về mặt chính trị. Trong đó, rõ nhất là vụ đòi lại Tòa Khâm sứ và mảnh đất thuộc Giáo xứ Thái Hà ở Hà Nội.

Kể từ năm 2007, những buổi đọc kinh, cầu nguyện kéo dài trước Tòa Khâm sứ và Giáo xứ Thái Hà của phía Công giáo, đã khiến chính quyền thực sự lo ngại.

Với hệ thống Internet toàn cầu như hiện nay, chính quyền không thể tuyên truyền theo cách như ngày xưa, “một mình, một chợ” được nữa.

Nhà văn Nguyễn Viện

Do chính quyền không thể dùng vũ lực, cũng không thể thương thảo, hệ thống truyền thông bắt đầu công kích việc đòi lại tài sản, kể cả bôi nhọ Tổng giám mục Ngô Quang Kiệt, người đứng đầu Tổng giáo phận Hà Nội.

Vấp phải sự kháng cự mãnh liệt

Tuy nhiên, lần này, cách thức mà hệ thống truyền thông Việt Nam thường áp dụng, khi mở những “chiến dịch tuyên truyền”: Giới thiệu ý kiến của dân chúng, nhằm tạo ra cảm giác về sự đồng thuận của toàn xã hội, gây áp lực về mặt dư luận, khiến tất cả phải chuyển động theo hướng chính quyền muốn, đã vấp phải sự kháng cự mãnh liệt của giới Công giáo Việt Nam.

Các cuộc tấn công và phản công giữa hai bên, nhằm xác định sự thật, có tính chất như một cuộc chiến trên “mặt trận thông tin”…

Ngày 19 tháng 8 năm 2008, tờ Hà Nội Mới đăng bài “Chánh xứ và linh mục Thái Hà phải chịu trách nhiệm”, trong đó, dẫn ý kiến của ông Nguyễn Đức Thắng, được cho là “giáo dân giáo xứ Thạch Bích, ở huyện Thanh Oai”, với yêu cầu: “Xử lý nghiêm những hành vi sai trái ở Thái Hà”.

Ít ngày sau, các diễn đàn trên Internet công bố lời của linh mục Nguyễn Khắc Quế, Chánh xứ Thạch Bích, khẳng định: “Giáo xứ Thạch Bích chỉ có một giáo dân mang tên Nguyễn Đức Thắng nhưng ông đã chết cách nay vài năm”.

Ngày 29 tháng 8 năm 2008, Đài Tiếng nói Việt Nam phát bài: “Hành động của Giáo xứ Thái Hà gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của người Công giáo” và kể rằng, linh mục Nguyễn Văn Khánh ở Giáo xứ Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, nhận định: “Mọi tổ chức, cá nhân đều phải đóng góp một phần công sức vì sự nghiệp chung”. Cũng theo Đài này, linh mục Khánh, tâm sự: “Chúng tôi đã xây dựng nhà thờ mới, tuy từng có những lấn cấn nhưng đều được địa phương giải quyết thỏa đáng, hợp lòng giáo dân”.

Vài ngày sau, Thông tấn xã Công giáo Việt Nam, đưa lên Internet lời của chính linh mục Nguyễn Văn Khánh. Ông phủ định: “Về vụ Thái Hà, tôi không có ý kiến nào phản đối… Ngay cả ở đây, nhà nước thu hồi đất mà có đền bù gì đâu. Giáo xứ Gia Nghĩa phải mua đất mới và đâu có bằng lòng về chuyện giải quyết đất của nhà thờ”.

Đối đầu với hệ thống truyền thông của chính quyền

Sau hàng loạt những sự kiện kiểu như vừa kể, ngày 12 tháng 9 năm 2008, Tòa Tổng Giám mục Hà Nội gửi thông báo, công khai nhắc nhở mọi người “cảnh giác khi tiếp xúc với giới truyền thông” và “khôn ngoan khi đón nhận thông tin”, vì các tờ báo, đài phát thanh và đài truyền hình đã dàn dựng thông tin để lừa dối dư luận, chẳng hạn một cán bộ công an, giả danh giáo dân Giáo xứ Cần Kiệm, Giáo phận Hưng Hóa để phát biểu trên Đài Truyền hình Hà Nội, hoặc phóng viên Đài Truyền hình Hà Nội cắt xén, ghép ý kiến của một giáo dân Giáo xứ Nam Dư, Tổng giáo phận Hà Nội cũng để bóp méo sự thật.

Về vụ Thái Hà, tôi không có ý kiến nào phản đối… Ngay cả ở đây, nhà nước thu hồi đất mà có đền bù gì đâu. Giáo xứ Gia Nghĩa phải mua đất mới và đâu có bằng lòng về chuyện giải quyết đất của nhà thờ.

LM Nguyễn Văn Khánh

Khi thông tin đột nhiên trở nên đa chiều và toàn diện, những cơ quan báo chí tham gia “chiến dịch tuyên truyền” chống Thái Hà phải liên tục điều chỉnh, để thông tin gần với sự thật hơn.

Song một nửa sự thật không phải là sự thật. Nhà văn Nguyễn Viện nêu cảm nhận:

“Với hệ thống Internet toàn cầu như hiện nay, chính quyền không thể tuyên truyền theo cách như ngày xưa, “một mình, một chợ” được nữa. Khi người ta có những thông tin khác để đối chiếu thì những lập luận, những thông tin của chính quyền theo kiểu như vậy chỉ tạo cho người ta sự thất vọng, hết sức thất vọng, bởi vì không sức mạnh nào bằng sức mạnh của sự thật.”

Ngày 15 tháng 9 năm 2008, tờ Công an nhân dân đăng bài “Giáo dân nói về những vi phạm ở Giáo xứ Thái Hà”. Trong bài, tờ báo dẫn ý kiến của ông Vũ Kim Mỹ, Giáo xứ Phát Vinh, tỉnh Ninh Bình, chỉ trích gay gắt việc đòi lại đất ở Thái Hà và nhấn mạnh: “Chúa không xui chúng ta làm việc đó mà chỉ có những kẻ mượn danh Chúa làm điều xấu”.

Ngay ngày hôm sau, những nhóm truyền thông tự phát lập tức tiếp cận và cho công bố một biên bản, ghi chép cuộc trao đổi của họ với chính ông Vũ Kim Mỹ, kèm chữ ký của ông. Ông Mỹ tiết lộ, ông hiện là thẩm phán của Tòa án huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Khoảng đầu tháng 9, Công an Ninh Bình giới thiệu phóng viên gặp ông. Ông Mỹ được căn dặn đừng tiết lộ việc là thẩm phán vì họ chỉ muốn ông xuất hiện với tư cách giáo dân. Ông Mỹ khẳng định, khi trả lời phỏng vấn, ông không hề nói gì đến Thái Hà, không đòi xử lý nghiêm minh và không đề cập tới Chúa như báo Công an nhân dân viết!

Cuộc đối đầu giữa hệ thống truyền thông thuộc chính quyền với các nhóm truyền thông tự phát để bảo vệ sự thật, lên đến đỉnh điểm khi tám giáo dân tham gia đọc kinh, cầu nguyện đòi lại đất ở Thái Hà bị đưa ra xét xử.

Sau phiên xử sơ thẩm vào ngày 8 tháng 12 năm 2008, rất nhiều cơ quan báo chí ở Việt Nam cùng đưa tin rằng, các giáo dân là bị cáo trong vụ án này đã “cúi đầu nhận tội, xin khoan hồng”.

Song đúng hai tuần sau, hai trong tám bị cáo của vụ án nộp đơn khiếu nại, yêu cầu Đài Truyền hình Việt Nam và tờ Hà Nội Mới đính chính, vì họ có đủ bằng chứng để chứng minh họ chưa bao giờ “cúi đầu nhận tội, xin khoan hồng”.

Do hai cơ quan báo chí vừa kể không đính chính, cả hai bị cáo đã nộp đơn khởi kiện Đài Truyền hình Việt Nam và tờ Hà Nội Mới tại Tòa án, theo đúng các qui định pháp luật tại Việt Nam. Bà Ngô Thị Dung, một trong hai nguyên đơn kể:

“Chúng tôi khởi kiện vì tờ báo nói sai sự thật là tám bị can đã cúi đầu nhận tội nhưng chúng tôi đâu có nhận tội. Chúng tôi có sai trái gì đâu mà chúng tôi nhận tội.”

Không còn dám lừa dối sự thật

Tuy vụ kiện hai cơ quan truyền thông chưa được hệ thống Tòa án thụ lý vì nhiều lý do khó tin, song nó vẫn làm hệ thống truyền thông rúng động.

Chúng tôi khởi kiện vì tờ báo nói sai sự thật là tám bị can đã cúi đầu nhận tội nhưng chúng tôi đâu có nhận tội. Chúng tôi có sai trái gì đâu mà chúng tôi nhận tội.

Giáo dân Ngô Thị Dung

Chuyển biến tích cực nhất mà người ta có thể thấy sau đó là khi tường thuật tiếp về phiên xử phúc thẩm, diễn ra hôm 27 tháng 3 năm 2009, không còn cơ quan truyền thông nào ở Việt Nam tường thuật các bị cáo “cúi đầu nhận tội, xin khoan hồng” nữa.

Tờ Hà Nội Mới cho biết: “Các bị cáo liên tiếp kêu oan”. Tờ An Ninh Thủ Đô của Công an Hà Nội kể: “Tất cả đều cho rằng mình không phạm tội”. Còn báo điện tử VnExpress viết: “Các bị cáo cho rằng hành vi của họ là không sai, không vi phạm pháp luật. Tòa án sơ thẩm xét xử họ về những tội danh trên là không đúng”...

Trước đây, không thể tìm ra những nội dung như thế khi các cơ quan báo chí ở Việt Nam tường thuật về các vụ án mang màu sắc chính trị.

Quí vị vừa nghe Trân Văn tường thuật về những sự kiện cho thấy, trong vụ Thái Hà, yêu cầu hệ thống truyền thông phải tuân phục tuyệt đối đã đẩy chính quyền vào thế bị động, đồng thời tạo ra bất ổn về mặt chính trị như thế nào.

Kỳ tới, Trân Văn sẽ tiếp tục tường thuật thêm về các hậu quả khác của việc nắm chặt hệ thống truyền thông nhằm giữ sự “ổn định chính trị”.

Xem toàn trang