" Nếu nhìn vào 155 nước đã cung cấp thông tin, quý vị sẽ thấy là phần lớn các quốc gia đã phê chuẩn quy ước về nạn buôn người hiện không nghiêm túc trong việc phòng chống tệ nạn, xét về sự kiện chính quyền không hề hoặc không thể tuyên án bất cứ một can phạm nào.
Thế giới đã thức tỉnh trước sự thật của nạn buôn người, một hình thức nô lệ mới. Nhưng đến nay nhiều chính quyền vẫn tiếp tục chối bỏ tệ nạn đó và thậm chí còn làm ngơ không báo cáo hay khởi tố các vụ buôn người. Pháp luật nhiều nước xem nhẹ tính cách nghiêm trọng của loại tội ác này.”
Đó là tuyên bố của ông Antonio Maria Costa, Giám đốc Điều hành của Cơ quan Ma túy và Tội phạm LHQ (United Nations Office on Drugs and Crimes UNODC), đưa ra cùng với báo cáo 2009 về tình trạng buôn người toàn cầu.
Nhận định của LHQ bắt nguồn từ sự kiện có đến 40% trong số 155 quốc gia mà cuộc nghiên cứu này dựa vào không báo cáo dù chỉ một trường hợp mà can phạm buôn ngưòi bị khởi tố và tuyên phạt. Một vài nước khác, kể cả những cường quốc, thì không chia sẻ thông tin về diễn tiến của kế hoạch chống tệ nạn.
Qua cuộc nghiên cứu đầu tiên về nạn buôn người trên toàn cầu và sự đối phó của các chính quyền trưóc tệ nạn này, LHQ cho hay chỉ mới nắm được bức tranh tổng thể về nạn buôn người, và không nắm được dữ liệu vì nhiều chính quyền đang che dấu.
Nạn buôn người ở VN
Nói về Việt Nam, báo cáo của Cơ quan Ma túy và Tội phạm LHQ cho biết từ năm 1999 luật pháp Việt Nam đã có một số điều khoản về tội buôn người.
Thế nhưng mãi đến năm 2004 chương trình chống tệ nạn này mới được lên kế hoạch và trao cho một phòng đặc nhiệm thuộc Bộ Công an. Số can phạm bị khởi tố rất thấp và không thay đổi mấy trong suốt 3 năm gần đây tuy số nạn nhân tăng rất cao.
Vào năm 2005, 289 can phạm bị bắt tuy nhiên chỉ có 182 trong số này bị truy tố, tức tỷ lệ bị truy tố chỉ hơn 60%. Hai năm kế đó, 2006 và 2007 tỷ lệ này thậm chí còn sụt giảm, chưa đạt tới 50%. Có nghĩa là trong vài năm trở lại đây cứ 10 can phạm buôn người bị bắt thì chỉ có 5 hay 6 bị khởi tố.
Trong khi đó các dữ liệu của Việt Nam về nạn nhân bị buôn bán thì vô cùng giới hạn và có trường hợp lại không thì lại không chính xác. Ví dụ vào hồi năm 2007 Hà Nội báo cáo là số nạn nhân được giải cứu ở Trung Quốc và đưa về Việt Nam là 422 người, mà theo LHQ thì thật ra đây chỉ là một phần của tổng số nạn nhân hồi hương.
Vai trò của chính quyền?
LHQ có ý kiến thế nào đối với những chính quyền chưa tích cực trong việc chống nạn buôn người? Giám đốc của Cơ quan về Ma túy và Tội phạm LHQ (UNODC) tuyên bố:
"Trước đến giờ tội ác này xảy ra tại khắp thế giới. Các nước không nghiêm túc trong việc chống nạn buôn người hẳn là đã nhắm mắt trước tệ nạn này, hoặc không trang bị hữu hiệu để đối phó với tệ nạn, hay cả hai. Và các chính quyền có thể thiếu sự tổ chức trong việc thâu thập thông tin, hay không sẵn lòng chia sẻ các thông tin thu thập được."
Tệ nạn buôn người ở Việt Nam không ngừng gia tăng trong khoảng vài năm vừa qua, trong đó đa số nạn nhân bị đưa sang Trung Quốc, Thái Lan, Campuchia và các nước Đông Nam Á khác qua ngả biên giới.
Báo cáo của LHQ về đối phó của chính quyền Việt Nam trứơc nạn buôn người trong mấy năm vừa qua phù hợp với báo cáo của các tổ chức nhân quyền.
Đó là số vụ buôn người tại Việt Nam gia tăng trong những năm gần đây và mỗi năm có đến cả chục ngàn người, hầu hết là phụ nữ và các em bé gái, trở thành nạn nhân mới, thế nhưng số đường dây bị khám phá và số can phạm bị đưa ra toà thì rất ít.
Như trong năm 2008, giai đoạn mà kế hoạch chống tệ nạn này đã được chính quyền chú trọng hơn, số viên chức trong đội ngũ phòng chống buôn người của VN chỉ là 30 trong khi số vụ buôn bán người phải vào khoảng vài trăm.
Sự kiện số đường dây buôn người bị phát giác cũng như số can phạm bị đưa ra tòa ở Việt nam còn thấp được cho là một phần do sự bao che của những người quyền thế, đặc biệt là tầng lớp địa phương.
Hoa Kỳ trong phúc trình 2008 về nạn buôn người vẫn kể Việt Nam vào danh sách các nước cần cố gắng hơn trong việc giảm thiểu tệ nạn. Washington trước đó từng khuyến cáo là Hà Nội phải nỗ lực hơn về truy tố và xử phạt những kẻ liên can, trong đó gồm cả những du khách ngoại quốc và những quan chức chính quyền.
Giám đốc Điều hành Cơ quan nghiên cứu về Ma tuý và Tội phạm LHQ nhắc nhở, quốc tế đã khẳng định rằng con người không phải là món hàng để bán, và yêu cầu các chính quyền có biện pháp để thoả ước này được tôn trọng. Ông đồng thời kêu gọi sự hợp tác của các chính quyền và các chuyên gia xã hội trong việc thu thập và chia sẻ tin tức về nạn buôn người.