Nhã Trân có cuộc trao đổi với Viện Phát triển IDS ở Hà Nội, một tổ chức nghiên cứu độc lập về các vấn đề kinh tế và xã hội. Viện trưởng của IDS là Tiến sĩ Nguyễn Quang A phân tích:
TS Nguyễn Quang A: Việc Úc công nhận Việt Nam có kinh tế thị trường là một dấu hiệu rất tốt đối với Việt Nam bởi vì nó chứng tỏ sự công nhận của một nền kinh tế khu vực khá lớn, và mối quan hệ giữa Việt Nam và Úc thì càng ngày càng phát triển. Cái quan hệ buôn bán giữa hai nước sẽ ngày một tốt hơn lên. Dĩ nhiên nó cũng có thể giúp cho các nước khác nghĩ đến chuyện công nhận này.
Nhã Trân: Thưa TS nói cụ thể thì qui chế kinh tế thị trường đầy đủ cho Việt Nam khi đã được Australia công nhận sẽ mở rộng cho Việt Nam về những mặt nào?
Lưu thông hàng hóa dễ dàng hơn
TS Nguyễn Quang A: Thực sự nó được lợi ở chỗ là họ [đã] công nhận rằng Việt Nam có một kinh tế thị trường đầy đủ, chứ không phải là còn có những điều này điều kia. Bởi vì khi mà người ta chưa công nhận là Việt Nam có một nền kinh tế thị trường đầy đủ thì người ta có thể áp dụng những cái điều kiện thương mại.
Cái quan hệ buôn bán giữa hai nước sẽ ngày một tốt hơn lên. Dĩ nhiên nó cũng có thể giúp cho các nước khác nghĩ đến chuyện công nhận này.
TS Nguyễn Quang A
Khi mà những điều kiện đó đã được dỡ bỏ đi thì việc buôn bán, lưu thông hàng hóa mỗi lúc sẽ trở nên tốt hơn.
Giả sử trước kia [hai nước] không có ràng buộc gì thì cái việc công nhận này nó chỉ có ý nghĩa về mặt danh tiếng, về mặt tượng trưng, về mặt tinh thần mà thôi.
Nhưng mà có thể trước kia đã có những cái ràng buộc trong quan hệ thương mại của hai nước. Chưa được công nhận thì có thể có những cái ràng buộc, tôi nói thí dụ như là thuế nhập khẩu, hay là thuế xuất khẩu hàng của Việt Nam vào [Úc] chẳng hạn, rồi thì các điều kiện về thuế quan nữa. Cũng có thể đó là các điều kiện người ta đã đặt ra như thế.
Nhã Trân: Thưa ông việc thừa nhận quy chế thị trường tự do của Việt Nam có ảnh hưởng khá quan trọng trong cơ chế giải quyết tranh chấp tại WTO. Theo ông thì ngoài ảnh hưởng đối với tranh chấp về bán phá giá thì còn ảnh hưởng đến những vụ tranh chấp nào khác không?
TS Nguyễn Quang A: Tôi nói ví dụ như vậy. Ví dụ như một món hàng của Việt Nam sang bên kia, trước kia người ta có thể áp đặt điều này điều nọ vì Việt Nam chưa có nền kinh tế thị trường đầy đủ.
Bây giờ [Việt Nam] đã được đầy đủ như thế thì mình có thể áp dụng những cái ví dụ như là hòa giải, là nhờ trọng tài, đối với những xung đột như vậy.
Nhã Trân: Thế còn đối với những kế sách tự do hóa mậu dịch mà Việt Nam áp dụng lâu nay, việc được Úc công nhận như thế này có ảnh hưởng gì hay không ?
TS Nguyễn Quang A: Tôi nghĩ rằng có lẽ nó không ảnh hưởng lắm đến những biện pháp mà Việt Nam đã áp dụng. Thật sự là Việt Nam đã có những cam kết khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới. Việt Nam đã ký kết với các nước trong quá trình đàm phán. Nó có một cái lộ trình. Và thực sự là Việt Nam đã nhiều khi đi trước cả những cam kết của mình về cái ngày mở cửa thị trường.
Tôi nghĩ là việc Australia công nhận có ý nghĩa đối với Việt Nam hơn là đối với các doanh nghiệp của Australia.
Nhã Trân: Nếu nói về kinh tế vĩ mô của Việt Nam thì sự kiện Australia thừa nhận quy chế kinh tế thị trường đầy đủ sẽ giúp cho Việt Nam như thế nào?
Vị thế thương mại bình đẳng hơn
TS Nguyễn Quang A: Cái thứ nhất là nó giúp cho Việt Nam tiến thêm được một bước nữa ở trong quá trình nhiều nước khác cũng [sẽ] công nhận điều này. Bởi vì khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới thì có một số nước đặt điều kiện là sẽ chỉ công nhận Việt Nam trong một thời hạn là 12 năm, và giữa chừng của cái khoảng thời gian ấy thì bất kỳ lúc nào họ cũng có thể đặt ra các điều kiện, các rào cản.
Khi mà những điều kiện đó đã được dỡ bỏ đi thì việc buôn bán, lưu thông hàng hóa mỗi lúc sẽ trở nên tốt hơn.
TS Nguyễn Quang A
Thế khi mà đã công nhận thì phải sinh hoạt như những thành viên khác của Tổ chức Thương mại Thế giới, thì tôi nghĩ đối với Việt Nam nó là một cái bước rất là tốt, để những nước chưa công nhận Việt Nam có thể sẽ nghĩ là mình nên công nhận sớm hơn. Và điều đó nó làm cho cái vị thế thương mại của Việt Nam dần dần được bình đẳng hơn đối với các thành viên khác.
Nhã Trân: Đặc biệt là trong thời điểm suy thoái của kinh tế Việt Nam hiện nay, thỏa thuận này giữa Úc và Việt Nam sẽ giúp cho Việt Nam phần nào, tác động phần nào đến nền kinh tế của Việt Nam.
TS Nguyễn Quang A: Chắc chắn nó sẽ giúp cho Việt Nam một cách đáng kể trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Australia. Còn cái mức có thật đáng kể hay không thì còn phải cân nhắc, là bởi vì theo tôi biết, tỷ trọng thương mại giữa Việt Nam và Australia không phải là lớn lắm trong cái tổng thương mại của Australia.
Tất nhiên, một sự cải thiện bất kể nhỏ đến đâu trong lúc mà kinh tế thế giới đang suy thoái, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam cũng đang chậm lại thì đây là một điều rất là đáng mừng.
Nhã Trân: Cám ơn TS Nguyễn Quang A về các chia sẻ của ông ngày hôm nay.
TS Nguyễn Quang A: Vâng không có gì.