Việt Nam: 1 trong 3 nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới
Trong những năm gần đây VN chưa bao giờ xuất khẩu ít hơn mức 4 triệu tấn gạo mỗi năm . Khó thể tưởng tượng được rằng, vùng đồng bằng sông Cửu Long nơi làm ra 90% tổng lượng gạo xuất khẩu của VN lại yếu kém đến thế, về khả năng tồn trữ lúa gạo.
Theo tài liệu của ngành nông nghiệp, toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long, chỉ có kho tàng rải rác đủ chứa 500 ngàn tấn lúa gạo. Đại đa số là các nhà kho cũ kỹ lạc hậu từ thời bao cấp. Trong 10 năm qua chỉ có 3 silo xây dựng mới ở Sóc Trăng, Cần Thơ Đồng Tháp, mỗi silo chứa được 10 ngàn tấn, cộng chung là 30.000 tấn. Các chuyên gia nông nghiệp gọi là silo, thuật ngữ này mô tả những nhà kho hiện đại đạt tiêu chuẩn về kỹ thuật.
Khó thể tưởng tượng được rằng, vùng đồng bằng sông Cửu Long nơi làm ra 90% tổng lượng gạo xuất khẩu của VN lại yếu kém đến thế, về khả năng tồn trữ lúa gạo.
TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng viện lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long nhận định:
“ Kho tàng ở các nước khác như Thái Lan là do các doanh nghiệp họ làm, vì thế họ phát triển được. Ở VN, Nhà nước cũng không làm việc này mà chỉ hỗ trợ và giao cho các doanh nghiệp làm, nhưng các doanh nghiệp về lương thực không được mạnh. Đúng ra nếu làm tốt thì các doanh nghiệp sẽ thu mua lúa cho dân từ đầu vụ, tồn trữ phơi sấy cho đạt chất lượng cao, để chủ động trong vấn đề nắm được hạt gạo trong tay và dự báo đúng lúc nào bán tốt, lúc nào thị trường có giá mới bán, thì mới được. Hiện nay khâu này của VN làm rất yếu thành ra rất khó.”
Không có hệ thống trữ lúa gạo tân tiến
Nhiều người ở thành thị nghĩ rằng, nông dân trực tiếp làm ra hạt lúa chắc hẳn họ phải có vựa có bồ để trữ lúa thóc. Điều này chỉ đúng với thiểu số phú nông sở hữu vài chục ha ruộng, họ có khả năng làm việc đó. Còn lại đại đa số tiểu nông, trung nông làm 1 vài mẫu cho tới mươi mẫu, họ không hề có phương tiện để tồn trữ lúa gạo, vì từ trước tới nay thu hoạch xong là bán lúa ngay. Một nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long mô tả sự kiện này:
"Ra chợ mua bao rồi đem về chứa chứ làm sao giờ. Có người để ngoài sân, có người cất nhà, chất lên tới nóc nôm na chất cây là như chất củi vậy đó."
Trong những hoàn cảnh bất đắc dĩ phải trữ lúa lại vì không được giá hoặc không có người mua, nông dân cũng không thể giữ lúa hơn 60 ngày. Vì muốn giữ lúa lâu hơn thì phải có kho chứa an toàn, lúa phải đạt độ ẩm từ 14% trở xuống, nôm na là lúa phải khô. Ở các kho chứa tân tiến, lúa có thể được sấy khô đạt yêu cầu tồn trữ dài ngày. Nông dân không có kho trữ lúa, phơi lúa không khô, để lâu ngày lúa sẽ ngậm hơi mất giá:
"Người ta gọi là lúa 'vào' vào hơi đó, họ phơi không được khô. Hiện tại thương lái đang kiếm lúa vụ 3 đang cắt, còn lúa những người trữ lại, cất trữ không tốt họ mua rẻ lắm, bị phơi không được khô hạt gạo bị vàng."
Mỗi năm vùng đồng bằng sông Cửu Long sản xuất ba vụ lúa, bình quân tổng sản lượng từ 20 tới 22 triệu tấn lúa, xay ra gạo thành phẩm ít nhất cũng được 14 tới 15 triệu tấn. Phần tiêu thụ nội địa sẽ phân phối về các kho hàng ở tỉnh thành, ở các cửa hàng lương thực hoặc siêu thị, hạt gạo sẽ đi về các thùng chứa ở các hộ gia đình trên toàn quốc.
"<i>Ra chợ mua bao rồi đem về chứa chứ làm sao giờ. Có người để ngoài sân, có người cất nhà, chất lên tới nóc nôm na chất cây là như chất củi vậy đó."<br/> Nông dân<br/> </i>
Đối với gạo xuất khẩu, từ trước tới nay gạo VN luôn kém giá hơn gạo Thái Lan. Theo mạng lúa gạo quốc tế Rice Online ngày 16/10, doanh nghiệp VN chào giá gạo 15% tấm là 425 đô la/tấn trong khi gạo Thái Lan cùng loại chào giá tới 600 đô la/ tấn, chênh lệch tới 175 đô la. Sự thua kém của hạt gạo VN so với Thái Lan, ngoài chuyện giống lúa thì chủ yếu do công nghệ sau thu hoạch, trong đó có vấn đề phơi sấy tồn trữ.
Hai lần lúa gạo bị ứ đọng thiệt hại hàng trăm tỷ đồng vì thiếu kho chứa
Trong lịch sử xuất khẩu gạo ở VN đã xảy ra 2 lần lúa gạo bị ứ đọng. Lần trước vào năm 1997, đồng bằng sông Cửu Long ứ đọng 4 triệu tấn lúa hàng hoá, chính phủ sẵn sàng tài trợ tiền để doanh nghiệp mua hết số lúa này chờ xuất khẩu, lúc đó kho chứa của tòan bộ miền Tây chưa tới 400 ngàn tấn, thu mua lúa biết trữ vào đâu. Năm 1997 nông dân đồng bằng sông Cửu Long thiệt hại hàng trăm tỷ đồng vì lúa rớt giá và không bán được.
Năm nay 2008 lịch sử đã tái diễn, vùng đồng bằng sông Cửu Long đang ứ đọng nhiều triệu tấn lúa hè thu và thu đông. Lúa rớt giá, chính phủ chỉ đạo mua hết 4 triệu tấn lúa hàng hoá cho dân, nhưng doanh nghiệp đâu còn kho trữ gạo vì đầu ra xuất khẩu bị bế tắc.
Theo sự tính toán của các chuyên gia, để xây dựng một kho chứa 10.000 tấn lúa đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cần chi phí khoảng 4 triệu đô la. Đồng bằng sông Cửu Long cần khoảng từ 40 tới 50 kho chứa, nghĩa là cần số vốn đầu tư 200 triệu đô la. Số tiền này quá nhỏ bé so với kim ngạch xuất khẩu 2, 5 tỷ đô la mà các doanh nghiệp VN thực hiện được trong hơn 9 tháng qua.
Một hệ thống kho trữ lúa gạo đạt yêu cầu, là những điều mọi người đã biết từ 10 năm qua, nhưng không hiểu tại sao không ai thực hiện mà chỉ muốn ăn xổi ở thì.