Không có mùa xuân cho dệt may – da giày Việt Nam?

Kinh tế Trung Quốc phát triển với các sản phẩm giá trị gia tăng cao hơn sẽ là cơ hội cho các nền kinh tế nhỏ, lệ thuộc công nghiệp gia công như Việt Nam.
Nam Nguyên, phóng viên RFA
2010.08.16
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Một xí nghiệp gia công sản xuất da giày ở TPHCM. Một xí nghiệp gia công sản xuất da giày ở TPHCM.
Photo courtesy of bee.net.vn

Tuy vậy giới chuyên gia hoài nghi về việc ngành dệt may và da giày Việt Nam có thể đón bắt cơ hội được chờ đợi.

Lợi thế địa lý

Sự kiện Trung Quốc nổi lên như một nền kinh tế tân hưng gây sự chú ý toàn cầu, giới chuyên gia tiên liệu Hoa Lục sẽ giảm bớt hoạt động trong các ngành sử dụng nhiều nhân công như dệt may da giày và mở rộng phát triển các sản phẩm có gia trị gia tăng cao. 

Trung Quốc đang đối đầu với những khó khăn như vậy, nên không chỉ Việt Nam mà các nước sản xuất  cùng mặt hàng sẽ có lợi.

Ô. Diệp Thành Kiệt

Theo doanh nhân Diệp Thành Kiệt, Phó Chủ Tịch Hiệp Hội Da Giày Việt Nam kiêm Phó Chủ Tịch Hội Dệt May Thêu Đan TP.HCM, Trung Quốc có thể mất đi lợi thế cạnh tranh trong ngành dệt may da giày, đồ gỗ, dẫn tới việc một khối lượng lớn các đơn hàng sẽ được chuyển sang các nước có nhân công giá rẻ. Ông Diệp Thành Kiệt phân tích:

“Đúng là cơ hội, nếu so sánh về tiền lương, so sánh về GDP, đặc biệt là ở miền đông Trung Quốc, họ đang phải đối đầu với đơn giá tiền lương tăng vọt. Dù họ được lợi thế về nguyên liệu và giá rẻ hơn các nước nhưng với giá tiền công tăng nhanh như vậy, đồng thời một số ngành kinh tế khác của Trung Quốc cũng thu hút lực lượng lao động, cộng với chính sách gia đình 1 con lâu nay khiến cho ai cũng muốn con mình có công việc tốt hơn, chính vì vậy Trung Quốc đang đối đầu với những khó khăn như vậy, nên không chỉ Việt Nam mà các nước sản xuất  cùng mặt hàng sẽ có lợi.”           

Ông Diệp Thành Kiệt nhấn mạnh rằng Việt Nam có nhiều ưu thế vì về mặt địa lý ở sát Trung Quốc, khách hàng dễ chuyển qua Việt Nam trong khi vẫn duy trì một lượng đơn hàng nhất định ở Trung Quốc. Ngoài ra Việt Nam có lợi thế về phẩm chất công nhân và tổ chức sản xuất tốt.

Hạn chế năng lực

Công nhân ngành dệt may tại một xí nghiệp ở Hà Nội. Photo courtesy of Investinvietnam.
Công nhân ngành dệt may tại một xí nghiệp ở Hà Nội. Photo courtesy of Investinvietnam.
Trong một bài phân tích trên tờ Saigon Times Online, ông Diệp Thành Kiệt đưa ra các số liệu đáng chú ý, thí dụ hàng năm Trung Quốc  xuất khẩu trên 8 tỷ đôi giày dép các loại, chỉ cần tiếp nhận 10% số lượng này thì ngành da giày Việt Nam phải tăng gấp đôi năng lực sản xuất. Đối với ngành dệt may cũng vậy, năm 2009 Trung Quốc xuất khẩu 150 tỷ USD trong khi Việt Nam xuất được 9,2 tỷ USD. Để tiếp nhận 10% đơn hàng dệt may của Trung Quốc tương đương 15 tỷ USD thì ngành dệt may Việt Nam phải tăng công suất hiện tại lên 2,5 lần. Việt Nam không đủ lực để thực hiện những yêu cầu vừa nêu. Trả lời chúng tôi, ông Diệp Thành Kiệt nói rằng Việt Nam sẽ không tận dụng được cơ hội từ Trung Quốc, do  khiếm khuyết về cả ba mặt là nhân lực, nguyên liệu và công nghệ:                    

Vì đòi hỏi thời gian và đầu tư công nghệ mới thì rất tốn kém. Do đó có thể nói Việt Nam bị hạn chế cả về năng lực chiều rộng và chiều sâu.

Ô. Diệp Thành Kiệt

“Các sản phẩm da giày và dệt may thì không thể đưa các công nghệ cao vào để tăng năng suất nhanh và lớn được, chỉ có thể tăng năng suất vừa phải một phần do quản lý và một phần từ công nghệ. Kể cả năng lực về chiều rộng, chúng tôi không thể có lực lượng và không thể xây dựng thêm các nhà máy trong một thời gian ngắn. Với bản thân các đơn hàng hiện có, người ta đã kêu rêu khá nhiều về chuyện thiếu lao động. Về năng lực chiều sâu, áp dụng công nghệ cao hơn tự động hóa và nâng cao trình độ quản lý thì lại càng khó, vì đòi hỏi thời gian và đầu tư công nghệ mới thì rất tốn kém. Do đó có thể nói Việt Nam bị hạn chế cả về năng lực chiều rộng và chiều sâu.”

Dệt may và da giày là sản phẩm công nghiệp chiếm tỷ lệ gần 25%  tổng sản phẩm nội địa GDP, dù rằng là công nghiệp gia công giá trị lợi nhuận thực không nhiều. Do vậy nếu ngành dệt may da giày không phát triển theo hướng mang lại nhiều giá trị gia tăng, thì đây là một thí dụ vững chắc về việc nền kinh tế Việt Nam sẽ bị lún sâu vào bẫy thu nhập trung bình và không nhìn thấy bình minh.

TS Nguyễn Quang A nguyên viện trưởng viện nghiên cứu phát triển IDS nhận định:

“Việt Nam muốn vượt khỏi bẫy thu nhập trung bình đòi hỏi những nỗ lực rất lớn, không những là chính sách của chính phủ mà toàn bộ nền kinh tế bao gồm các doanh nghiệp. Nếu giá trị gia tăng của các mặt hàng của Việt Nam còn thấp, chưa đổi mới được công nghệ và sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam trên thị trường thế giới chưa được cải thiện, thì lúc đó khó có thể nói rằng có sự phát triển bứt phá để vượt qua được cái bẫy đó.”

Công nhân da giày ở miền Trung Việt Nam. Photo courtesy of danang.gov.vn
Công nhân da giày ở miền Trung Việt Nam. Photo courtesy of danang.gov.vn
Lịch sử cận đại cho thấy một vòng xoay chuyển, các nước công nghiệp phát triển như Nhật Bản, sau thế chiến II cũng khởi đầu bằng những ngành kinh tế sử dụng nhiều lao động và tiền lương thấp như dệt may. Sau này kinh tế Nhật phát triển với công nghiệp nặng, rồi điện tử, sản xuất ô tô, xe máy và hiện nay là sản phẩm công nghệ cao. Khi giá nhân công ở Nhật tăng trong thập niên 1970-80, các đơn hàng dệt may từ Nhật chạy sang Hàn Quốc, Đài Loan. Sang những năm 1980-1990 kinh tế phát triển cao hơn, giá nhân công ở Hàn Quốc Đài Loan tăng lên, các đơn hàng dệt may từ hai nền kinh tế này được chuyển sang Trung Quốc và Việt Nam.

Nhiều người lạc quan cho rằng vòng dịch chuyển đó sau cùng sẽ tới Việt Nam nhưng nhiều chuyên gia nghi ngờ điều này. Như ông Diệp Thành Kiệt nhận định Dệt May, Da Giày và những ngành sử dụng nhiều lao động sẽ bị ách tắc, ví như mùa đông dài không chấm dứt nên không thấy được mùa xuân. 

Theo dòng thời sự:

Nhận xét

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được xem xét trước khi đưa lên trang web, phù hợp với Nguyên tắc sử dụng của RFA. Ý kiến của Bạn sẽ không xuất hiện ngay lập tức. RFA không chịu trách nhiệm về nội dung các ý kiến. Hãy vui lòng tôn trọng các quan điểm khác biệt cũng như căn cứ vào các dữ kiện của vấn đề.

COMMENTS

Xem toàn trang