Phạm Thiên Thư và Ngày Xưa Hoàng Thị

“Anh trao vội vàng, chùm hoa mới nở…”đó là hình ảnh đầy sức sống của một thời niên thiếu mà ai trong chúng ta cũng đã từng qua. Thế nhưng đối với những ai tò mò thì tác giả bài thơ nổi tiếng này có thật là đã trao chùm hoa cho cô Ngọ để bài thơ trở thành nổi tiếng đến như thế hay không?
Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
2009-11-29
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này

Vì Phạm thiên Thư, như chúng ta đều biết là một nhà sư, vậy bài Ngày Xưa Hoàng Thị được ông sáng tác từ bao giờ?

“Bài Ngày Xưa Hoàng Thị tôi viết trước khi đi tu. Khi tôi vào chùa rồi thì hình ảnh trên đường đi làm tôi nhớ lại kỷ niệm xưa. Nhớ lại hình ảnh của cô Ngọ, thời học trò ấy mà. Chẳng có tình yêu đâu chỉ là học trò vui vui thôi. Đó là lý do tại sao tôi viết bài đó.”

Bài Ngày Xưa Hoàng Thị tôi viết trước khi đi tu. Khi tôi vào chùa rồi thì hình ảnh trên đường đi làm tôi nhớ lại kỷ niệm xưa. Nhớ lại hình ảnh của cô Ngọ, thời học trò ấy mà.

Nhà thơ Phạm Thiên Thư

Phạm Thiên Thư vừa cho chúng ta biết một chút lý lịch của bài thơ Ngày Xưa Hoàng Thị, bài thơ này đã một thời gây sóng gió trong khuôn viên các trường Trung cũng như đại học tại Việt Nam vào đầu những năm bảy mươi. Nhạc sĩ Phạm Duy đã tinh tế khi chọn bài thơ này để phổ nhạc và sau đó hàng loạt bài khác của Phạm Thiên Thư liên tục chiếm lĩnh đài phát thanh Sài Gòn trong nhiều năm trời.

Mang Thiền vào Thơ

Phạm Thiên Thư có những bài thơ tình tuyệt vời mặc dù bản thân ông là một nhà tu. Điều gì đã dẫn ông tới bên bờ luyến ái khi từ tâm thức ông là đồ đệ chân chính của thiền môn?

Thật ra không phải lúc nào nhà thơ cũng theo đuổi tình yêu. Bên cạnh những lời thơ mang bóng sắc của cái ngã, Phạm Thiên Thư đã mang Thiền vào thơ của ông kể từ bài Động Hoa Vàng. Tác phẩm đã mở một hướng nhìn mới vào thế giới của tu trì và từ bên trong người theo gót thiền có cơ hội dàn trải những tình cảm trước thiên nhiên, cuộc sống trong đó không loại trừ tình yêu đôi lứa. Tình yêu trai gái trong thơ ông cũng nhuộm phần nào hơi hướm của tăng sòng và từ đó thơ ông trở nên tĩnh tại và sâu lắng hẳn.

“Sau khi vào chùa, thời gian đó cái tư tưởng của nhóm thầy Nhất Hạnh đưa ra gọi là tu sĩ mới ảnh hưởng. Tôi có ý làm sao mà tu theo hướng tinh thần mới, con người mới trong đó có cả thơ phú dưới hình thức Thiền. Đó là lý do tại sao tôi sáng tác thơ tình cảm có nhuốm chất Thiền. Thứ nhất tôi cũng là một người trong học hội Hồ Quý Ly từ năm 19 tuổi cho tới năm 23 tuổi thì tôi vào chùa. Tôi muốn làm sao sử dụng sức mạnh dân tộc vì theo gương Hồ Quý Ly, ông là một vị nghiên cứu chữ Nôm cho nên tôi đưa tinh thần dân tộc là làm sao tạo nét độc sáng cho thanh niên để vươn lên sức mạnh dân tộc qua bài thơ này, mỗi đoạn 4 câu chứa những nét của dân tộc.”

Động Hoa Vàng

Bốn trăm câu lục bát của bài Động Hoa Vàng mà Phạm Thiên Thư vừa nhắc tới như một bức tranh xuân trong đó ẩn chứa nhiều triết lý thú vị của cảm quan cuộc sống. Sự bừng nở thi tứ yêu đương trong suốt bài thơ làm hơi thơ trở thành sương sớm quyện trong chút nắng hừng ấm đầu xuân. Động Hoa Vàng có thể là nơi non cao, núi vắng nhưng cũng có thể là một xóm nhỏ nào đó giữa buổi chiều xuân im ắng hanh hao. Kẻ theo Thiền đạo có thể tin rằng mình vừa tìm được một lối nhỏ mong manh giữa cuộc trần dẫn đến sự thoát thai ý thức. Trong khi đó, người trần tục cũng không thể phớt lờ được từng ẩn dụ ý nhị lấp lánh phía sau mỗi câu thơ trong như suối ngàn và xanh như rừng thẳm.

Con chim mùa nọ chưa chồng

Cũng bay rời rã trong dòng xuân thu

Từ em giặt áo đông tơ

Nay nghe lòng suối hững hờ còn ngâm

 

Thuyền ai buông lái đêm rằm

Sông thu ngân thoảng chuông trăng rì rào

Cửa sương nhẹ mở âm vào

Lay nghiêng bầu nậm rượu đào trầm ca

 

Lên non cuốc sỏi trồng hoa

Xuôi thuyền lá trúc la đà câu sương

Vớt con cá nhỏ lòng đòng

Mải vui lại thả xuống dòng suối tơ

 

Em nghiêng nón hạ cầu mưa

Sông ngâm mây trắng nước chưa buồn về

Hoa sầu cỏ cũng sầu chia

Lơ thơ xanh tụ đầm đìa vàng pha

 

Thôi thì thôi để mặc mây trôi

Ôm trăng đánh giấc bên đồi dạ lan

Thôi thì em chỉ là phù vân

Thôi thì thôi nhé có ngần ấy thôi...

 

Con khuyên nó hót trên bờ

Em thay áo tím thờ ơ giang đầu

Tưởng xưa có kẻ trên lầu

Ngày xuân gieo nhẹ trái cầu gấm hoa

 

Tóc dài cuối nội mây xa

Vàng con bướm nhụy lẫn tà huy bay

Dùng dằng tay lại cầm tay

Trao nhau khăn lụa nhớ ngày sầu đưa

 

................

Ừ thì mình ngại mưa mau

Cũng đưa anh đến bên cầu nước xuôi

Sông này chảy một dòng thôi

Mây đầu sông thẫm tóc người cuối sông

 

........................

 

Ðôi uyên ương trắng bay rồi

Tiếng nghe tha thiết bên trời chớm đông

Nửa đêm đắp mảnh chăn hồng

Lại nghe hoa lạnh ngoài đồng thiết tha

 

Con chim chết dưới cội hoa

Tiếng kêu rụng giữa giang hà xanh xao

Mai anh chết dưới cội đào

Khóc anh xin nhỏ lệ vào thiên thu

 

...........................

Tiếng chim trong cõi vô cùng

Nở ra bát ngát trên rừng quế hương

Tiếng em hát giữa giáo đường

Chúa về trong những thánh chương bàng hoàng

Em Lễ Chùa Này

Phạm Thiên Thư cũng được biết tới qua một bài thơ khác mang tên “Em Lễ Chùa Này”. Bài thơ có dáng dấp của truyện kể dân gian. Thật ra theo nhà thơ thì câu chuyện này hoàn toàn có thật, ông kể:

… ông ấy nhớ lại tình cảm hồi xưa khi ông còn là chú tiểu thì ông ấy gặp một cô bé đi chùa, ông tiểu cứ đánh chuông cho cô ấy nghe và cuối năm thì cô ấy chết đi. Cảm động từ câu chuyện này tôi làm bài thơ “Em lễ chùa này”.

Nhà thơ Phạm Thiên Thư

“Bài thơ này sáng tác theo lời một ông thầy khi ấy đã quá 50 tuổi rồi, ông ấy nhớ lại tình cảm hồi xưa khi ông còn là chú tiểu thì ông ấy gặp một cô bé đi chùa, ông tiểu cứ đánh chuông cho cô ấy nghe và cuối năm thì cô ấy chết đi. Cảm động từ câu chuyện này tôi làm bài thơ “Em lễ chùa này”.”

 

Đầu Mùa Xuân cùng em đi lễ

Lễ chùa này - vườn nắng tung bay

Và ngàn lau - vàng màu khép nép

Bãi sông bay - một con bướm đẹp

 

Tàn Mùa Đông vào chùa bỡ ngỡ

Tiễn đưa em trong áo quan này

Từng cội hoa - Trầm lặng thương nhớ

Tóc em xưa - tơ óng như mây

 

Mộ của em - mộ vừa mới lấp

Có con chim - nào hót trên cây

Lời của chim - chìm vào tiếng suối

Suối xanh lơ - buồn khóc ai hoài

 

Rồi từ đây - vườn chùa thanh vắng

Đến thăm em - ngày tháng qua mau

Một nụ mai - vừa nở trong nắng

Hỡi em ơi - mây đã qua cầu

Đoạn Trường Vô Thanh

Phạm Thiên Thư cũng được biết đến nhiều qua tác phẩm “Đoạn Trường Vô Thanh” Tác phẩm này bị nhiều người cho là chạy đua với Nguyễn Du khi dùng cùng một thể thơ lục bát và tên gọi của tác phẩm. Sự thật ra sao chúng ta hãy nghe nhà thơ trần tình.

“Trong thời gian đó bên Trung Quốc có cuốn sách tựa là “Nguyễn Du Là Gì”. Cuốn sách nói rằng Nguyễn Du chỉ dịch của Trung Quốc, về văn chương không có gì độc sáng cả chỉ lấy từ Trung Quốc mà thôi. Tôi viết “Đoạn Trường Vô Thanh” nhằm nói về những nét độc đáo của dân tộc.

Ngày Xưa Hoàng Thị

Trở lại với “Ngày Xưa Hoàng Thị”, tác phẩm đem người đọc tới với thơ Phạm Thiên Thư như chính tác giả thừa nhận. Âm hưởng vừa ngây thơ như thư sinh lại vừa thâm trầm như người tu thiền khiến bài thơ có nét độc đáo khác biệt vừa lãng mạn vừa uyên nhu, rất riêng tư nhưng không thiếu phần lôi cuốn. Hình ảnh người con trai âm thầm theo sau cô Ngọ mang nét đẹp của vụng dại, hồn nhiên khá tương phản với cái trầm tư của những từ kinh điển như “Áo Tà Nguyệt Bạch” hay “Ðời Như Biển Động” hoặc “Xóa Dấu Ngày Qua”. Bài thơ có những chi tiết rất đắt khi gợi lên hình ảnh chú chim non đang dấu mỏ dưới cội hoa vàng. Chú chim lén nhìn một cách thích thú gót chân chàng trai lẽo đẽo theo cô Ngọ trong một chiều tan trường với áo trắng đầy sân.

 

Em tan trường về

Ðường mưa nho nhỏ

Chim non dấu mỏ

Dưới cội hoa vàng

 

Bước em thênh thang

Áo tà nguyệt bạch

Ôm nghiêng cặp sách

Vai nhỏ tóc dài

 

Anh đi theo hoài

Gót giày thầm lặng

 

Ðường chiều uá nắng

Mưa nhẹ bâng khuâng

........

 

Ôi mối tình đầu

Như đi trên cát

Bước nhẹ mà sâu

Mà cũng nhòa mau

 

Tưởng đã phai màu

Đường chiều hoa cỏ

 

Mười năm rồi Ngọ

Tình cờ qua đây

Cây xưa vẫn gầy

Phơi nghiêng dáng đỏ

 

Áo em ngày nọ

Phai nhạt mấy màu

 

Chân theo tìm nhau

Còn là vang vọng

Ðời như biển động

Xóa dấu ngày qua

 

Tay ngắt chùm hoa

Mà thương mà nhớ

Bài thơ tuy nhắc lại một cách dịu dàng kỷ niệm thời xưa nhưng đã động lòng biết bao thế hệ sau đó. Những chàng trai thời a vòng hôm nay đâu thua gì thế hệ Phạm Thiên Thư bởi họ cũng đã và đang bâng khuâng chờ tiếng chuông tan trường để được xao xuyến theo sau gót chân những cô Ngọ thời nay. Mặc dù cô Ngọ của thế kỷ 21 không còn e ấp như xưa nhưng nét duyên muôn thuở của thời áo trắng dễ gì phai nhạt?

Phạm Thiên Thư tuy xuất hiện không lâu trên vòm trời văn học Việt Nam nhưng thơ của ông có những nét rất riêng và sự khác biệt chọn lọc đó đã được trả công từ người đọc lẫn người nghe thơ ông. “Ngày Xưa Hoàng Thị” tuy chỉ là một bài thơ phổ nhạc nhưng có sức thu hút lòng người một cách mạnh mẽ. Bốn mươi năm sau khi nghe lại bài thơ này người ta vẫn không khỏi ngạc nhiên tự hỏi sao lại có một bài thơ hay như thế?

Ý kiến (3)
Share

Độc giả không muốn nêu tên

Cám ơn Mặc Lâm. Lời bình trau chuốt và bóng bảy quá, khiến tôi nhớ lại một quảng đời xa củ thân yêu đầy mơ mộng. Xin được copy bài viết của anh để gửi đi cho các bạn học ngày xưa, cùng nhớ lại những kỹ niệm nhiều lưu luyến tuổi học trò. Cám ơn đài RAF.

09/12/2009 16:36

Độc giả không muốn nêu tên

Cám ơn Mặc Lâm. Lời bình trau chuốt và bóng bảy quá, khiến tôi nhớ lại một quảng đời xa củ thân yêu đầy mơ mộng. Xin được copy bài viết của anh để gửi đi cho các bạn học ngày xưa, cùng nhớ lại những kỹ niệm nhiều lưu luyến tuổi học trò. Cám ơn đài RAF.

09/12/2009 16:36

Độc giả không muốn nêu tên

Những bài về Văn Học Nghệ Thuật của Mặc Lâm rất hay,lời văn trong những mỗi bài được gọt dũa trao chuốt kỹ lưỡng. Đặc biệt tôi xin cảm ơn Mặc Lâm đã chọn để tài Phạm Thiên Thư nầy, trong đó những bài hát của Phạm Duy phổ thơ PTT đã đi suốt thời niên thiếu, tuổi học trò của tôi. Nhờ bài phát thanh nầy tôi được biết thêm về nhà thơ PTT và những bài thơ của ông, tiếc rằng thời lượng quá ngắn không đủ chuyên chở hết những đề tài quá lớn, đặc biệt đề tài PTT, tôi mong sao có 1 lần nào đó Mặc Lâm trở lại với PTT qua tác phẩm Đoạn trường vô thanh mà tôi vẫn hằng thắc mắc. Cám ơn Mặc Lâm và cám ơn đài RFA.

06/12/2009 07:05

Xem toàn trang