Nguyễn Trọng Tạo và Trường ca biển mặn

Mặc Lâm, biên tập viên RFA
2015-12-26
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Bìa sách Trường ca biển mặn của Nguyễn Trọng Tạo.
Bìa sách Trường ca biển mặn của Nguyễn Trọng Tạo.
Courtesy NXBHNV

Một nghệ sĩ đa tài

Tên tuổi nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo có lẽ không xa lạ với người nghe nhạc nhưng những sáng tác văn học của ông cũng chiếm niềm tin yêu của không ít người đọc từ nhiều chục năm qua. Ông thắng hàng chục giải thưởng thơ, truyện, ca khúc, trường ca cấp nhà nước và cả về vẽ bìa sách ông cũng không nhường cho các họa sĩ trẻ, được đào tạo từ các đại học mỹ thuật. Nhìn qua những giải thưởng mà ông nhận được trong cuộc đời sáng tác người ta dễ dàng thừa nhận Nguyễn Trọng Tạo là một nghệ sĩ đa tài, một nhà thơ xứng đáng khi được nhắc tới tên và một nhạc sĩ mà những ca khúc của ông đã đi vào lòng nhiều thế hệ.

Trong lĩnh vực trường ca ông thuyết phục được cảm nhận người đọc khó tính nhất so với không ít tác giả trường ca khác. Hai trường ca: “Con đường của những vì sao” viết vào năm 1981-2008 và “Tình ca người lính” viết năm 1984 của ông được nhiều người mang theo trong hành trang tìm hiểu và thưởng thức thơ ca Nguyễn Trọng Tạo.

“Trường ca biển mặn” là sáng tác mới nhất của ông vừa được ra mắt tại Hà Nội góp vào tủ sách văn học Việt Nam một tác phẩm kịp thời vẽ nên diện mạo Biển Đông bằng cảm xúc của một người lính. Người lính ấy tuy không còn mang súng nhưng ngòi bút sắt cạnh vẫn làm cho lòng người dào dạt niềm yêu mến từng giọt nước biển của quê hương.

Nước biển vốn mặn nhưng đối với Biển Đông của Việt Nam thì trong cái mặn ấy của biển được cộng thêm vị mặn của máu từ những thân người ngã xuống bảo vệ Hoàng Sa và Trường Sa. Máu hòa tan với biển là chất xúc tác mạnh mẽ cho “Trường ca biển mặn” và chỉ riêng cái tựa sách, Nguyễn Trọng Tạo đã giới thiệu tới người đọc hồn cốt của tác phẩm. Nguyễn Trọng Tạo chia sẻ nguyên nhân dẫn tới việc ông sáng tác trường ca này sau thời gian chắt lọc và nghiền ngẫm:

Lâu nay tôi có ấp ủ việc viết một trường ca về biển nhưng có lẽ phải đến mấy năm gần đây, vấn đề Biển Đông căng thẳng nóng lên thì việc viết trường ca này mới được thôi thúc.
-Nguyễn Trọng Tạo

“Lâu nay tôi có ấp ủ việc viết một trường ca về biển nhưng có lẽ phải đến mấy năm gần đây, vấn đề Biển Đông căng thẳng nóng lên thì việc viết trường ca này mới được thôi thúc. Cũng nhờ thế mà tìm đọc nhiều tài liệu về sử sách, về biển đảo của Việt Nam từ thư tịch xưa và những văn bản cổ về lịch sử. Khi tôi viết trường ca này tôi đã xem tài liệu và chứng kiến những sự kiện về Biển Đông và các tàu nước ngoài đặc biệt là tàu Trung Quốc cắt cáp tàu Việt Nam rồi giàn khoan 981 vào vùng biển đặc quyền của Việt Nam. Tinh thần là con dân Việt thì người ta rất bức xúc và chính tôi cũng vậy, điều đó nó tạo ra cảm hứng rất mạnh để viết trường ca này.”

Nếu những bài thơ riêng lẻ của Nguyễn Trọng Tạo được hình thành từ khoảnh khắc của những cảm xúc bất chợt thì trường ca của ông là một tập hợp của những tìm kiếm và kiểm chứng cảm xúc để xâu chuỗi chúng lại trong sợi dây chuyện kể. Đôi lúc ông miêu tả, có khi ông phác thảo và nhiều lúc ông không ngại đem sức tưởng tượng phong phú của một nhà thơ lồng vào câu chuyện để phả thứ ánh sáng huyễn hoặc nhưng nóng bức vào nhân vật, sự thể, chà sát chúng làm nóng lên tính nhân văn cuồn cuộn bên dưới mỗi khuôn mặt, cuộc đời.

Tôi ăn biển hàng ngày từng hạt muối trắng tinh

Tôi ăn bình minh mọc lên nắng mặn

Tôi ăn gió thổi về từ biển

Tôi ăn rì rầm sóng

Và sữa Mẹ nhiều khi mặn đắng

Chan nước mắt biển Đông

Đôi vai cha lấp lánh lân tinh

Mồ hôi muối

Áo quầng quầng vết trắng

Bà nội nhai trầu đung đưa võng

Kể chuyện xửa chuyện xưa

Có ông tướng cụt đầu hóa núi đá cụt đầu cắm ngoài biển cả

Nước mắt vợ thành sông chảy ra biển tìm chồng

Nước mắt mặn từ lòng

Nước biển mặn từ yêu…

Những đứa con theo mẹ đi tìm cha

Tràn về phía biển

Những đứa con như cây lim cây sến

Từ rừng đổ xuống

Từ châu thổ trồi lên

Những đứa con xẻ gỗ đóng thuyền

Rút dây rừng đan lưới

Tiếng hò dô hòa tiếng sóng dong khơi

Cá quẫy trắng trời

Cánh tay trần cuộn sóng

Gặp đảo đá cụt đầu bước đi trên sóng trắng

Vung cánh tay khổng lồ ném đá xuống biển sâu

Đá ném xa thành đảo chìm đảo nổi

Tài hoa trong chữ nghĩa

Ngôn ngữ thi ca của Nguyễn Trọng Tạo vẫn như xưa, gần như hơi thở và xa như bóng chim ngoài đảo vắng. Ông tĩnh mịch và tài hoa trong chữ nghĩa và từ đó kéo người đọc theo dõi cả tập trường ca vốn dài và khó đọc trong khoảnh khắc:

Tôi viết trường ca này trong cấu trúc 5 chương và một vỹ thanh. 5 chương nói về lịch sử và tinh thần con dân Việt đối với biển đảo. Những cái gắn bó từ ngàn xưa cho đến nay mang theo tinh thần rất lớn về biển Việt Nam.
-Nguyễn Trọng Tạo

Tôi đi dọc bãi bờ chữ S

Đất bên tây và nước bên đông

Những dòng sông tuôn mạch máu không ngừng

Những mạch đá xòe xương sườn ôm ấp

Đất Nước tôi nắng mưa hay bão táp

Hạnh phúc khổ đau tôi gọi Đất Nước ơi!…

Đất và biển và trời xanh đắm đuối

Giữa mênh mông hiển hiện những Con Người

Có tiếng khóc tiếng cười

Có nước mắt mồ hôi

Mặn hơn muối mặn

Là một thể loại mang dáng dấp của trữ tình - tự sự, trường ca lấy hoành tráng làm chiếc phông chính cho nhân vật hay sự kiện. Cảm xúc vẫn là yếu tố chính gắn kết những chi tiết rời rạc lại với nhau tạo thành một kịch bản có nội dung đồng nhất.

Trường ca cần nương vào bộ xương của lịch sử cùng những biến động lớn lao chung quanh một thời kỳ, một biến cố làm cho cảm xúc bật dậy mà một bài thơ hay một ca khúc bình thường không thể ghi lại đầy đủ:

Không nhớ con thuyền nào đã phát hiện Hoàng Sa, Trường Sa, Côn Lôn, Phú Quốc

Chỉ nhớ những ngư dân đánh cá tận trùng khơi

Đảo dựng đá chắn che ngày bão lớn

Những đảo hoang bỗng ấm áp hơi người.

Ôi tiếng Việt bay qua đầu sóng dữ

Nói râm ran trên đảo đá chơi vơi.

Không nhớ người lính nào đã đặt bước chân đầu tiên lên đảo

Chỉ nhớ Hải đội Hoàng Sa vâng lệnh Chúa lên đường

Những người lính chụm vai làm cột mốc

Tờ nhật trình Chúa Nguyễn vẫn lưu hương

Bốn thế kỷ đi qua cột mốc giữa trùng dương

Những Hải đội Hoàng Sa nhập hồn vào sóng nước

Nhập vào đá san hô

Nhập vào Tổ quốc

Vẫn còn đến hôm nay tục tế lễ sân đình

Tế lễ khao quân

Tế sống lính lên đường

Những hình nộm chết thay cho người lính

Cầu an bình cho mọi chuyến hành hương.

Tôi trên con thuyền bình minh nắng đỏ

Nắng trên trời nắng dưới nước lung linh

Nắng ngàn sao trong mẻ lưới tung lên

Nắng lấp lóa oằn mình con cá quẫy

Nắng từ cát hắt vàng hươm chân đảo

Nắng từ lòng người cất tiếng hát bay cao

Tôi trên con thuyền hoàng hôn buông neo

Ánh ngày chưa chịu tắt

Ngày ở biển dài hơn ngày mặt đất

Những cuộc đời dài ngắn bá vai nhau

Đêm mông lung trong chén rượu quê nghèo

Ly bồng bềnh cùng thuyền

Người bồng bềnh cùng sóng

Ngàn sao sa trong đêm biển bồng bềnh…

Trường ca cần những gương mặt nổi lên giữa dòng xoáy sự kiện làm bật tính chiến đấu hay kiêu hùng của một hay nhiều nhân vật. Tính chất lãng mạn cũng có thể khai thác trong thể loại này nhằm tô đậm bối cảnh mà câu chuyện xảy ra:

Một vòng tròn lính biển kết thành hoa

Bao bọc cờ Tổ quốc

Không nổ súng! Phải giữ cho bằng được

Lá cờ mang xương máu biết bao đời

Giặc tràn lên cướp giật Tổ quốc tôi

Nguyễn Văn Phương ôm cột cờ giữ chặt

Một cuộc chiến tay không giành giật

Và lá cờ Tổ quốc vẫn tung bay

Những người lính sát vào nhau một vòng tròn khép kín

Mặc pháo 100 li từ biển bắn vào

Các anh hóa thành sao

Các anh hóa thành cờ

Mỗi người lính – một lá cờ Tổ quốc.

Khi con tàu đang chìm dần xuống biển

Trung tá Trần Đức Thông vẫn đứng trên boong

Anh đã chết nhưng anh không gục xuống

Như Từ Hải ngày xưa uất nghẹn trước quân thù.

Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo. Courtesy photo.
Nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo. Courtesy photo. Photo: RFA

"Tôi viết trường ca này trong cấu trúc 5 chương và một vỹ thanh. 5 chương nói về lịch sử và tinh thần con dân Việt đối với biển đảo. Những cái gắn bó từ ngàn xưa cho đến nay mang theo tinh thần rất lớn về biển Việt Nam. Những trận hải chiến ở Hoàng Sa năm 74 và Gạc Ma năm 88 đều xuất hiện trong cuốn trường ca này. Việc này không phải dễ và không phải ai cũng có thể làm. Quan niệm của tôi biển đảo của tổ quốc hay từng tấc đất của tổ quốc thì chúng ta phải gìn giữ, bảo vệ nó để mà sống và xây dựng đất nước cho nó tốt đẹp.

Tôi viết trong vòng 1 tháng. Thường vào tháng 5 trời nóng lắm. Ở Hà Nội có ngày nóng trên 40 độ và thường xuyên như thế cho nên tôi thường dậy và viết vào buổi sáng, vào 3 giờ sáng. Lúc ấy nói chung thì yên tĩnh và cảm xúc của mình tập trung nhưng có hôm tôi viết tiếp thì không lấy lại được cảm xúc tôi lại không viết vào hôm nó. Viết trường ca cần những cảm xúc lớn, tinh thần mạnh mẽ và phải có tư tường chung bao trùm. Khi nào nối được cảm xúc tôi mới viết vì thế trong một tháng trường ca này mới hoàn thành."

Thể thức biểu hiện trong trường ca của Nguyễn Trọng Tạo tuy không không phải là một đột phá nhưng người đọc thấy được nỗ lực tránh các vết xe đơn điệu mà trường ca thường phạm phải. Tuy giữ vững thi pháp học trong cấu trúc nhưng Nguyễn Trọng Tạo không tỏ ra khó khăn trong những lần vượt bức tường phức hợp mà một trường ca hay phải có:

Tôi nghe sóng Hoàng Sa uất ức

Gầm vang

Tôi nghe hồn Hoàng Sa nghiêng bóng thuyền, che chở

Các bạn thuyền chụm vào nhau trên con thuyền rách nát

Tiếng rên thành bản nhạc chiêu hồn

Có người chết mà tôi không khóc được

Không nói được

Không làm gì được

Tôi chìm vào những bàn tay

Ngày ngày cầm nắm

Những bàn tay xoa dịu

Những bàn tay vuốt ve Sói Biển

Những bàn tay bảo tôi: Nhớ lấy!

Tôi con thuyền bị đâm trên biển của mình

Những xương sườn gãy nát

Ứa máu ngư dân

Ứa máu ngư trường

Bọn cướp biển là ai? Tôi đã nhìn rõ mặt

Chúng lén lút

Chúng ngang nhiên

Chúng hằm hằm

Chúng sằng sặc

Chúng ngụy trang áo mặc

Chúng trá hình dân đen

Chúng giả bạn giả anh em

Giả tình giả nghĩa

Chúng phản bội cả đàn cừu lột lông và xẻo thịt

Phản bội những con thuyền đánh đắm cả yêu thương

Tôi con thuyền gãy nát cột buồm

Tâm hồn làm phao biển

“Không thể dìm được phao”

Bọn cướp biển hiểu chăng điều đơn giản

Những chiếc phao tâm hồn trong bão tố lớn lên

Mang những chiếc thuyền về bến

Dù vỡ nát

Không thể nào chìm xuống….

Tôi mảnh ván tả tơi lại mọc thành cây

Thành rừng xanh

Thành cổ thụ

Lại xẻ ván đóng thuyền

Lại đợi ngày hạ thủy

Lại tế lễ sân đình

Lại đánh trống khao quân

Lại tuyên thệ sống còn vì biển đảo

Những con thuyền tung bay cờ đỏ

Lại rẽ sóng ra khơi…

Sừng sững giữa biển trời.

Những ngư dân trên đất nước tôi

Nguyện làm “cột mốc sống”

Ngàn vạn “cột mốc sống”

Cả triệu “cột mốc sống”

Trên biển sóng

Trên đá ngầm

Trên đảo chìm đảo nổi

Trên tự do lãnh hải Việt Nam tôi!

Trường ca biển mặn thoát ra được chiếc vỏ hoành tráng giả tạo bởi nó xây dựng lên từ mùi máu của đồng đội, vị mặn của nước mắt người thân và anh linh của hồn thiêng sông núi. Nguyễn Trọng Tạo đã dựa vào bộ xương sử sách để tái tạo lại hình ảnh của Biển Đông hôm nay mà trong đó những mảnh vỡ tản mác của nhận thức được gom góp lại để chúng ta nhìn ra hình ảnh thật của vùng đất đã mất:

Tôi nghe sóng Hoàng Sa uất ức

Gầm vang

Tôi nghe hồn Hoàng Sa nghiêng bóng thuyền, che chở

Các bạn thuyền chụm vào nhau trên con thuyền rách nát

Tiếng rên thành bản nhạc chiêu hồn

Ý kiến (3)
Share

QLVNCH.

nơi gửi Việt Nam

Đọc bài thơ của Phạm Lê Phan đầy dũng khí,nói lên ý chí bất khuất của con dân nước Việt.Vì yếu thế,một phần lãnh thổ bị mất,mọi người cùng bày tỏ cảm xúc đau đớn;trong khi ngụy quyền miền Bắc lại hoan hỉ dâng hiến cho Tàu !.
Đến thời điểm hiện nay,chỉ một thiểu số người mới quan tâm đến biển đảo,nhưng vẫn cố núp bóng dưới lá cờ máu liên quan mật thiết với thiên triều !!!. Ngày xưa,nếu các sư đoàn CSBV không rình rập sẳn sàng tấn công,thì cục diện không phải như thế !.

27/12/2015 10:24

kựu nữ đ/c đặc kông gái Củ Chi

nơi gửi Trảng Bàng - Tây Ninh

Nhảm nhí, ủy mị !

Cờ tổ quốc nào ???
Cờ tổ quốc xả hội chủ nghĩa cộng sản ư ?!?!?!

Thà triệt hạ 1 thằng cộng sản Việt / Tàu , còn hơn là mần văn, thơ, nhạc... than vãn / chửi cha lũ cộng sản !

27/12/2015 06:33

Người Quan Sát

nơi gửi Quả đất

Cho Hải Ðảo Hờn Căm
Lời biển gọi cuối năm .Hờn căm trừng mắt lửa
- Hỡi Hoàng Sa, hỡi Hoàng Sa ...Mẹ Ðứng mũi Sơn Trà .Gửi hồn ra Ðông Hải
Ðảo nổi giận nên biển cuồng sóng dậy. Ôi, đất nước ông cha: tay đứt lòng đau. Súng thét khơi xa, sao lửa đốt trong đầu
Lòng mẹ bời bời: ruột mềm máu chảy. Mắt mẹ trông vời, triền môi run rẩy:
- Hỡi Hoàng Sa, hỡi các cháu con ta? Con cháu mẹ
Năm mươi đứa làm anh hùng của bể. Năm mươi con thành dũng sĩ Trường Sơn
Bốn ngàn năm mài nhọn mũi căm hờn .Phóng mắt hận, nghiến răng ghìm giặc Bắc
Cờ Nương Tử phất bay hồn xâm lược. Gươm Mê Linh thét máu nhuộm đầu voi
"Trèo lên đỉnh núi mà coi .Dáng Bà quản tượng trăng soi ngời ngời"
Cửu Chân hề, Cửu Chân ơi! Gót nhi nữ ra khơi Ðạp tan luồng sóng dữ
Chém cá tràng kình, rạng danh liệt nữ. Dũng khí Nhụy Kiều gục mặt Bắc quân!

Ngậm mối thù truyền kiếp mấy ngàn năm. Con cháu mẹ từng nhọc nhằn u uất
Đắm biển mò châu phơi rừng tìm ngọc. Nanh vuốt sài lang nào kể gái hay trai
Máu mỡ no nê muông thú một bầy .Loài đỉa Hán vốn cuồng say máu Việt
Nước độc rừng thiêng một đi là một chết .Vạn người đi, không một bóng ma về

Ðá Trường Sơn con khắc ngập câu thề: "Ðòi nợ máu phải đổi răng, đổi mắt!"
Bạch Ðằng xưa nghẹn giòng muôn xác giặc. Dù Hán, dù Mông nước đỏ cũng hôi tanh .Tóc thú đuôi sam - gươm giáo Việt tung hoành
Vó ngựa Lý, Lê từng phen đạp Tống. Ngọn giáo Ðinh, Trần vạch cõi Nam uy dũng. Ðầu Mãn Thanh vờn kiếm lộng Quang Trung
Trải an nguy son sắt vẫn một lòng. Mỗi tấc đất một chiến công oanh liệt .Mỗi tên người một anh hùng, nữ kiệt
Mỗi gốc cây muôn xác quỉ vùi sâu .Dòng Việt Nam chưa hề biết cúi đầu .Dù giặc Bắc bạo tàn hơn súc vật!

Hồn Nam Hải cuối năm Lạnh căm căm hơi bấc !
Bởi thương con mẹ lên đỉnh Sơn Trà ."Ôi Hoàng Sa, hỡi Hoàng Sa. Khôn thiêng nối gót mẹ cha mà về"
Hãy đứng thẳng mà đi .Hỡi đàn con từng khua sôi biển cả
Cất cao đầu uống lời thề sông Hóa. Hàm Tử, Vân Ðồn, Tây Kết, Chương Dương
Vươn chiến công kim cổ Bạch Ðằng Giang. Xô cuồng vọng Bắc Kinh vào biển máu!
Xưa ông cha mình giết Liễu Thăng, Hoằng Tháo. Ðánh gục đầu Tôn Sĩ Nghị , Thoát Hoan
Giờ bè lũ Mao lại xâm phạm biên quan. Xua hải tặc cuồng điên lên cướp đảo
Ôi Hoàng Sa, hỡi Hoàng Sa yêu dấu. Ðất đai ta một mảng cũng thịt xương
Tổ quốc ta một tấc cũng tim gan. Xương thịt đứt thì tim gan đau xót!
Hỡi đàn con của Cửu Long bất khuất. Ngạo nghễ trên vai hồn An Lộc, Tam Biên
Mang trong tim giòng máu thép Trị Thiên. Lời phạt Bắc thét run hồn biển cả

Chiều cuối năm, một mối thù chưa trả .Xuân sắp về - trời bỗng nặng nề mưa ...

Gia Ðịnh, chiều 30 Tết Giáp Dần (22-01-1974) Việt Nam Cộng Hòa_Phạm Lê Phan

26/12/2015 22:10

Xem toàn trang