Hậu ‘Chuyện với Thanh’: nhà nước tăng mức phạt lên 500 triệu nếu “xuyên tạc lịch sử”

Các hành vi “xúc phạm lãnh tụ, phủ nhận thành tựu cách mạng” cũng bị phạt với mức tương tự.

Đây là mức phạt cao nhất dành, trong lĩnh vực báo chí, đối với tổ chức.

Còn đối với cá nhân, mức phạt là 250 triệu đồng.

Tự do báo chí ở Việt Nam tiếp tục bị bóp nghẹt thông qua Nghị định 367/2026/NĐ-CP do Chính phủ mới ban hành vào hôm 25/9/2026.

Theo ghi nhận của RFA, nghị định trên xuất hiện một cách đột xuất trên Báo Chính phủ Việt Nam vào tối ngày 26/9, sau đó được nhiều tờ báo khác của nhà nước dẫn lại.

Dù vậy, đến hiện tại vẫn chưa thể tìm thấy toàn văn cụ thể của văn bản này.

Và trước đó cũng không ai biết văn bản này được lấy ý kiến từ bao giờ, làm sao để một quy định xử phạt kiểu này được thông qua - tất cả đều là một câu hỏi lớn.

Điểm đáng chú nhất ở quy định này là mức xử phạt trong lĩnh vực báo chí cao ngất ngưỡng đến hàng trăm triệu đồng.

Bên cạnh mức phạt cao nhất, một mức phạt khác lên đến 400 triệu đồng cũng được áp dụng cho hành vi đăng, phát thông tin bịa đặt, gây hoang mang hoặc “không phù hợp lợi ích đất nước”

Hay việc “đăng, phát tán nội dung” trong các tác phẩm, tài liệu đã bị “đình chỉ, thu hồi, cấm phát hành”, cũng sẽ bị phạt đến 200 triệu đồng.

Nghị định 367 cũng tước đi vai trò điều tra, giám sát của báo chí. Theo đó, báo chí chỉ được phép đăng lại “bản án kết tội của tòa án”, tức chỉ sau khi có kết luận điều tra của Bộ Công an.

Nếu không, mức phạt sẽ đến 60 triệu đồng với hành vi bị cáo buộc là phát tán thông tin tiêu cực về “thân nhân, các mối quan hệ cá nhân trong một vụ án”.

Hoặc hành vi “xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân” cũng bị phạt đến 80 triệu đồng.

So với trước đây, báo chí từng góp phần phanh phui rất nhiều vụ án tham nhũng, mở đường điều tra cho ngành công an. Mà trong số này, điển hình nhất là vụ án Trịnh Xuân Thanh vào năm 2016.

Những vụ án oan sai khác như vụ của Huỳnh Văn Nén hay Nguyễn Thanh Chấn cũng được báo chí cho mở lại các hồ sơ điều tra tưởng chừng đã khép lại.

Ở khía cạnh khác, giống với nhiều nội dung ở các pháp lý trước đó, một số điều, khoản ở Nghị định 367 có tính “mơ hồ, có thể suy diễn rộng”.

Đơn cử, với những hành vi “đăng, phát tán thông tin sai sự thật”, mức phạt dàn trải từ 10 - 100 triệu đồng.

Cơ sở xử phạt đơn thuần chỉ dựa trên sự đánh giá xem hành vi đó “gây ít ảnh hưởng” hay “ảnh hưởng rất nghiêm trọng”, mà không có một quy định chi tiết nào về căn cứ xử phạt.

Ở Việt Nam không có cái gọi là “báo chí độc lập”. Thay vào đó, vai trò của báo chí được luật pháp ấn định là cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng Sản, là một “công cụ tuyên truyền, vũ khí tư tưởng” cho chính quyền.

Mọi hoạt động đưa tin của báo chí phải nằm dưới dự lãnh đạo tuyệt đối của Ban Chấp hành Trung ương.

Tiến sĩ Nguyễn Thu Giang từ Đại học Queensland (Úc) nhận định rằng sự kiểm duyệt chính trị là trở thành một phần “tự nhiên hóa” trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam.

Ở đó, cơ chế “tự kiểm duyệt” đã ngấm ngầm, ăn sâu vào các giai thoại nghề nghiệp, đến cả quy trình biên tập của tòa soạn, hay trong cả các bài giảng cho sinh viên ở trường báo.

Một nhà báo khi bắt đầu sự nghiệp của mình, bài học đầu tiên phải nhớ đó là: phải học cách “tự kiểm duyệt”.

Với những vụ đại án tham nhũng, tranh chấp đất đai hay việc đơn thuần là phản biện chính sách; theo bà Giang; ranh giới giữa những “vùng cấm” thông tin với các “vùng xám” là rất mờ nhạt.

Do vậy, trong suốt quá trình tác nghiệp, nhà báo không chỉ dừng lại ở việc xác nhận thông tin đó “là đúng hay là sai”, mà họ còn phải đáng giá thêm các rủi ro chính trị mà họ sẽ phải đối diện một khi các thông tin này được công bố.

Cách đó không lâu, hồi tháng Bảy vừa qua, 23 cơ quan báo chí đã bị xử phạt trong vụ việc đưa tin giới thiệu cuốn sách Chuyện Với Thanh - Lời kể từ ánh sáng của ông Nguyễn Thành Nam.

Nội dung trong cuốn sách này được đánh giá là “sai sự thật nghiêm trọng” và “xúc phạm” ông Hồ Chí Minh.

Hồi năm 2018, tờ Tuổi Trẻ Online cũng bị xử phạt 220 triệu đồng, tước giấy phép hoạt động ba tháng chỉ vì đăng tải hai bài viết không như mong muốn của chính quyền.

Một bài viết với tựa đề “Chủ tịch nước đồng ý cần ban hành Luật biểu tình”, bị gắn nhãn “thông tin sai sự thật gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng”.

Ở một bài viết phản ánh khác về vấn đề yếu kém trong quy hoạch cao tốc miền Tây Nam Bộ, chính quyền cũng đánh giá đó là “thông tin gây mất đoàn kết dân tộc”.

Đến nay, Việt Nam vẫn thuộc nhóm các quốc gia thiếu tự do báo chí, đứng thứ 174/180 quốc gia theo bảng xếp hạng của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF).

Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc vào tháng Tám năm ngoái cũng nêu lên quan ngại sâu sắc về tình trạng suy giảm quyền tự do biểu đạt tại Việt Nam.

Các quyền đó đang bị áp chế bởi một số điều 109, 116, 117 và 331 của Bộ luật Hình sự.

Đồng thời, hệ thống thông tin đang bị hạn chế đáng kể bởi Luật Báo chí, Luật Tiếp cận thông tin, Luật An ninh mạng và một số nghị định liên quan.