សិក្ខាសាលាមួយដែលរៀបចំដោយសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅខេត្តពោធិ៍សាត់រយៈពេល ១ថ្ងៃកាលពីថ្ងៃ២៤ កក្កដា ២០០៩ ក្រោមប្រធានបទ «ការលើកស្ទួយសិទ្ធិមនុស្សនិងការអនុវត្តច្បាប់» ដោយមានក្រុមប៉ូលិស តុលាការ និងប្រជាពលរដ្ឋអ្នករងគ្រោះ បានធ្វើឡើងប្រយោជន៍ឲ្យជនរងគ្រោះមានឱកាសនិយាយអំពីទុក្ខលំបាករបស់ខ្លួនប្រាប់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ។
មន្ត្រីកម្មវិធីអប់រំសិទ្ធិមនុស្សនៃសមាគមអាដហុក គឺលោក នី សុខា មានប្រសាសន៍ថា ៖ «គោលបំណងសំខាន់ៗ ទី១ យើងចង់បង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអាជ្ញាធរនិងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ធ្វើម៉េចឲ្យមានការសហការគ្នា។ យើងចង់ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋនិងមន្រ្តីហ្នឹងបានជួបគ្នាទាក់ទងនឹងបញ្ហារបស់គាត់ ជាពិសេសប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះហ្នឹង បានបង្ហាញអំពីទុក្ខកង្វល់របស់គាត់ ដើម្បីឲ្យខាងមន្រ្តីជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់ហ្នឹងបានដឹង»។
ភាពអសីលធម៌របស់ប៉ូលិស?
កុមារីរងគ្រោះម្នាក់អាយុ ១៥ឆ្នាំ មានលំនៅនៅភូមិជ្រៃក្រឹម ឃុំផ្ទះរ៉ុង ស្រុកភ្នំក្រវាញ ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលអ្នកយកព័ត៌មានវិទ្យុអាស៊ីសេរីសុំមិនបញ្ចេញឈ្មោះ បានត្អូញនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនោះថា ក្រោយពីបានចាប់រំលោភនាងរួច ហើយទោះបីជានាងបានរាយការណ៍ទៅអាជ្ញាធរប៉ូលិសប៉ុស្តិ៍ឃុំ តែប៉ូលិសមិនត្រឹមតែមិនជួយចាប់ជនល្មើសឡើយ ហើយថែមទាំងនិយាយចំអកឡកលើយចំពោះរូបនាងទៀត។
កុមារីរងគ្រោះដដែល ថ្លែងរៀបរាប់យ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «ខ្ញុំបានទៅប្ដឹងដល់ប៉ូលិស ប៉ូលិសគេមិនរករឿងឲ្យខ្ញុំ ថែមទាំង[ចំអក]ឲ្យខ្ញុំទៀតថា ចាប់រំលោភខ្ញុំហ្នឹងតើស្រួលឬអត់? ខ្ញុំឈឺចិត្តណាស់ពេលដែលឮប៉ូលិសថាអ៊ីចឹង ហើយក៏មិនទៅចាប់ជនល្មើសឲ្យខ្ញុំដែរ»។
ជនរងគ្រោះក្នុងករណីចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈជាច្រើននាក់ទៀត ដែលសុទ្ធតែជាអនីតិជនមានអាយុក្រោម ១៨ឆ្នាំ បានទាមទារឲ្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចពាក់ព័ន្ធ ពិសេសគឺតុលាការជួយរកយុត្តិធ៌មឲ្យពួកគេផង។
កុមារីអាយុ១៤ឆ្នាំនៅឃុំមេទឹក ស្រុកបាកានថ្លែងថា ៖ «ខ្ញុំត្រូវឪពុកចុងចាប់រំលោភ ៣ដង ហើយខ្ញុំបានទៅប្ដឹងប្រធានភូមិដោយខ្លួនឯង ហើយប្រធានភូមិក៏បានចាប់ដាក់ខ្នោះ ដល់ពេលបានពាក់កណ្ដាលផ្លូវស្រាប់តែរត់បាត់។ ខ្ញុំសូមសំណូមពរឲ្យជួយចាប់ជនល្មើសដាក់គុក»។
ពុំមានការធានាអះអាងពីអាជ្ញាធរថ្នាក់លើរបស់ប៉ូលិសប៉ុស្តិ៍រូបនេះទេចំពោះករណីនេះ។
ស្នងការរងទទួលបន្ទុកយុត្តិធ៌មនៃស្នងការដ្ឋានប៉ូលិសខេត្តពោធិ៍សាត់ គឺលោកវរសេនីយ៍ឯក រស់ ប៊ុណ្ណាង មានប្រសាសន៍ឆ្លើយតបចំពោះក្តីកង្វល់របស់កុមារីរងគ្រោះទាំងនេះយ៉ាងដូច្នេះថា ៖ «អ៊ីចឹងការងារនេះ យើងខ្ញុំបន្តស្រាវជ្រាវករណីដាក់ខ្នោះហើយរត់រួចនេះ ខ្ញុំបានឲ្យប៉ុស្តិ៍សរសេររបាយការណ៍អំពីសភាពការណ៍ហ្នឹងរួចហើយ ហើយបានរាយការណ៍ទៅដល់ព្រះរាជអាជ្ញាទៀត។ យើងអាចមានលទ្ធភាពថា បើសិនករណីនោះធំ យើងអាចដាក់ពិន័យទៀត នេះខាងប៉ូលិសខ្ញុំ។ ប៉ុន្តែរឿងករណីរបស់កុមារម្នាក់ទៀតដែលលើកឡើងអំពីភាពអសីលធម៌របស់ប៉ូលិសប៉ុស្តិ៍ខ្ញុំនេះ ខ្ញុំនឹងបន្តស្រាវជ្រាវករណីហ្នឹងឡើងវិញ»។
ប្ដឹងទៅតុលាការ ប៉ុន្តែមិនឃើញមានការផ្ដន្ទាទោស
មានអំពើចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈជាច្រើន ជនរងគ្រោះបានដាក់បណ្តឹងដល់តុលាការតែពួកគេបានអស់សង្ឃឹម ព្រោះពុំទាន់មានករណីណាមួយត្រូវបានតុលាការដាក់ទោសទណ្ឌចំពោះជនល្មើសនៅឡើយ។
យ៉ាងណាមិញអំពើចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈមួយបានកើតឡើងចំពោះកុមារីជាបងប្អូនបង្កើត ៣រូប មានអាយុចាប់ពី៤ឆ្នាំ ដល់៨ឆ្នាំ នៅភូមិតាំងគោក ក្នុងឃុំតាលោ ស្រុកបាកាន ខេត្តពោធិ៍សាត់ តែជនប្រព្រឹត្តបទល្មើសពុំត្រូវបានទទួលទោសតាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ បើទោះបីជាឪពុកម្តាយកុមារីរងគ្រោះបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងដល់តុលាការអស់រយៈពេលជាច្រើនខែហើយក្តី។
អ្នកស្រី សុខ ស្រីពៅ ដែលត្រូវជាម្តាយបង្កើតរបស់កុមារីរងគ្រោះទាំង៣រូប បានរៀបរាប់ទាំងទឹកភ្នែក ប្រាប់អង្គសិក្ខាសាលាទាំងសំឡេងខ្សឹកខ្សួលថា ៖ «ជនល្មើសបានដើរនិយាយដៀមដាមថា នាងខ្ញុំយកកូនទៅជួលឲ្យពេទ្យវះ ហើយខ្ញុំចង់សួរថា ទឹកចិត្តម្ដាយទាំងអស់គ្នា នរណាចង់យកកូនយកមកឲ្យគេវះ ហើយជនល្មើសនៅដើរឌឺដងនាងខ្ញុំរាល់តែថ្ងៃ»។
ក៏ពុំមានការធានាអះអាងឲ្យគត់មត់ពីអ្នកដឹកនាំស្ថាប័នយុត្តិធម៌ខេត្តនេះឡើយចំពោះករណីនេះ។
ប្រធានតុលាការខេត្តពោធិ៍សាត់ លោក ប៉ុល វន មានប្រសាសន៍ថា ដោយចៅក្រមតុលាការមានច្រើនរូប ហើយការងាររបស់ចៅក្រមមានភាពឯករាជ។ ហេតុនេះហើយមានរឿងខ្លះ គឺលោកពិតជាមិនបានដឹងមែន។
លោកបានបន្ទោសថា ប្រជាពលរដ្ឋហាក់មិនមានការប្រឹងប្រែងក្នុងការស្វែងរកយុត្តិធ៌មសម្រាប់ខ្លួន។ តែទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី លោកថា ទ្វារផ្ទះលោកបើកចំហរជានិច្ចរង់ចាំទទួលរបាយការណ៍ប្តឹងផ្តល់របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ៖ «បើខ្ញុំអត់ដឹង មានតែខ្លួនយើងជួយខ្លួនយើង ធ្វើម៉េចឲ្យខ្ញុំបានដឹងរឿង»។
និទណ្ឌភាពកើតចេញពីកត្តាពីរយ៉ាង
អភិបាលរងខេត្តពោធិ៍សាត់ គឺលោក ពេជ្រ ហន ពន្យល់ចំពោះបញ្ហានិទណ្ឌភាពដែលមានក្នុងខេត្ត កើតចេញពីកត្តា ២យ៉ាង គឺភាពខ្វះចន្លោះរបស់អ្នកអនុវត្តច្បាប់ផង និងការមិនជួយខ្លួនឯងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋផង ៖ «ច្បាប់ជាមេធាវី បើយើងមានច្បាប់ យល់អំពីកាតព្វកិច្ចរបស់យើងច្បាស់លាស់ យើងដើរយើងដឹងជំហានរបស់យើង យើងដឹងពីតួនាទីរបស់យើង យើងដឹងអំពីសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ។ ហើយជួនណាបងប្អូនថាអត់យល់ ជួនកាលគេរំលោភលើសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ដល់មានបញ្ហាផ្ទាល់ខ្លួន គាត់មករកតុលាការ ឬមួយប៉ូលិស ឬមួយអាជ្ញាធរដែនដី ដែលគាត់ថារំលោភគាត់ ប៉ុន្តែគាត់មិនច្បាស់ខ្លួនគាត់ ខ្ញុំជឿថា សមត្ថកិច្ចរំលោភគាត់ រំលោភមិនបានទេ»។
របាយការណ៍របស់សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក ខេត្តពោធិ៍សាត់ បានបង្ហាញថា គ្រាន់តែក្នុងឆមាសទី១ ឆ្នាំ២០០៩ ក្នុងទូទាំងខេត្តពោធិ៍សាត់ ករណីរំលោភសេពសន្ថវៈបានកើតឡើង ២៧ករណី ដែលក្នុងនោះមាន ១៦ករណី រំលោភសេពសន្ថវៈជាអនីតិជន ហើយជនប្រព្រឹត្តបទល្មើសភាគច្រើនស្ថិតនៅក្រៅឃុំ។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក គឺលោក ធន់ សារាយ មានប្រសាសន៍ថា ឆ្លងកាត់អង្គសិក្ខាសាលានេះ បានបង្ហាញថា ការសហការរវាងអាជ្ញាធរនិងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សនៅពុំទាន់ជិតស្និទ្ធសមតាមតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅឡើយ ដែលកត្តានេះបានក្លាយជាចន្លោះប្រហោងនាំឲ្យកើតមានលក្ខខណ្ឌនិទណ្ឌភាពក្នុងសង្គម ដែលជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលមិនគួរឲ្យកើតមានទៀតឡើយសម្រាប់សង្គមខ្មែរ៕