អ្នកជំនាញ​ស្នើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​អាមេរិកាំង​ជំរុញ​ឱ្យ​អាមេរិក​បន្ត​ទប់ស្កាត់​ការ​នាំចូល​​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុស​ច្បាប់

ដោយ មាន ឫទ្ធិ
2023.01.04
អ្នកជំនាញ​ស្នើ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​អាមេរិកាំង​ជំរុញ​ឱ្យ​អាមេរិក​បន្ត​ទប់ស្កាត់​ការ​នាំចូល​​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុស​ច្បាប់ ពិធី​ប្រគល់​​វត្ថុ​បុរាណ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លួច​ចំនួន ២៧​ដុំ ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក​ ត្រឡប់​មក​ឲ្យ​កម្ពុជា​វិញ នា​សារមន្ទីរ​ជាតិ​កម្ពុជា នៅ​ថ្ងៃទី​១៣ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០២២។
រូប៖ ហ្វេសប៊ុក​ស្ថានទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​កម្ពុជា

អ្នកជំនាញ​អំពាវនាវ​ដល់​ពលរដ្ឋ​សញ្ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ ឱ្យ​ជួយ​ស្នើ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ឱ្យ​បន្ត​សុពលភាព​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ការទប់ស្កាត់​ការនាំចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុសច្បាប់ ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា។ ការ​អំពាវនាវ​នេះ ធ្វើឡើង​ស្របពេល​ដែល​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ បាន​ផុត​សុពលភាព​ត្រឹម​ដំណាច់​ឆ្នាំ២០២២។

អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា​ចង់​ឃើញ​ពលរដ្ឋ​សញ្ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ និង​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​បុរាណ​វិទ្យា​ដែល​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ចូលរួម​ជំរុញ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក​ធ្វើ​យ៉ាងណា​ឱ្យ​បន្ត​សុពលភាព​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ។

អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជាន់ខ្ពស់​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ កាលីហ្វ័រនីញ៉ា ឡូសអែនជឺឡេស (University of California, Los Angeles-UCLA) សហរដ្ឋអាមេរិក បណ្ឌិត ហេង ពិភាល់ ពន្យល់​ប្រាប់​វិទ្យុអាស៊ីសេរី​កាលពី​យប់​ថ្ងៃទី៤ ខែ​មករា ថា ការ​បន្ត​សុពលភាព​នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង ឬ អនុស្សរណៈ​យោគយល់ (MOU) ស្ដីពី​ការទប់ស្កាត់​ការនាំចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុសច្បាប់ អនុញ្ញាត​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា និង​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក សហការ​គ្នា​ក្នុង​ការ​ទប់ស្កាត់​ការ​លួច​នាំចេញ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ពី​កម្ពុជា និង​បញ្ជូន​ត្រឡប់​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ទាំងនេះ​មក​កម្ពុជា​វិញ។

បណ្ឌិត ហេង ពិភាល់«MOU ជាមួយ​អាមេរិក​នេះ​ហើយ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ស្រុកខ្មែរ​អាច​ប្តឹង​យក​រូប​ចម្លាក់​ដែល​គេ​លួច​ចេញ ដរាបណា​យើង​មាន​ភស្តុតាង​ពី​ទីកន្លែង ពី​ឆ្នាំ​ដែល​គេ​លួច​ចេញ​មក គឺ​យើង​អាច​ប្តឹង​ត្រលប់​ទៅ​វិញ​បាន។ មួយវិញទៀត គឺ​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ក៏​សស្រាក់សស្រាំ​ដែរ​រឿង​ហ្នឹង គឺ​ឱ្យ​តែ​ឃើញ​ព័ត៌មាន​អី​ជាដើម គឺ Federal (រដ្ឋាភិបាល​សហព័ន្ធ​ខ្លួនឯង) ប្តឹង​ទៅ​ខាង​អ្នក Private Collectors ឬមួយ​ក៏​ខាង​សារមន្ទីរ ដែលគេ​ទិញ​រូប​អីហ្នឹង​ចេញពី​ស្រុក​ខ្មែរ​មក។ អ៊ីចឹង​ហើយ​បានជា​យើង​ឃើញ​នៅក្នុង​រយៈពេល​ប្រមាណ​ឆ្នាំ​នេះ មាន​ការ​បញ្ជូន​រូប​បញ្ជូន​អី​ត្រលប់​ទៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ»

នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី ក្រៅពី​ប្រទេស​ចិន (China) និងអាហ្វហ្កានីស្ថាន (Afghanistan) កម្ពុជា​គឺជា​ប្រទេស​ទីមួយ​ដែល​បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្តីពី​ការ​ទប់ស្កាត់​ការនាំចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុសច្បាប់​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក។ កិច្ចព្រមព្រៀង​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង​កាលពី​ឆ្នាំ២០០៣ ហើយ​បន្ត​រៀងរាល់​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង គឺ​នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ ឆ្នាំ២០១៣ និង​ចុងក្រោយ​នៅ​ឆ្នាំ២០១៨។ គិត​ត្រឹម​ដំណាច់​ឆ្នាំ២០២២នេះ កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ​ត្រូវ​ផុត​សុពលភាព ដែល​តម្រូវ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិកាំង​ត្រូវ​សម្រេច​ចិត្ត​ថា តើ​ត្រូវ​បន្ត​សុពលភាព​ឬ​បញ្ចប់​ កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ ស្របពេល​ដែល​ក្រុម​អ្នក​ទទួល​ផល​ប្រយោជន៍ ឬ​អ្នក​ប្រមូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ទាំងនេះ​ព្យាយាម​បញ្ចុះបញ្ចូល​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិកាំង​ឱ្យ​បញ្ចប់​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ​ដើម្បី​ឱ្យ​ពួកគេ​អាច​បន្ត​រក្សា​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ទាំងនេះ​​នៅ​អាមេរិក​ដោយ​គ្មាន​ការ​ប្តឹងផ្តល់​ទាមទារ​យក​ទៅ​វិញ។

បណ្ឌិត ហេង ពិភាល់ ពន្យល់​ថា​ការចូលរួម​ពីសំណាក់​ពលរដ្ឋ​សញ្ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ និង​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ដែល​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក ជំរុញ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិកាំង​ឱ្យ​បន្ត​សុពលភាព​នៃ​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ នឹង​ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ជាច្រើន​ដល់​ការ​ការពារ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​លួច​នាំ​ចេញ​ដោយ​ខុស​ច្បាប់៖

សំឡេង​បណ្ឌិត ហេង ពិភាល់៖ «យើង​អាច​ទប់ស្កាត់​ការ​លួច ការ​ជួញដូរ ចរាចរ​វត្ថុបុរាណ​ខុសច្បាប់​នេះ។ អ៊ីចឹង វា​អាច​ឱ្យ​វត្ថុបុរាណ​របស់​យើង​នៅ​គង់វង្ស​តទៅ​មុខ​ទៀត​សម្រាប់​ឱ្យ​កូនចៅ​ ឱ្យ​ខ្មែរ​ទាំងអស់​រៀន​ពី​វប្បធម៌ ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លួន​ឯង​ផង វា​អាច​ឱ្យ​អ្នកស្រាវជ្រាវ​ទាំង​ខ្មែរ​ទាំង​បរទេស​ស្រាវជ្រាវ​ពី​បុរាណវិទ្យា​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ ទំនាក់ទំនង​រវាង​ស្រុក​និង​ស្រុក ពី​សម័យ​ដើម​អី​ជា​ដើម តទៅ​ទៀត។ អ៊ីចឹង វា​មាន​ផលប្រយោជន៍​ច្រើន។ មួយ​ទៀត​ទៅ សព្វថ្ងៃ​នេះ យើង​មិន​ចាំបាច់​ទៅ​លួច ទៅ​ទិញ​របស់​លក់​អី​ជាដើម យក​មក​តាំង​ទេ ដោយសារ​ប៉ុន្មាន​ខែ​មុន​មាន​តាំង​រូប​ចម្លាក់​ខ្មែរ​ដែល​ខ្ចី​ពី​សារមន្ទីរជាតិ មក​តាំង​នៅ​ឡូសអែនជឺឡេស»

បណ្ឌិត ហេង ពិភាល់ ពន្យល់​បន្ត​ថា ដើម្បី​ចូលរួម​ជំរុញ​ទៅ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិកាំង​ឱ្យ​បន្ត​សុពលភាព​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នេះ ពលរដ្ឋ​សញ្ជាតិ​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើត​ខ្មែរ និង​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក​បុរាណវិទ្យា ឬ​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខ្មែរ​ដែល​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក អាច​ចូលរួម​តាមរយៈ​ការ​ផ្តល់​ជា​មតិយោបល់​ផ្ទាល់​មាត់​នៅក្នុង​កិច្ចប្រជុំ​អនឡាញ​មួយ​រៀបចំ​ដោយ​ក្រសួង​ការបរទេស​អាមេរិក​ដែល​នឹង​ប្រព្រឹត្តទៅ​នៅ​ថ្ងៃទី៣០ ខែ​មករា វេលា​ម៉ោង ៤រសៀល ម៉ោង​នៅ​ឆ្នេរ​ខាង​កើត​សហរដ្ឋអាមេរិក។ អ្នក​ដែល​ចង់ចូល​រួម​ត្រូវ​ចុះឈ្មោះ​ជាមុន​ត្រឹមថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ជាមួយ​ក្រសួង​ការបរទេស​អាមេរិក (ផ្ញើ​សារ​អេឡិចត្រូនិក ឬ​អ៊ីម៉ែល​ទៅកាន់​អាសយដ្ឋាន culprop@state.gov)។ ក្រៅ​ពី​នេះ អ្នក​ដែល​ចង់​ចូលរួម​ក៏​អាច​សរសេរ​សំបុត្រ​ជា​លាយលក្ខណ៍​អក្សរ​ផ្ញើ​ទៅ​កាន់​គេហទំព័រ​ក្រសួង​ការបរទេស​អាមេរិក (regulations.gov) ឱ្យ​បាន​ត្រឹមថ្ងៃទី២៣ ខែ​មករា។ មតិយោបល់​ដែល​អ្នកចូលរួម​ត្រូវ​ផ្តល់​គឺ​និយាយ​គាំទ្រ​ពី​ផល​ល្អ ឬ​ផ្លែ​ផ្កា​ដែល​កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង ឬ MOU ស្ដីពី​ការទប់ស្កាត់​ការនាំចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុសច្បាប់ រវាង​រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា។

ក្នុង​អំឡុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក លោក ចូ បៃឌិន (Joe Biden) មកកាន់​កម្ពុជា​ ដើម្បី​ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន និង​អាមេរិក នៅ​ភ្នំពេញ​កាលពី​ថ្ងៃទី១២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២២ លោក ហ៊ុន សែន បាន​អរគុណ​ចំពោះ​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋអាមេរិក​ក្នុង​ការ​ប្រគល់​ត្រឡប់​មក​កម្ពុជា​វិញ​នូវ​វត្ថុបុរាណ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លួច​ពី​កម្ពុជា។

ចាប់តាំងពី​មាន​កិច្ចព្រមព្រៀង​ស្ដីពី​ការទប់ស្កាត់​ការនាំចូល​សម្បត្តិ​វប្បធម៌​ខុសច្បាប់​រវាង​កម្ពុជា និង​អាមេរិក កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ​បាន​សម្របសម្រួល​នូវ​ការ​បញ្ជូន​ត្រឡប់​មកវិញ​នូវ​វត្ថុបុរាណ​មិន​អាច​កាត់ថ្លៃ​បាន​ចំនួន​ជាង ១០០ដុំ មក​កម្ពុជា​វិញ និង​ចូលរួម​កសាង​សមត្ថភាព​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ដែល​ធ្វើការងារ​អភិរក្ស​បេតិកភណ្ឌ​វប្បធម៌។ គិត​ចាប់​ពី​ឆ្នាំ២០០១មក សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​ផ្តល់​ថវិកា​ជាង ៥លានដុល្លារ​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​សម្រាប់​ការងារ​អភិរក្ស​វប្បធម៌។ ក្នុង​នោះ ថវិកា​ជាង ៣,៥លានដុល្លារ គឺ​សម្រាប់​អភិរក្ស និង​ជួសជុល​ប្រាសាទ​ភ្នំ​បាក់ខែង នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប និង​សម្រាប់​ជួយ​ដល់​សារមន្ទីរ​ទួល​ស្លែង៕

កំណត់​ចំណាំ​ចំពោះ​អ្នក​បញ្ចូល​មតិ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

អត្ថបទពេញនិយម
RFA
ព្រះចៅ​អធិការ​វត្ត​ដំរីស ខេត្ត​បាត់ដំបង បណ្ដេញ​ព្រះសង្ឃ​មួយ​អង្គ​ចេញ​ពី​វត្ត​បន្ទាប់​ពី​ចូលរួម​បុណ្យ​ខួប​បាញ់សម្លាប់​បណ្ឌិត កែម ឡី
បញ្ចេញ​មតិយោបល់៖

បញ្ចូលមតិរបស់អ្នកដោយបំពេញទម្រង់ខាងក្រោមជាអក្សរសុទ្ធ។ មតិនឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកសម្របសម្រួល និងអាចពិនិត្យកែប្រែឲ្យស្របតាម លក្ខខណ្ឌនៃការប្រើប្រាស់ របស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី។ មតិនឹងមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗទេ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លឹមសារនៃមតិដែលបានចុះផ្សាយឡើយ។ សូមគោរពមតិរបស់អ្នកដទៃ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត។