របបក្រុងភ្នំពេញសម្ដែងការភ្ញាក់ផ្អើល និងសោកស្ដាយ ចំពោះរដ្ឋសភាអាមេរិកដែលបានអនុម័តច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ ឬ H.R 526 នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៦ កក្កដានេះ។ មន្ត្រីរាជការ និងប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនគាំទ្រចំពោះការសម្រេចរបស់សភាជាន់ទាបអាមេរិកនេះ ដោយពួកគេយល់ថា ក្រុមមេដឹកនាំ និងមន្ត្រីគ្រាក់ៗ នៃរបប ហ៊ុន សែន បានបំផ្លាញគ្រឹះប្រជាធិបតេយ្យរបស់ជាតិដើម្បីតែអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន ដូច្នេះពួកគេត្រូវតែទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើដ៏ខុសឆ្គងនេះ។
របបលោក ហ៊ុន សែន ចាត់ទុកការអនុម័តច្បាប់ H.R 526 ដោយសភាជាន់ទាបសហរដ្ឋអាមេរិក ថាជារឿងមិនអាចទទួលយកបាន ពីព្រោះរបបនេះយល់ថា ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩ នេះ មានចរិតនយោបាយ និងផ្ទុយទៅនឹងឆន្ទៈនយោបាយរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ។
អ្នកនាំពាក្យរបបក្រុងភ្នំពេញ លោក ផៃ ស៊ីផាន ថ្លែងនៅក្នុងហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី១៦ កក្កដាថា សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះ ធ្វើឡើងផ្អែកលើការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋាន និងជាទង្វើប្រឆាំងសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងវិបុលភាពរបស់កម្ពុជា។ លោកអំពាវនាវដល់ព្រឹទ្ធសភា និងរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក ឱ្យពិចារណាឡើងវិញ ជុំវិញជំហររបស់ខ្លួនចំពោះកម្ពុជា ដើម្បីថែរក្សាទំនាក់ទំនងល្អ និងផលប្រយោជន៍រវាងប្រទេសទាំងពីរ។
រដ្ឋសភាអាមេរិកទើបតែបានអនុម័តច្បាប់ H.R 526 ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មលោក ហ៊ុន សែន និងមន្ត្រីរបស់លោក ដែលបានចូលដៃក្នុងការបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរនៅកម្ពុជា។
សមាជិកសភាអាមេរិកលោក ថិត យ៉ូហូ (Ted Yoho) ដែលជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមស្នើច្បាប់នេះ ថ្លែងថា ច្បាប់ H.R 526 នឹងវាយបកទៅរបបលោក ហ៊ុន សែន ចំពោះការបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ដោយដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងបិទទិដ្ឋាការចំពោះមន្ត្រីរបបនេះ។ លោកសង្ឃឹមយ៉ាងមុតមាំថា ច្បាប់ដែលគាំទ្រដោយបក្សកាន់អំណាច និងបក្សប្រឆាំងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងរដ្ឋសភានេះ នឹងត្រូវបញ្ជូនទៅព្រឹទ្ធសភាដើម្បីអនុម័ត និងបន្ទាប់មកទៅប្រធានាធិបតី ដើម្បីចុះហត្ថលេខាប្រកាសឱ្យចូលជាធរមាន។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ឥលូវនេះដល់ពេលដែលត្រូវបង្ខំរបប ហ៊ុន សែន ឱ្យទទួលខុសត្រូវ ចំពោះទង្វើរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យធ្ងន់ធ្ងរនោះហើយ។
អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណរ៉ា ជឿជាក់ថា ពេលចូលជាធរមាន ច្បាប់នេះនឹងមានឥទ្ធិពលចាប់បង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវតែសម្របតាមការចង់បានរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។ បើពុំដូច្នេះទេ ថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលនឹងត្រូវរងភាពអាម៉ាស់ដោយសារការមិនផ្ដល់ទិដ្ឋាការ និងត្រូវរងការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនដែលមាននៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ម្យ៉ាងវិញទៀតថា លោកថា ច្បាប់នេះក៏នឹងបើកផ្លូវឱ្យមានការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងទៀតដែរ មានជាអាទិ៍ ការដកប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ GSP របស់អាមេរិក ការកាត់ផ្ដាច់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA របស់សហភាពអឺរ៉ុប ព្រមទាំងការគាបសង្កត់ផ្សេងទៀតពីសំណាក់ក្រុមប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់អាមេរិក៖ «ប្រសិនបើច្បាប់នេះចេញ ហើយជំរុញឱ្យអនុវត្ត វាអាចជួយជំរុញឱ្យការអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាមានចរន្ត ឬការសម្រេចចិត្តលឿនជាងពីរយៈកាលកន្លងមក។ បើច្បាប់ហ្នឹងអនុម័តមុនដាច់ឆ្នាំនេះ អ៊ីចឹង EBA ខែកុម្ភៈហ្នឹង ក៏អាចមកដល់លឿនដែរ ហើយខ្ញុំគិតថា ជាយន្តការមួយដែលអាចមានឥទ្ធិពលគាបសង្កត់ទៅលើការវិវឌ្ឍរីកចម្រើនរបស់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាហើយ ហើយអ៊ីចឹងទេ កម្ពុជាគួរមានចំណាត់ការ ឬការពិចារណាមួយឱ្យមានការឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់ពលរដ្ឋ»។
មន្ត្រីរាជការ និងប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនគាំទ្រការអនុម័តច្បាប់នេះ ពីព្រោះពួកគេយល់ថា ក្រុមមេដឹកនាំរបបក្រុងភ្នំពេញសមនឹងទទួលទណ្ឌកម្មចំពោះទង្វើបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរនៅកម្ពុជា។
មន្ត្រីរាជការមួយរូបនៅខេត្តតាកែវ លោក គៀន សុគន្ធ ថ្លែងថា លោកស្វាគមន៍ ចំពោះសភាជាន់ទាបរបស់អាមេរិកដែលបានអនុម័តច្បាប់នេះ ក្នុងគោលដៅជួយស្ដារស្ថានការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជាឡើងវិញ។ លោកយល់ថា ការសម្រេចរបស់រដ្ឋសភាអាមេរិកនេះ គឺជារឿងដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួននាពេលកន្លងមក។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកចង់ឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកដាក់ទណ្ឌកម្មលើមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលជាលក្ខណៈបុគ្គល ប៉ុន្តែលោកមិនចង់ឱ្យទណ្ឌកម្មនេះរាលដាលដល់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ GSP ឬទំនាក់ទំនងផ្នែកពាណិជ្ជកម្មនោះឡើយ ព្រោះវាអាចប៉ះពាល់ដល់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងមូល៖ «វីដែលសហរដ្ឋអាមេរិកចង់បាននោះ គឺការស្ដារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយគេបានផ្ដល់ឱ្យប្រទេសកម្ពុជាហ្នឹងកែប្រែនូវកំហុសដែលខ្លួនបានសម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ តែមកដល់ពេលនេះ គឺរដ្ឋាភិបាលនៅតែធ្វើផ្គើនទៅលើទាំងសហភាពអឺរ៉ុប ហើយនិងសហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីចឹងការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ហើយនិងការដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលណា ដែលបានសម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាហ្នឹង គឺជាការសម្រេចមួយដ៏ត្រឹមត្រូវបំផុត»។
ស្រដៀងគ្នានេះ ពលរដ្ឋមួយរូបឈ្មោះ សុភ័ក្រ្ត ថ្លែងថា លោកចង់ឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកពន្លឿនការបង្កើតច្បាប់H.R 526 នេះឱ្យបានឆាប់ ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មលើមន្ត្រីរបបក្រុងភ្នំពេញ ដែលព្រងើយកន្តើយចំពោះការធ្លាក់ចុះដុនដាបនៃការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។ លោកបញ្ជាក់ថា ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋខ្មែរ លោកពិតជាមិនចង់ឱ្យប្រទេសជាតិ ត្រូវរងភាពអាម៉ាស់ដោយសារទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិឡើយ ប៉ុន្តែបើមិនធ្វើបែបនេះទេ ក្រុមមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន នឹងមិនខ្វល់ពីការស្ដារស្ថានការណ៍ស្រុកទេសឱ្យបានប្រសើរឡើងវិញនោះឡើយ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត លោកពិតជាចង់ឃើញច្បាស់ថា តើមន្ត្រីកម្ពុជាណាខ្លះដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិនៅអាមេរិក ហើយត្រូវហាមឃាត់មិនឱ្យជាន់ទឹកដីប្រទេសមហាអំណាចមួយនេះ ដោយសារតែទង្វើក្រាញអំណាចរបស់ពួកគេ៖ «ការអនុម័តច្បាប់នេះ ពីដើមដំបូងខ្ញុំគិតថា មិនស្របទេ ប៉ុន្តែបើយើងមើលឱ្យមែនទែនទៅ ប្រទេសមហាអំណាចទាំងអស់នេះ គេទុកពេលឱ្យរដ្ឋាភិបាលយើងកែប្រែច្រើនដែរ ប៉ុន្តែមើលទៅវាហាក់បីដូចជាអត់ ( កែប្រែ ) ទេ។ អ៊ីចឹងបានជាច្បាប់នេះចេញ ខ្ញុំអបអរសាទរមែនទែន ហើយខ្ញុំចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកអនុម័ត ឬលោក ដូណាល់ ត្រាំ ហ្នឹង ចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់ច្បាប់នេះឱ្យបានឆាប់កាន់តែល្អ»។
ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩ ត្រូវបានរដ្ឋសភាអាមេរិកអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទម្ដងរួចមកហើយ កាលពីឆ្នាំ២០១៨ កន្លងទៅ ដោយកាលណោះមានឈ្មោះថា ច្បាប់ស្តីពីប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៨ ឬ H.R 5754។ ប៉ុន្តែដោយសារដំណើរការរៀបចំច្បាប់នេះ ធ្វើឡើងនៅចុងអាណត្តិពេក ទើបសមាជិកសភាត្រូវស្នើច្បាប់នោះជាថ្មីម្ដងទៀត នៅក្នុងសភាអាណត្តិថ្មី។
អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណរ៉ា ជឿជាក់ថា ច្បាប់ H.R 526 នឹងអាចចេញទៅរួចនៅអាណត្តិថ្មីនេះ ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបានខ្វាយខ្វល់នឹងអនុសាសន៍របស់សហគមន៍អន្តរជាតិរឿងស្ដារសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យនោះឡើយ។ ក្រៅពីនេះ លោកយល់ថា ច្បាប់នេះក៏នឹងអាចក្លាយជាច្បាប់ថ្មីមួយទៀតរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីដាក់ទណ្ឌកម្មប្រទេសណាដែលមានការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យធ្ងន់ធ្ងរ ដូចករណីច្បាប់ គ្លូបល មែកនីតស្គី (Global Magnitsky Act) ដែលអាមេរិកប្រើប្រាស់ប្រឆាំងនឹងមេកងអង្គរក្សលោក ហ៊ុន សែន គឺលោក ហ៊ីង ប៊ុនហៀង យ៉ាងដូច្នេះដែរ។
អ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយរូបនេះ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគិតគូរឱ្យបានហ្មត់ចត់អំពីការស្ដារស្ថានការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ ឱ្យបានមុនច្បាប់ H.R 526 នេះ ចូលជាធរមាន ដើម្បីបញ្ចៀសផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងមុខមាត់របស់ជាតិ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។