គម្រោងសាងសង់ផ្ទះល្វែង និងកម្ចីប្រាក់ទិញផ្ទះរបស់ធនាគារមានការកើនឡើង នៅដើមឆ្នាំ២០១៤ នេះ។ ប៉ុន្តែ អ្នកវិភាគផ្នែកអចលនទ្រព្យបានព្រមានថា គម្រោងវិនិយោគមួយចំនួនមិនមានច្បាប់អនុញ្ញាត ដោយសារតែម្ចាស់គម្រោងផ្ទះល្វែង និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលដែលទទួលសិទ្ធិសាងសង់ មានទំនាក់ទំនងល្អ ឬផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក។ បញ្ហានេះនឹងក្លាយជាហានិភ័យនៅពេលដែលអតិថិជនមានបំណងធ្វើប្លង់កម្មសិទ្ធិនាពេលអនាគត។
ការសាងសង់ផ្ទះល្វែងលក់ បានរីករាលដាលខ្លាំងចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០០ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ទោះបីជាសកម្មភាពសាងសង់មួយចំនួនហាក់នៅទ្រឹងនៅចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ២០០៩ ក៏ម្ចាស់គម្រោងសាងសង់មួយចំនួនរំពឹងថា តម្លៃអចលនទ្រព្យសង្ឃឹមថានឹងកើនឡើង ១០% រៀងរាល់ឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែការទិញលក់ផ្ទះល្វែង ជាពិសេសនៅរាជធានីភ្នំពេញ តែងមានការបារម្ភអំពីបញ្ហាមួយចំនួន ដូចជា ដីជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋដែលផ្ដល់ឲ្យឯកជនជាអ្នកគ្រប់គ្រងរយៈពេល ៩៩ឆ្នាំ ការស្នើសុំប្លង់កម្មសិទ្ធិជាន់គ្នា ប្រភេទសំណង់ ឬបុរីពុំមានច្បាប់អនុញ្ញាត ជាដើម។
អ្នកវិភាគផ្នែកអចលនទ្រព្យ លោក កឹក ណារិន មានប្រសាសន៍ថា ការជួញដូរផ្ទះល្វែងនៅមុនឆ្នាំ២០០៨ តែងជួបបញ្ហាទាំងអស់នេះពិតប្រាកដមែន ដោយសារតែកម្ពុជា មានច្បាប់តិចតួច។ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីក្រោយវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកល លោកសង្កេតឃើញថា មានច្បាប់ និងមានគោលនយោបាយថ្មី ដើម្បីគ្រប់គ្រងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មផ្ទះល្វែង និងវិធានការគ្រប់គ្រងការសង់ និងទិញផ្ទះ ដោយឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធធនាគារ។
របាយការណ៍ពីក្រសួងពាក់ព័ន្ធជាច្រើនបានបង្ហាញថា រាជរដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តច្បាប់ និងគោលនយោបាយជាច្រើន ដើម្បីសម្របសម្រួល និងកាត់បន្ថយហានិភ័យការសាងសង់ខុសច្បាប់របស់បុរីមួយចំនួន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ រដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ តម្រូវឲ្យម្ចាស់គម្រោងសាងសង់ ស្នើសុំច្បាប់សំណង់ផ្ទះល្វែងពីប្លង់មេ និងច្រៀកជាប្លង់តូចរួចជាស្រេច ដែលចាំបាច់បង្ហាញទៅក្រសួងដែនដី ឬមុននឹងយកប្លង់រួមដាក់បញ្ចាំនៅធនាគារ ដើម្បីយកលុយមកវិនិយោគបន្ត។ ការធ្វើបែបនេះ ដើម្បីបង្កភាពងាយស្រួលដល់អតិថិជនងាយនឹងស្នើសុំ ឬធ្វើប្លង់កម្មសិទ្ធិទៅក្រសួងពាក់ព័ន្ធ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក កឹក ណារិន សង្កេតឃើញថា អតិថិជនដែលទិញផ្ទះពីបុរីមួយចំនួនមិនបានសាកសួរអំពីដំណើរការសាងសង់តាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ៖ «អ្នកទិញមួយចំនួនគាត់អត់ខ្វល់រឿងហ្នឹង។ ប្រហែលជាគាត់មិនដឹង ពេលខ្លះគាត់ថា ម្ចាស់គម្រោង (Developer) គួរឲ្យទុកចិត្តបាន វាមិនអាចមានបញ្ហាកើតឡើយ។ ដល់អ៊ីចឹងនៅពេលដែលគាត់ចូលទៅ គាត់ស្រឡាញ់គម្រោងណាមួយ គឺគាត់កក់លុយទិញតែម្ដង។ គាត់អត់បានសួរច្បាប់ទម្លាប់អីយ៉ាងម៉េចនោះទេ។ គាត់អត់បានសួរ!»។
បច្ចុប្បន្ន ការជួញដូរផ្ទះល្វែង រួមទាំងម្ចាស់បុរី និងអតិថិជន តែងយកប្រភពទុនពីធនាគារ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធនៃការសងរំលោះ។ បញ្ហាដែលកើតឡើងតាមរូបភាពការសាងសង់ខុសច្បាប់ ឬការស្នើសុំប្លង់ជាន់គ្នានឹងអាចកើតឡើងក្នុងរយៈពេលជាមធ្យមចំនួន ១០ឆ្នាំខាងមុខទៀត។
ធនាគារអេស៊ីលីដា (Acleda Bank) ជាស្ថាប័នផ្ដល់ប្រាក់កម្ចីលើផ្នែកអចលនទ្រព្យ និងផ្ទះល្វែងធំមួយនៅប្រទេសកម្ពុជា បានអះអាងថា ហានិភ័យការសងផលត្រឡប់នៃកម្ចីការទិញលក់ផ្ទះល្វែង និងផ្នែកអចលនទ្រព្យមានកម្រិតទាប ឬអាចគ្រប់គ្រងបាន។
ប្រធាននាយកប្រតិបត្តិនៃធនាគារអេស៊ីលីដា លោក អ៊ិន ចាន់នី មានប្រសាសន៍ថា អ្នកមិនមានលទ្ធភាពសងនៅក្នុងកម្ចីទិញគេហដ្ឋានមានអត្រាតិចជាង ១% ប៉ុណ្ណោះ បើធៀបនឹងប្រភេទកម្ចីផ្សេងៗទៀត។ ការគ្រប់គ្រងហានិភ័យបាន ដោយសារតែធនាគារបានសិក្សាប្រភេទអតិថិជន និងកម្រិតនៃប្រាក់កម្ចីសមស្របតាមតម្រូវការជាក់ស្ដែង។
របាយការណ៍របស់ធនាគារអេស៊ីលីដា បានបង្ហាញថា កម្ចីទិញគេហដ្ឋានសរុបមានចំនួនជិត ១១០លានដុល្លារអាមេរិក នៅឆ្នាំ២០១៣ ដែលកើនឡើង ១៥% ធៀបនឹងឆ្នាំមុន។ បច្ចុប្បន្ន អតិថិជនដែលទទួលកម្ចីមានជាង ១ម៉ឺន ៣ពាន់នាក់។
ទោះបីជាមានការអះអាងបែបនេះ អ្នកវិភាគផ្នែកអចលនទ្រព្យ លោក កឹក ណារិន មានប្រសាសន៍ថា ហានិភ័យនៅក្នុងវិស័យផ្ទះល្វែងនៅតែមាន ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់អតិថិជន និងធនាគារ។ ហានិភ័យនោះ គឺការអនុវត្តច្បាប់សាងសង់នៅមានកម្រិតទាប ជាពិសេស ម្ចាស់គម្រោងតែងផ្ដល់ជាលាភសក្ការៈដល់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ជាថ្នូរនឹងការសម្រួលកិច្ចការសាងសង់៖ «អ្នកអភិវឌ្ឍន៍គ្រាន់តែជួយជាស្អីផ្សេងដល់មន្ត្រីហ្នឹងមួយ វាសឹងតែការងារហ្នឹងវាទៅរលូនអ៊ីចឹង។ ការយោគយល់រវាងមន្ត្រីអភិវឌ្ឍន៍ និងមន្ត្រីដែលអនុវត្តការងារហ្នឹង វានៅមានគម្លាតនៅធំ។ ពេលខ្លះវាអាចប្រើមនោសញ្ចេតនា ការស្គាល់គ្នា។ អ៊ីចឹងបើព្យាយាមអនុវត្តច្បាប់ឲ្យខ្លាំងបន្តិច វាល្អ។ បើសិនជាដូចរាល់ថ្ងៃហ្នឹងអ៊ីចឹង ហានិភ័យវាអាចនៅមានច្រើន»។
អគ្គនាយករងនៃអគ្គនាយកដ្ឋានសំណង់នៃក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក ឡៅ ទិព្វសីហា មិនអត្ថាធិប្បាយបញ្ហានេះឡើយ ដោយលោកអះអាងថាកំពុងជាប់រវល់។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រធាននាយកប្រតិបត្តិនៃធនាគារអេស៊ីលីដា លោក អ៊ិន ចាន់នី មានប្រសាសន៍ថា ធនាគារមិនមានចុះកិច្ចសន្យារវាងម្ចាស់គម្រោងសាងសង់ និងបុរីណាមួយនោះទេ។ ការផ្ដល់ប្រាក់កម្ចី គឺផ្ដល់ទៅគម្រោងសាងសង់ដែលស្របច្បាប់ និងការទទួលស្គាល់ពីអាជ្ញាធរ៖ «កន្លងមក យើងអត់ធ្លាប់មានបញ្ហាហ្នឹងទេ ដោយសារតែអេស៊ីលីដា...អេស៊ីលីដា មិនចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ដីធ្លី ឬលំនៅឋាន។ មួយណាក៏យើងអត់ចុះដែរ។ យើងអត់ចុះកិច្ចព្រមព្រៀង គឺថានៅពេលដែលយើងផ្ដល់ឥណទានដល់អតិថិជនរបស់យើង អតិថិជននោះអាចជ្រើសទិញជាមួយគម្រោងណាក៏បាន ប៉ុន្តែយើងត្រូវការដឹងឲ្យច្បាស់ថា គម្រោងហ្នឹង គឺស្របច្បាប់មានការអនុញ្ញាតត្រឹមត្រូវ»។
របាយការណ៍ពីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ បានបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ក្រសួងបានចេញលិខិតអនុញ្ញាតសាងសង់លើគម្រោងសរុបចំនួនជាង ១ពាន់ ៦រយ (១.៦៤១) ដែលសមាមាត្រនឹងផ្ទៃក្រឡា ៧,៥លានម៉ែត្រការ៉េ គិតជាប្រាក់មានចំនួនជិត ៣ពាន់ (២.៧៧៣)លានដុល្លារអាមេរិក បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០១២។ ក្នុងចំណោមគម្រោងវិនិយោគសរុប ភាគច្រើនគ្រប់គ្រងដោយវិស័យឯកជន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន មានតែគម្រោងវិនិយោគចំនួនពីរប៉ុណ្ណោះដែលជួលពីរាជរដ្ឋាភិបាលនៅរយៈពេល ៩៩ឆ្នាំ គឺមានឈ្មោះថា អូឡាំព្យា និងស្ដារស៊ីធី ដែលស្ថិតនៅជុំវិញស្តាតអូឡាំពិក៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។