តើ​កម្ពុជា​អាច​រៀន​អ្វីខ្លះ​ពី​គម្រោង​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ត​ភ្ជាប់​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​របស់​ចិន ដើម្បី​រួចផុត​ពី​អន្ទាក់​បំណុល?

ដោយ មាន ឫទ្ធិ
2019-06-05
អ៊ីម៉ែល
មតិ
Share
បោះពុម្ព
លោក ស្កុត ម៉ូរីស (Scott Morris) អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជាន់ខ្ពស់ និង​ជានា​យកគំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​គោលនយោបាយ​អភិវឌ្ឍន៍​អាមេរិក ប្រចាំ​មជ្ឈមណ្ឌល​ដើម្បី​ការអភិវឌ្ឍន៍​សាកល (Center for Global Development) ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីនតោន សហរដ្ឋអាមេរិក
លោក ស្កុត ម៉ូរីស (Scott Morris) អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជាន់ខ្ពស់ និង​ជានា​យកគំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​គោលនយោបាយ​អភិវឌ្ឍន៍​អាមេរិក ប្រចាំ​មជ្ឈមណ្ឌល​ដើម្បី​ការអភិវឌ្ឍន៍​សាកល (Center for Global Development) ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីនតោន សហរដ្ឋអាមេរិក
RFA

អ្នក​ជំនាញ​រក​ឃើញ​ថា គម្រោង​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ពី​ទីក្រុង​គួនម៉ីង (Kunming) ប្រទេស​ចិន មកកាន់​ទីក្រុង​វៀងចន្ទ ប្រទេស​ឡាវ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង​ប្រចាំ​តំបន់ ក្រោម​គំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​ខ្សែ​ក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​មហា​យក្ស​ចិន មិនបាន​អនុវត្ត​តាម​ស្តង់ដារ​អន្តរជាតិ ដើម្បី​គាំទ្រ​ឱ្យ​មានការ​អភិវឌ្ឍន៍​ប្រកបដោយ​ចិរភាព​ក្នុង​ប្រទេស​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍​នោះ​ឡើយ​។ កត្តា​នេះ​ហើយ​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​គំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​ខ្សែ​ក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​ចិន​នេះ ងាយ​ប្រឈម​នឹង​ហានិភ័យ នៃ​ការ​ផុងខ្លួន​ចូលកាន់​តែ​ជ្រៅ​ទៅ​ក្នុង​អន្ទាក់​បំណុល​របស់​ប្រទេស​ចិន​។ តើ​កម្ពុជា​អាច​រៀន​សូត្រ​បាន​អ្វីខ្លះ​ពី​គម្រោង​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ប្រចាំ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​របស់​ចិន​នេះ?

នេះ​បទសម្ភាសន៍​រវាង​លោក មាន ឫទ្ធិ និង​លោក ស្កុត ម៉ូរីស (Scott Morris) អ្នក​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​ជាន់ខ្ពស់ និង​ជានា​យកគំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​គោលនយោបាយ​អភិវឌ្ឍន៍​អាមេរិក ប្រចាំ​មជ្ឈមណ្ឌល​ដើម្បី​ការអភិវឌ្ឍន៍​សាកល (Center for Global Development) ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​រដ្ឋធានី​វ៉ាស៊ីនតោន សហរដ្ឋអាមេរិក ជុំវិញ​បញ្ហា​នេះ និង​អនុសាសន៍​ដើម្បី​គេច​ចេញ​ពី​អន្ទាក់​បំណុល​របស់​មហា​យក្ស​ចិន​នេះ ដូចតទៅ៖

មាន ឫទ្ធិ៖ បាទ​! អរគុណ​ណាស់​លោក ស្កុត ដែល​បាន​ផ្ដល់​បទសម្ភាសន៍​នេះ។ ខ្ញុំ​ដឹង​ថា ថ្មីៗ​នេះ លោក​ទើបនឹង​បាន​ចេញ​ផ្សាយ​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​គោលនយោបាយ​មួយ ដែល​ពិនិត្យមើល​លើ​គម្រោង​ខ្សែ​រថភ្លើង​ពី​ទីក្រុង​គួនម៉ីង (Kunming) ប្រទេស​ចិន មកកាន់​ទីក្រុង​វៀងចន្ទ ប្រទេស​ឡាវ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​ចិន។ នៅ​ក្នុង​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​នេះ លោក​បាន​ផ្ដោត​ជាពិសេស​ទៅលើ​ទិដ្ឋភាព​សំខាន់ៗ​ចំនួន​បួន ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​គម្រោង​របស់​ចិន​នេះ រួមមាន សេដ្ឋកិច្ច ការ​ធ្វើ​លទ្ធកម្ម ការ​ផ្តល់​ការងារ ការ​ការពារ​បរិស្ថាន និង​សង្គម ជាដើម​។ ខ្ញុំ​ចង់ដឹង​ថា តើ​មាន​មេរៀន​គួរ​រៀន​សូត្រ​អ្វីខ្លះ ដែល​លោក​បាន​រក​ឃើញ​ចេញពី​ការសិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​មួយ​នេះ?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! ពិត​ណាស់ ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​ជា​រឿង​សំខាន់ ដែល​ត្រូវ​ព្យាយាម​ពិនិត្យមើល​ឱ្យ​បាន​ដឹតដល់​ទៅលើ​អ្វីមួយ​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​ឃើញ​ថា ជា​ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្ដែង​នៃ​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​នេះ​។ នេះ​គឺជា​គម្រោង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដ៏​ធំ​សម្បើម​មួយ ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​ប្រចាំ​តំបន់ ហើយ​ដែល​មាន​គោលដៅ​ផ្សារភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រចាំ​តំបន់ និង​ផ្សារភ្ជាប់​សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេស​ទាំងនេះ តាមរបៀប​មួយ​ដែល​មាន​គោលដៅ​ផ្ដល់​គុណ​តម្លៃ​ដល់​តំបន់​ទាំងមូល​តែម្ដង។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំ​ចង់​ពិនិត្យមើល​វា ផ្អែក​តាម​ទស្សនៈ​ពី​ប្រទេស​មួយ គឺ​ប្រទេស​ឡាវ ដែល​នឹង​ធ្វើ​ការងារ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន ដើម្បី​បង្កើត​ការ​តភ្ជាប់​ខ្សែ​រថភ្លើង ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​គម្រោង​ប្រចាំ​តំបន់​នេះ។

ខ្ញុំ​គិត​ថា អ្វី​ដែល​គួរ​ឱ្យ​ចាប់អារម្មណ៍​ពី​គម្រោង​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ គឺថា​យើង​អាច​ចាត់​ទុក​វា​ជា​គម្រោង​សាធារណៈ​មួយ​របស់​ចិន ដែល​កើតមានឡើង​នៅ​ឯ​ប្រទេស​ឯ​ដទៃ​ទៀត​។ អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​ចង់​មានន័យ​នោះ គឺថា ចិន​មាន​ចំណែក​កម្មសិទ្ធិ​ធំ​សម្បើម​នៅ​ក្នុង​គម្រោង​ផ្លូវ​រថភ្លើង​នេះ តាមរបៀប​ដែល​ខ្លួន​បង្កើត​គម្រោង​នេះ​ឡើង។ រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ ក៏​មាន​ចំណែក​កម្មសិទ្ធិ​ក្នុង​គម្រោង​នេះ​ដែរ ក៏ប៉ុន្តែ​វា​ជា​ចំណែក​តិចតួច​។ សូម្បីតែ​ក្នុង​ការ​បំពេញ​លក្ខខណ្ឌ​ហិរញ្ញវត្ថុ​វិញ ភាគី​ឡាវ ក៏​មាន​ជាប់ជំពាក់​ជាមួយ​នឹង​ការខ្ចី​បុល​ហិរញ្ញវត្ថុ​។ ក្នុង​ន័យ​នេះ ខ្ញុំ​បាន​លើកឡើង​ពី​ក្តី​កង្វល់​អំពី​ចិរភាព​បំណុល សម្រាប់​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​។ ដូច្នេះ នេះ​គឺជា​បញ្ហា​សំខាន់​មួយ​ដែល​គេ​គួរ​ឱ្យ​ពិចារណា នៅ​ពេល​គិត​ពី​អត្ថប្រយោជន៍​ជា​មូលដ្ឋាន​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច ដែល​ទទួល​បាន​ពី​គម្រោង​នេះ។ ...​ថា​តើ​វា​សម​ហេតុ​សម​ផល​ដែរ​ឬ​ទេ សម្រាប់​ប្រទេសជាតិ​មួយ​នេះ? ជាពិសេស បើ​ទោះ​បី​ជា​វា​សម​ហេតុ​សម​ផល ក្នុងនាម​ជា​គម្រោង​ប្រចាំ​តំបន់​នោះ​។ សម្រាប់​ប្រជាជន​ឡាវ តើ​គម្រោង​នេះ វា​ជា​គំនិត​ល្អ​ដែរ​ឬទេ​? ដូច្នេះ ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​គឺជា​សំណួរ​សំខាន់​មួយ។

ក្រៅ​ពី​នេះ​ទៀត មាន​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន​ធំ​ទៀត ដែល​យើង​បាន​ពិនិត្យមើល​ជុំវិញ​បទដ្ឋាន ឬ​ស្តង់ដារ​នៃ​គម្រោង​នេះ​។ ជា​រួម តើ​អ្វី​ខ្លះ​ទៅ​ដែល​ជា​បទប្បញ្ញត្តិ គ្រប់គ្រង​ទៅលើ​គម្រោង​នេះ​? តើ​គេ​ធ្វើ​លទ្ធកម្ម​ដោយ​របៀប​ណា​? តើ​គេ​វាយតម្លៃ​យ៉ាង​ដូចម្ដេច​ដែរ ទៅលើ​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន​? និយាយ​ជា​រួម​ទៅ យើង​ធ្វើការ​ពិនិត្យមើល​យ៉ាង​ដិតដល់​ទៅលើ​បញ្ហា​អស់ទាំង​នេះ។

មាន ឫទ្ធិ៖ ក្នុង​ន័យ​ដែល​លោក បាន​លើកឡើង​ពី​បន្ទុក​ហិរញ្ញវត្ថុ​មុន​នេះ ខ្ញុំ​នៅចាំ​បាន​ថា កាលពី​ឆ្នាំ ២០១៨ កន្លងទៅ មជ្ឈមណ្ឌល​របស់​លោក ក៏បាន​បោះពុម្ពផ្សាយ​នូវ​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​គោលនយោបាយ​មួយ ដោយ​បាន​ផ្ដល់​ជា​អនុសាសន៍ និង​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ទៅលើ​ក្រុម​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​ចិន​នេះ​... ហើយ​ដែល​ក្រុម​ប្រទេស​ទាំងនេះ អាច​ទទួលរង​នឹង​ហានិភ័យ​ជាប់​ផុង​ក្នុង​បន្ទុក​បំណុល​វ័ណ្ឌក។ ក្នុង​ករណី​នេះ តើ​លោក មាន​បាន​ពិនិត្យ​ឃើញ​មានការ​ប្រែប្រួល​ណាមួយ​ដែរ​ឬទេ ដែល​កើតមាន​ឥឡូវនេះ ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ ឬក៏​ប្រទេស​នេះ ថា​តើ​មាន​ជាប់​ផុង​កាន់តែ​ជ្រៅ​បន្ថែម​ទៀត ទៅ​ក្នុង​អន្ទាក់​បំណុល​វ័ណ្ឌក ពី​ប្រទេស​ចិន ដែរ​ឬទេ?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! វា​ពិតជា​រឿង​គួរ​ឱ្យ​បារម្ភ​មួយ​។ ប្រាកដ​ណាស់ ប្រទេស​ឡាវ និង​កម្ពុជា គឺ​មាន​ករណី​នេះ​ដូចគ្នា​។ ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះ សុទ្ធ​តែ​មាន​ជាប់ជំពាក់​បំណុល​ច្រើន​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់ នៃ​បំណុល​សាធារណៈ​របស់​ខ្លួន​។ ជាពិសេស​នោះ គឺ​បំណុល​ដែល​ជាប់ជំពាក់​ម្ចាស់បំណុល​បរទេស​។ ក្នុងចំណោម​ម្ចាស់បំណុល​បរទេស​ទាំងនោះ គិត​មក​ទល់​ពេល​នេះ ចិន​គឺជា​ម្ចាស់បំណុល​ឈានមុខ​គេ​មួយ​។ ដោយសារតែ​ស្ថានភាព​ប្រវត្តិ​បំណុល​ដែល​ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះ កំពុង​មាន​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ យើង​ពិតជា​មានការ​បារម្ភ​អំពី​រឿង​ដែល​ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះ អាច​នឹង​ទៅ​សុំ​ខ្ចីបុល​ប្រទេស​ចិន​បន្ថែម​ទៀត ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​។ ... ថា​តើ​ប្រទេស​ពីរ​នេះ ស្ថិត​ក្នុង​ស្ថានភាព​មួយ​ដែល​ខ្លួន​អាច​ធ្វើ​ឱ្យ​បំណុល​ទាំងនេះ​មាន​ចិរភាព​បាន​ដែរ​ឬទេ​? ក្នុង​ន័យ​ម្យ៉ាងទៀត​គឺថា តើ​ប្រទេស​ទាំងពីរ​នេះ អាច​ធ្វើ​ការ​សង​បំណុល​ទៅ​ឱ្យ​ចិន​វិញ តាមរបៀប​មួយ​ដែល​ធ្វើឡើង​ចេញពី​ថវិកា​សាធារណៈ​របស់​ខ្លួន ប្រកបដោយ​ចិរភាព​នោះ​...។ ខ្ញុំ​គិត​ថា ក្នុង​ករណី​នៅ​ប្រទេស​ឡាវ គឺ​ប្រាកដ​ជា​មាន​ក្តី​បារម្ភ​ពិតប្រាកដ​មួយ​ចំនួន ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ថា​កម្ចី​ដែល​បាន​ធ្វើឡើង​សម្រាប់​គម្រោង​ខ្សែ​រថភ្លើង​នេះ តើ​គេ​បាន​ចាត់ចែង​បែបណា​ខ្លះ ទៅ​ក្នុង​ថវិកា​សាធារណៈ​របស់​ខ្លួន ដោយ​ធៀប​ទៅ​នឹង​ស្ថានភាព​បំណុល​របស់​ប្រទេស​នេះ នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​។ ដូច្នេះ គឺ​ពិត​ណាស់ ខ្ញុំ​កំណត់​ថា ប្រទេស​ឡាវ គឺ​ស្ថិត​ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​មួយ ដែល​កំពុង​ជួបប្រទះ​នូវ​ហានិភ័យ​បំណុល​វណ្ឌក​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់។

មាន ឫទ្ធិ៖ ក្នុង​ន័យ​ចិរភាព​បំណុល​នេះ សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ តើ​លោក​មានការ​វិនិច្ឆ័យ​យ៉ាង​ដូចម្តេច​ដែរ សម្រាប់​ពេលនេះ បាទ​? តើ​លោក​មាន​ឃើញ​មានការ​ប្រែប្រួល​ណាមួយ​ដែរ​ឬទេ?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! នៅ​ក្នុង​ការសិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​យើង​កាលពី​ឆ្នាំ​២០១៨ កម្ពុជា គឺជា​ប្រទេស​មួយ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំង ៨ ដែល​យើង​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ថា អាច​មាន​ហានិភ័យ​បំណុល​វ័ណ្ឌក​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់​។ យើង​បាន​ពិនិត្យមើល​សំណួរ​នេះ ជុំវិញ​ទិដ្ឋភាព​ចំនួន​ពីរ ក្នុង​នោះ​រួមមាន តើ​អ្វី​ទៅជា​ស្ថានភាព​បំណុល​ជា​រួម​? ដែល​នេះ​គឺជា​បំណុល​ដែល​គេ​អាច​ជំពាក់​ម្ចាស់បំណុល​ទូទៅ​នានា​។ បន្ទាប់មក តើ​អ្វី​ទៅជា​តួនាទី​ជាក់លាក់​របស់​ប្រទេស​ចិន​ក្នុងនាម​ជា​ម្ចាស់បំណុល?

ប្រទេស​កម្ពុជា គឺជា​ករណី​មួយ​ដែល​កំពុង​ជួបប្រទះ​ទៅ​នឹង​ហានិភ័យ​បំណុល​គួរ​ឱ្យ​កត់សម្គាល់។ ប្រទេស​នេះ​ក៏​កំពុងតែ​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំងក្លា​ទៅលើ​ប្រទេស​ចិន ឱ្យ​ធ្វើជា​ម្ចាស់បំណុល​បរទេស​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា មក​ទល់​ពេល​នេះ បំណុល​ដែល​កម្ពុជា​ខ្ចី​ពី​ចិន ស្ទើរ​តែ​ស្មើនឹង​ប្រមាណ ៥០ ភាគរយ នៃ​កម្ចី​បរទេស​របស់​ខ្លួន​។ បើ​គិត​តាម​បែប​សេដ្ឋកិច្ច​វិញ គឺ​គួរតែ​លើកឡើង​ពី​កង្វល់​មួយ​ចំនួន ទាក់ទង​នឹង​កម្រិត​នៃ​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ ប្រសិនបើ​អ្នក​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​ពេក តែ​ទៅលើ​ម្ចាស់បំណុល​តែមួយ​នោះ។ ម្ចាស់បំណុល​នេះ​ទៀតសោត គឺជា​រដ្ឋាភិបាល​បរទេស​មួយ​។ រឿង​នេះ​គឺជា​បញ្ហា​មួយ ដែល​អាច​នឹង​ជះឥទ្ធិពល​ដល់​វិស័យ​ផ្សេងៗ​ទៀត នៃ​ទំនាក់ទំនង ដូចជា គោលនយោបាយ​បរទេស និង​ការពិចារណា​ផ្នែក​សន្តិសុខ ជាដើម​។ ការណ៍​ដែល​ពឹងផ្អែក​ខ្លាំង​ពេក​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ តែ​ទៅលើ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ដទៃ​ទៀត ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​ប្រហែល​មិនមែន​ជា​រឿង​ល្អ​ប៉ុន្មាន​ទេ សម្រាប់​កម្ពុជា​នោះ។

មាន ឫទ្ធិ៖ ផ្នែក​មួយ​នៃ​ឯកសារ​ស្រាវជ្រាវ​គោលនយោបាយ​របស់​លោក លោក​បាន​ផ្តល់​នូវ​អនុសាសន៍​ជាក់លាក់ ដោយ​លើកឡើង​ថា ជា​ការ​ល្អ ប្រសិនបើ​ចិន​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ការ​ផ្តល់​កិច្ចសហការ​ល្អ ក្នុង​ន័យ​ថា យល់ព្រម​អនុវត្ត​ស្របតាម​ស្តង់ដារ ឬ​បទប្បញ្ញត្តិ ដូចដែល​ដៃគូ​ពហុភាគី​នានា​ដាក់​ចេញ ទៅ​ក្នុង​ការអនុវត្ត​គម្រោង​គំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​នៅ​តាម​បណ្ដា​ប្រទេស​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍​ដទៃ​ទៀត​។ សូម​លោក​ជួយ​ពន្យល់​បន្ថែម​អំពី​បញ្ហា​នេះ​បាទ?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! ពិត​ណាស់​! ទោះជា​លោក​មើល​ទៅ​គម្រោង​ផ្លូវ​រថភ្លើង​របស់​ឡាវ ឬក៏​ពិនិត្យមើល​បញ្ហា​បំណុល​ទូលំទូលាយ​ជាង​នេះ ចំពោះ​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​ទាំ​មូល​នោះ យើង​បាន​កំណត់​បញ្ហា​មួយ​ចំនួន ចំពោះ​ទាំង​ប្រទេស​សុំ​ខ្ចីបុល ក៏ដូចជា​ប្រទេស​ផ្ដល់​កម្ចី​ឱ្យ​គេ គឺ​ប្រទេស​ចិន ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ចិន គឺជា​អ្នក​ផ្តល់​ប្រាក់កម្ចី​នោះ​។ ប្រាកដ​ណាស់ វា​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​ភ្ញាក់ផ្អើល ដែល​អាកប្បកិរិយា​របស់​ចិន​ក្នុងនាម​ជា​អ្នក​ផ្តល់​កម្ចី ខណៈ​ដែល​យើង​ប្រើ​ពាក្យ​ថា អ្វី​ដែល​ចិន​កំពុង​ធ្វើ​នេះ គឺជា​នយោបាយ​ការទូត​បែប​អន្ទាក់​បំណុល​។ ច្បាស់​ណាស់ គឺថា ចិន គឺជា​អ្នក​ផ្តល់​កម្ចី​ដ៏​សម្បើម​មួយ ជាង​អ្វី​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ដទៃ​ទៀត​ធ្លាប់​ធ្វើ​។ យើង​អាច​និយាយ​បាន​ថា ចិន​អាច​ហ៊ាន​ប្រថុយប្រថាន​ខ្លាំង​ក្នុង​ការ​ផ្ដល់​កម្ចី​ឱ្យ​ប្រទេស​ដទៃ​ខ្ចីបុល​។ ...​គឺ​មានន័យថា ចិន​មាន​ចេតនា​ចង់​ផ្តល់​កម្ចី ឱ្យ​គេឯង​ខ្ចី​ក្នុង​ស្ថានភាព​ដែល​មិន​មាន​ចិរភាព ដូចដែល​អ្នក​ផ្តល់​កម្ចី​ដទៃ​ទៀត​មើល​ឃើញ​នោះ​ទេ ដែល​ថា​វា​ជា​ហានិភ័យ​បំណុល​សម​ហេតុផល​មួយ។

ដូច្នេះ ផ្អែក​តាម​ទស្សនៈ​នេះ យើង​ពិតជា​គិត​ថា វា​ជា​ការ​សំខាន់ ដែល​ទៅ​ថ្ងៃ​ខាងមុខ​ទៀត រដ្ឋាភិបាល​ចិន ត្រូវ​គិតគូរ​ពិចារណា​អំពី​សំណួរ​នៃ​បញ្ហា​ចិរភាព​បំណុល​ប្រកបដោយ​ការ​ប្រយ័ត្នប្រយែង​ជាង​មុន ខណៈ​ដែល​ពួកគេ​វាយតម្លៃ​គម្រោង​ដ៏​មាន​សក្ដានុពល​នានា​។ ...​គឺថា ពួកគេ​ព្យាយាម​តម្រែតម្រង់​ទិស​ខ្លួនឯង ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ស្តង់ដារ​ដៃគូ​ពហុភាគី ដែល​ទំនងជា​ចង់​គ្រប់គ្រង​អាកប្បកិរិយា​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ជាច្រើន​ដទៃ​ទៀត។ ជាពិសេស ដូចជា​អ្នក​ផ្តល់​កម្ចី​ពី​មុនៗ​មក​... ពួកគេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​ទៅ​មើល​អ្វី​ដែល​ជា​ការ​អនុវត្ត​របស់​មូលនិធិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ IMF ធនាគារ​ពិភពលោក (World Bank) ដើម្បី​ស្វែងយល់​អំពី​ស្ថានភាព​ហានិភ័យ​បំណុល​ជា​រួម នៃ​ក្រុម​ប្រទេស​ដែល​ចង់​ខ្ចី​ប្រាក់​អស់ទាំង​នេះ​។ រហូត​មក​ទល់​ពេលនេះ យើង​នៅ​មិនទាន់​ឃើញ​មានការ​តម្រែតម្រង់​ទិស​បែបនេះ​ពី​ប្រទេស​ចិន​នៅឡើយ​ទេ​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា ថ្មីៗ​នេះ យើង​ចាប់ផ្ដើម​ឮ​ពី​ភាគី​មន្ត្រី​ចិន​មកវិញ​ថា ខ្លួន​មាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ជាង​មុន ក្នុង​ការ​ពិចារណា​អំពី​បញ្ហា​ចិរភាព​បំណុល​។ មែនទែន​ទៅ ចិន​ថែមទាំង​បកស្រាយ​អំពី​ក្របខ័ណ្ឌ​របស់​ខ្លួន ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ចិរភាព​បំណុល​នេះ​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា ជា​ការ​សំខាន់​ក្នុង​ការ​ធ្វើដំណើរ​ទៅមុខ ដែល​ចិន​រកមើល​ពី​វិធី​ដែល​ត្រូវ​តម្រែតម្រង់​ទិស ឱ្យ​ស្របតាម​បទដ្ឋាន​ដៃគូ​ពហុភាគី​អន្តរជាតិ​នានា។

មាន ឫទ្ធិ៖ ក្រៅពី​បញ្ហា​នេះ កម្ពុជា គឺជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​សំខាន់​មួយ​ដែរ​នៅ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយសារតែ​ចិន​ក៏​ព្យាយាម​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ពី​ប្រទេស​ខ្លួន​មកកាន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដោយ​ឆ្លងកាត់​កម្ពុជា​ដូចគ្នា​។ ដូច្នេះ តើ​លោក​មាន​ពិនិត្យ​មើល​ឃើញ​ថា មាន​ផល ប៉ះពាល់​អវិជ្ជមាន​ណាមួយ កើតមាន​ចេញពី​គម្រោង​របស់​ចិន​នេះ​ដែរ​ឬទេ​បាទ​?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត ខ្ញុំ​គិត​ថា ភាគច្រើន​ដូចជា​ការវាយតម្លៃ​របស់​យើង​ទៅលើ​ប្រទេស​ឡាវ យើង​អាច​កំណត់​បាន គម្រោងការ​ប្រចាំ​តំបន់ ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​មានលទ្ធភាព​ច្រើន​ណាស់​ដែល​ថា គម្រោង​នេះ​មាន​ភាព​ប្រសើរ​សម្រាប់​សេដ្ឋ​កិច្ច​។ វា​ច្បាស់​ណាស់​ថា ជា​គម្រោង​ប្រចាំ​តំបន់ ដែល​ផ្សារភ្ជាប់​ទីផ្សារ​ជាច្រើន ពី​ទីផ្សារ​ធំ មក​ទីផ្សារ​តូច ពី​ទីផ្សារ​ដីគោក​ទៅកាន់​តំបន់​កំពង់ផែ។ ជា​រួម​វា​សម​ហេតុ​សម​ផល​។ ប៉ុន្តែ​ជា​រឿង​សំខាន់​ណាស់ សម្រាប់​ប្រទេស​នីមួយៗ ដែល​ចូលរួម​ក្នុង​គម្រោង​នេះ ត្រូវ​វាយតម្លៃ​អំពី​របៀប​ដែល​ពួកគេ​ចេញ​លុយ​ដល់​គម្រោង​នេះ ដោយ​របៀប​ណា​ក្រោម​គម្រោង​ប្រចាំ​តំបន់​នេះ​? ហើយ​ថា​តើ​ពួកគេ​បាន​ធ្វើ គ្រប់គ្រាន់​ហើយ​ឬ​នៅ ក្នុង​ប្រតិបត្តិការ​សាច់ប្រាក់ ដើម្បី​ធានា​ថា រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួកគេ និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​របស់​ពួកគេ នឹង​ទទួល​បាន​អត្ថប្រយោជន៍ ចេញពី​គម្រោង​នេះ ដើម្បី​ផ្ដល់​អំណះអំណាង​ដល់​កម្រិត​នៃ​ការ​សុំ​ខ្ចី​នេះ។

ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត ប្រសិនបើ​យើង​ពិនិត្យមើល​ឱ្យ​បាន​ដិតដល់​ទៅលើ​ប្រទេស​ឡាវ វា​មិន​ប្រាកដ​ទេ ថា​ប្រទេស​នេះ បាន​ធ្វើការ​វាយតម្លៃ​បែបនេះ នៅ​ពេល​ដែល​អ្នក​ពិចារណា​ថា មិន​ត្រឹមតែ​ចំនួន​នៃ​ការ​សុំ​ខ្ចី​ទេ តែ​សម្បទាន​ដទៃ​ទៀត​ដែល​គេ​ពិចារណា​ចំពោះ​ទុន​របស់​ចិន​ក្នុង​គម្រោង​នេះ ការ​ផ្ដល់​សម្បទាន​ពន្ធដារ ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​របស់​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ឡាវ​ក្នុង​ការ​ចេញ​បង់ថ្លៃ​នៃ​ការ​ផ្លាស់​ទីលំនៅ​ដល់​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​របស់​ខ្លួន​។ ទាំងអស់​នេះ​គឺ​ជាប់​នៅ​ខាង​ផ្នែក​បំណុល និង​ផ្នែក​ចំណាយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​។ វា​មិន​ច្បាស់​ទាល់តែសោះ​ដែល​ថា ខាង​ផ្នែក​ចំណូល នឹង​ផ្ដល់​អត្ថប្រយោជន៍​ក្នុង​កម្រិត​មួយ ដូច​តាម​ដែល​ពួកគេ​បាន​អះអាង​នោះ។

ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះ​គឺជា​សំណួរ​ដូចគ្នា​ដែល​ប្រទេស​នីមួយៗ​ទាំងនេះ គួរតែ​សួរនាំ​ខ្លួនឯង ថា​តើ​ពួកគេ​បាន​សម្រេច​បាន​កិច្ចចរចា​ល្អ​ហើយ​ឬ​នៅ សម្រាប់​ពួកគេ​ចេញពី​គម្រោង​ទាំងនេះ​? ចម្លើយ​អាច​ប្រែប្រួល​ទៅតាម​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់ ដោយ​ប្រទេស​ខ្លះ​ទទួល​ចេញថ្លៃ​ច្រើនជាង​ប្រទេស​ដទៃ​ទៀត។

មាន ឫទ្ធិ៖ បាទ​! អ្នកវិភាគ​ខ្លះ បាន​លើកឡើង​ពី​កង្វល់​មួយ​ចំនួន ដែល​ថា​ទំនួល​ខុសត្រូវ មិនមែន​ត្រឹមតែ​ស្ថិតនៅ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ក៏​ត្រូវ​តែ​ជាមួយ​ប្រទេស​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍​ផង​ដែរ ក្នុង​ន័យ​ថា សម្រេច​ឱ្យ​បាន​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ដែល​ល្អ​មួយ​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​នោះ​។ ដូច្នេះ ក្នុង​ករណី​នេះ សូម​លោក​ជួយ​ផ្ដល់​អនុសាសន៍​បន្ថែម​ទៀត ដល់​ប្រទេស​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍​ជាពិសេស និង​ដល់​ចំពោះ​ប្រទេស​ចិន​ផង​នោះ​បាទ?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! មាន​ចំណុច​ចម្បងៗ​មួយ​ចំនួនទៀត​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា សំណួរ​ចោទឡើង​អំពី​ការ​ផ្តល់​សម្បទាន គឺជា​បញ្ហា​សំខាន់​មួយ​។ ជាពិសេស​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវតែ​ស្វែងយល់​ថា ប្រសិនបើ​គេ​ទទួលយក​ការ​ចេញ​ហិរញ្ញវត្ថុ​ពី​ភាគី​ខ្លួនឯង តើ​ចំណូល​បាន​មក​វិញ​នោះ មាន​លក្ខណៈ​យ៉ាង​ណា​ដែរ​ពី​គម្រោង​នេះ​? ថា​តើ​ពួកគេ​ធ្វើ​សម្បទាន​ដែល​នឹង​កាត់បន្ថយ​ខ្លាំង​ដល់​លំហូរ​នៃ​ចំណូល​ក្នុង​អំឡុង​ពេលនោះ​ដែរ​ឬទេ​? នេះ​ជា​រឿង​មួយ។

បញ្ហា​នៃ​បទបញ្ញត្តិ លទ្ធកម្ម ក្រោម​គម្រោង​ទាំងនេះ គឺ​សំខាន់​ណាស់ ហើយ​បើ​ទោះ​បី​ជា​ក្នុង​ករណី​នេះ វា​ហាក់បីដូចជា​ច្បាស់​ណាស់​ថា គម្រោង​ផ្លូវ​រថភ្លើង​ទាំងនេះ នឹង​មិន​កើតមានឡើង លុះត្រាតែ​ចិន​ផ្ដល់​នូវ​កម្ចី​។ ដូច្នេះ វា​មិនមែន​មានន័យថា រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ ជា​អ្នក​សម្រេចចិត្ត​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​នេះ​ដោយ​ខ្លួនឯង​នោះ​ទេ​។ ពេលនោះ យើង​ក៏​អាច​រំពឹង​ថា គេ​ដាក់​ចេញ​នូវ​ដំណើរ​ការ​ធ្វើ​លទ្ធកម្ម សម្រាប់​ក្រុមហ៊ុន​លើ​ពិភពលោក ឱ្យ​មក​ចូលរួម​ដាក់ពាក្យ​ដេញថ្លៃ​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​។ កម្លាំង​រុញច្រាន គឺ​គឺ​ចាប់ផ្ដើម​ខ្លាំង​ចេញពី​ប្រទេស​ចិន​។ ដូច្នេះ វា​មិនមែន​ជា​រឿង​គួរ​ឱ្យ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ទេ ដែល​យើង​ឃើញ​ក្រុមហ៊ុន​ចិន មក​អនុវត្ត​សាងសង់​ផ្លូវ​រថភ្លើង​នេះ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ខ្ញុំ​គិត​ថា ភារកិច្ច​គឺ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ប្រទេស​ចូលរួម ដែល​ត្រូវ​ពិនិត្យមើល​មធ្យោបាយ ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​តាម​បទប្បញ្ញត្តិ​លទ្ធកម្ម​ទូទៅ ដែល​បើក​ឱ្យ​មានការ​ដេញថ្លៃ​ជា​ចំហ មាន​ស្តង់ដារ​ច្បាស់លាស់​ប្រឆាំង​នឹង​ការប្រព្រឹត្តិ​អំពើពុករលួយ​នៃ​ការ​ចេញ​លុយ​ខុស​ពី​ការពិត​។ នេះ​ជា​រឿង​មួយទៀត​។ ហើយក៏​មានរឿង​ជុំវិញ ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​បរិស្ថាន ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​សហគមន៍​តាម​មូលដ្ឋាន​។ ទាំងនេះ គឺ​សុទ្ធតែ​ជា​បញ្ហា​ចម្បង​ជាមួយ​នឹង​គម្រោង​ផ្លូវ​រថភ្លើង ដែល​យើង​ឃើញ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​សាធារណៈ​អំពី​ការ​ប្ដឹងផ្ដល់​គ្នា​ច្រើន នៅ​ឯ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន អំពី​ក្រុម​គ្រួសារ​ដែល​មាន​អារម្មណ៍​ថា ពួកគេ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្ដល់​ប្រាក់​សំណង​ឱ្យ​សមស្រប​នោះ​ឡើយ នៅ​ពេល​ដែល​ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​តម្រូវ​ឱ្យ​ផ្លាស់​ទីលំនៅ​ដោយសារ​ផ្លូវ​រថភ្លើង​នេះ​។ ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត​ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​ជា​ភារកិច្ច​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ ហើយក៏​សំខាន់​សម្រាប់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ដែរ ក្នុង​ការដែល​ត្រូវ​ធានា​ថា ពួកគេ​បាន​ដាក់​ចេញ​យ៉ាង​ច្បាស់​នូវ​ស្តង់ដារ និង​បញ្ញត្តិ​សម្រាប់​ការ​ផ្តល់ប្រាក់​សំណង​។ ... ហើយ​ថា ពួកគេ​ពិតជា​បាន​អនុវត្ត​តាម​អ្វី​ដែល​ពួកគេ​ដាក់​ចេញ​នេះ​។ ខ្ញុំ​គិត​ថា វា​មិនមែន​ជា​អ្វី​ដែល​យើង​មើល​ឃើញ​ថា មានការ​អនុវត្ត​ល្អ​នៅឡើយ​ទេ ជុំវិញ​បញ្ហា​ទាំងអស់​នេះ។

មាន ឫទ្ធិ៖ សំណួរ​ចុងក្រោយ​របស់ខ្ញុំ ខ្ញុំ​ក៏​ចង់​ដឹង​ដែរ​ពី​ព្រោះថា​មាន​កង្វល់​ជាច្រើន​អំពី​មហិច្ឆតា​របស់​ចិន ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ការ​ចង់​កែប្រែ​ទិដ្ឋភាព​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ នៅ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬក៏​នៅ​ជុំវិញ​ពិភពលោក ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​គម្រោង​ខ្សែក្រវាត់ និង​ផ្លូវ​របស់​ខ្លួន​នេះ​។ ក្នុង​ករណី​នេះ តើ​លោក​មើលឃើញ​ថា ប្រទេស​ទទួល​អត្ថប្រយោជន៍ គួរតែ​សម្រេច​មិន ជាប់​ពាក់​ពន្ធ​ក្នុង​កិច្ចសន្យា​សំខាន់ៗ​ជាមួយ​ចិន ដើម្បី​បញ្ចៀស​ពី​មហិច្ឆតា​យោធា​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ចិន?

ស្កុត ម៉ូរីស៖ ខ្ញុំ​គិត​ថា​អ្វី​ដែល​ខ្ញុំ​មើល​ទៅ​នយោបាយ នេះ​គឺជា​អ្វី​ដែល​ចិន ត្រូវ​គិតគូរ​ដកថយ​ចេញ​វិញ នូវ​អ្វី​ដែល​ជា​ប្រតិកម្ម​ចំពោះ​គំនិត​ផ្ដួចផ្ដើម​ផ្លូវ និង​ខ្សែក្រវាត់​របស់​ពួកគេ​។ ខ្ញុំ​មិនសូវ​ជា​មើល​ឃើញ​វា​ខ្លាំង ផ្អែក​តាមរយៈ​ទស្សនៈ​របស់​ប្រទេស​សុំ​ខ្ចី ដែល​ថា ពួកគេ​ត្រូវ​គូសបន្ទាត់​ឱ្យ​បាន​ច្បាស់​ថា ពួកគេ​មិន​ត្រូវ​ចូលរួម​ទាល់តែសោះ​នោះ​ទេ ដោយសារ​តែ​មាន​កង្វល់​ពី​រឿង​នយោបាយ​នោះ​។ ជា​ការ​សំខាន់ ដែល​គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យមើល​ទៅលើ​អត្ថប្រយោជន៍​របស់​ខ្លួន​គេ ពិសេស​ទៅលើ​ផ្នែក​នៃ​ការ​ធ្វើ​ហិរញ្ញប្បទាន ដែល​ពួកគេ​ត្រូវ​ចរចា និង​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ​នានា ដែល​នៅ​ទីបំផុត​ទៅ​ការពារ​ដល់​ពលរដ្ឋ និង​អ្នក​បង់ពន្ធ​របស់​ពួកគេ​នោះ។

មាន ឫទ្ធិ៖ បាទ​! អរគុណ​ច្រើន​ចំពោះ​ការផ្តល់​សម្ភាសន៍​នេះ​បាទ​!

ស្កុត ម៉ូរីស៖ បាទ​! អរគុណ​!

ព័ត៌មាន (0)
Share
គេហទំព័រ​ទាំងមូល