Amérika prézidént tramp xitay hökümitige qarshi qattiq qolluq siyaset jakarlidi

Muxbirimiz irade
2020-05-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika prézidénti donald tramp aqsaray hoylisida ötküzgen axbarat élan qilish yighinida sözlimekte. 2020-Yili 29-may, washin'gton.
Amérika prézidénti donald tramp aqsaray hoylisida ötküzgen axbarat élan qilish yighinida sözlimekte. 2020-Yili 29-may, washin'gton.
AP

Amérika prézidénti donald tramp 29-may jüme küni özining mexsus xitay heqqide bir axbarat élan qilish yighini ötküzidighanliqini jakarlighandin kéyin pütün dunyaning diqqiti bügünki yighin'gha merkezleshti.

Amérika prézidénti donald tramp jüme küni chüshtin kéyin sa'et 2:30 din ashqanda muxbirlarning aldigha chiqip, xitay hökümitining bügün'giche amérika we dunya bilen bolghan siyasiy we iqtisadiy munasiwetliridiki pozitisiyesini, tajsiman wirus yuqumini yoshurup, dunyada milyonlighan kishining ölümige yol achqanliqini we shundaqla xongkongni qayturuwalghanda qilghan wedisige xilapliq qilip, xongkongning muqimliqini buzghanliqini qattiq tenqidlidi. U xitaydin bularning hésabi sorilishi kéreklikini tekitlidi. Shundaqla töwendiki muhim 3 nuqtini jakarlidi.

Birinchidin u, amérikaning xitayning chongqur tesiri astida qalghan dunya sehiye teshkilati bilen bolghan munasiwitini üzüp, uninggha bérip kéliwatqan fondni bashqa sehiye xizmetliri üchün serp qilidighanliqini, ikkinchidin, amérika pen-téxnikisini qoghdash üchün belgilik xitay oqughuchilarning amérikagha kélip oqushini chekleydighanliqini, üchinchidin, xongkongning "Bir dölet ikki xil tüzüm" lük salahiyitini bikar qilip, xongkonggha tonughan soda ewzelliklirini bikar qilidighanliqini jakarlidi.

Undaqta, prézidént trampning bügünki sözliri némidin dérek béridu? uni qandaq bahalash kérek?

Amérikadiki tonulghan xitay ishliri tetqiqatchisi gordon chang bizning ziyaritimizni qobul qilip, prézidént trampning aghzidin chiqqan yuqiridiki üch noqtining intayin muhimliqini bildürdi. U sözide "Menche prézidént tramp bügün xitaygha qarshi nahayiti keskin heriket qildi. Uning yuqiridiki bu üch qarari bu jehette bésilghan nahayiti muhim qedem bolup hésablinidu, ular shundaqla zörür bolghan qedemlerdur. Men bügün xitayni intayin bi'aram boldi, dep qaraymen" dédi.

Amérika-xitay munasiwetliri soda ixtilapi, tajsiman wirus we xitayning kishilik hoquq mesililiri tüpeylidin tarixtiki eng yirik mezgilini bashtin kechürüwatqanidi. Bir qisim közetküchiler prézidént trampning bügünki yighinidin kéyin amérikaning xitaydin "Ayrilish" basquchining bashlinidighanliqini bildürüshmekte. Gordon chang ependi bu heqte toxtalghanda amérikaning xitaydin ayrilishi alliqachan bashlandi, dédi. U "Menche amérika xitaydin ayrilishni bashlighili xéli boldi. Bügün tramp özining amérika dölitini qoghdash yolida emdi béyjing bilen kari bolmaydighanliqini nahayiti ünümlük halda ipadilidi. Uning bügünki bayanati ahang jehettin alghandimu intayin keskin we muhim idi. Menche béyjing bügün amérikaning özliridin téximu yiraqlishidighanliqini chüshendi. Emdi xitay bilen alaqe ornitish yoq, xitay kompartiyesige yardem qilish yoq. Xitay üchün hemme nerse ayaghlashti".

Gordon chang ependi sözide yene, hazirqi bu weziyettin qarighanda, eger xitay terep söhbetlishishni telep qilghan teqdirdimu ijabiy söhbet élip bérish éhtimalliqini intayin töwen, dep qaraydighanliqini eskertti. U: "Amérikada biz xitaygha yardem qilishimiz kérek, deydighan chüshenche özgerdi, xitay hazir ilgiri duch kélip baqmighan bir amérika prézidéntige yoluqti" dédi.

Téxi ikki kün aldida, yeni 27-may charshenbe küni amérika awam palatasi "2020-Yilliq Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ni 1 ge 413 awaz bilen maqullighan. Amérika kéngesh palatasi bilen awam palatasining birdek maqulluqidin ötken bu qanun layihesi axirqi qedemde prézidént donald trampning imza qoyushigha sunulidighan bolup, pütün dunyadiki Uyghur jama'iti hem shundaqla Uyghurlarning weziyitige izchil diqqet qilip kéliwatqan barliq kishilik hoquqni yaqilighuchi kishilerning hemmisi prézidént trampning Uyghur kishilik hoquq qanunini tézrek imzalishini teqezzaliq bilen kütüwatqanidi. Gerche bügünki yighinda "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" tilgha élinmighan bolsimu, biraq gordon chang ependi prézidént trampni buninggha "Choqum qol qoyidu" dep qaraydighanliqini bildürdi. U sözide: "Men prézidént trampni Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanunigha choqum qol qoyidu, dep qaraymen. Chünki shundaq ipadiler bar. Uning üstige bu qanun 1 ge qarshi 413 bilen maqullan'ghanliqi üchün prézidéntning imzasi bolmay turupmu, qanun bolup ijra qilinidu. Emma prézidént trampning uslubi bundaq emes, shunga men uni bu qanunni özi biwasite imzalaydu, dep qaraymen" dédi.

Toluq bet