Ишәк сүти немишқа уйғур елида күчәп тәшвиқ қилиниду

Ихтиярий мухбиримиз айгүл
2015-06-12
Share
qeshqer-ishek.jpg Қәшқәрниң мәлум базиридин көрүнүш. 2013-Йили 9-ноябир.
AFP

Қәшқәр вилайитиниң йопурға наһийиси уйғур елиниң җәнубидики әң чоң ишәк бақмичилиқ райони қилип бекитилгәндин буян, һөкүмәт вә шәхсләр ишәк бақмичилиғиға зор көләмдә мәбләғ селип иш башлиған иди.

Ишәк бақмичилиқида зор пайдиға еришишни мәқсәт қилған бақмичиларниң көп сандикиси хитайлар болуп, нөвәттә улар өз тиҗаритигә көпләп херидар җәлп қилиш мәқситидә һөкүмәт таратқулирида ишәк сүтиниң озуқлуқ қиммити һәққидә тәшвиқ қилишни күчәйткән.

Бу күчлүк тәшвиқатниң пакити сүпитидә йеқинда феисбок қатарлиқ иҗтимаи алақә тор бәтлиридә ишәк сүти һәққидә елип берилған нәқ мәйдан теливизийә сөһбити қоюлған болуп, сөһбәткә қатнашқан уйғур аял ишәк сүтиниң алаһидә озуқлуқ қиммити һәққидә толиму һаяҗан ичидә сөзләйду.

Әгәр ишәк сутиниң озуқлуқ миқдари вә давалаш хусусийити һәқиқәтән шундақ юқири болғинида, немишқа дуняниң һәммә йеридә ишәк сүтини ичиш тәшвиқ қилинмайду? явропадики сүт мәһсулатлирини бир қәдәр көп ишләпчиқиридиған дөләтләрдин бири болған голандийәдиму ишәк сүтини күндүлүк сут мәһсулатлири қатариға киргүзмигән. Һәтта илми озуқлинишни дөләт миқиясида омумлаштурушқа интайин әһмийәт беридиған норвегийәдәк бир дөләттму немә үчүн балиларниң өсүп йетилиш тәрәққиятини илгири сүрүштә кала сүтини муһим озуқлуқ қатарида көрүшни тәкитләйду? норвегийәлик озуқлуқ мутәхәссиси гунн һәленә арскй мушу айниң бешида норвегийәдики ата-анилар тор бетидә «балиңизға өсүп йетиливатқан мәзгилдә сүт ичкүзүшни һәргиз тохтитип қоймаң» дегән темида мәхсус мақалә елан қилип, кала сүтидики һәр қайси витаминлар вә униң балиларниң өсүп йетилиш дәвридики интайин муһим болған озуқлуқ қиммити һәққидә тохталған.

Норвегийәдә кала сути изчил асаслиқ озуқлуқ орнида туруп кәлди. Кала сүти калсиюм, ақсил, магнй, б типлиқ витамин, йод, фосфор, магнәсиюм

Қатарлиқларниң келиш мәнбәси болғачқа, әгәр кимки сүт ичишни тохтитип қойса, униң орнини башқа һәр қандақ озуқлуқ билән толдуруш асан әмәс. Болупму сүттики ақсил балилар тенидики һүҗәйрә вә тоқулмиларниң қурулуши вә асрилиши үчүн ядролуқ вәзипә өтәйду. Буниңдин сирт сәһийә вә сақлиқни сақлаш тармақлири кала сүтини норвегийәдики барлиқ инсанларниң күндүлүк муһим озуқлуқи қатарида истимал қилиши керәкликини изчил тәвсийә қилип кәлмәктә.

Һәқиқәтән ишәк сүтиниң хитай тәшвиқатида көрситилгинидәк йүрәк, җигәр, ашқазанниң сағламлиқини ашуруш вә өпкә кесәлликлирини давалаш хусусийити барму дегән соалларға уйғурчә йезилған озуқлуқ һәққидики китабларда һечқандақ мәлумат берилмигән.

Чәтәлдә чиқидиған гогол қатарллиқ тор бәтлиридә ишәк сүтидә кесәл давалаш һәққидә ениқ бир мәлумат берилмигән болуп, пәқәт ишәк сүтини италийидила мәлум миқдарда ишлитидиғанлиқи вә дуняниң һәр қайси җайлирида ишәк сүтидин терә асраш сопуни ясасайдиғанлиқи һәққидә учур берилгән.

Тордашлар фесбокта бу һәқтә өз қарашлирини вә вә наразилиқлирини охшимиған усулда мундақ ипадә қилған:«ишәкни беқишқа, күчидин пайдилинип ишлитишкә болиду. Әмма униң гөшини йийишкә, сүтини әткән чайниң орнида ичишкә болмайду һәм балиларни ишәк сүти билән имитип беқишниң өзи һарам.»

Бу теливизийә сөһбитидин кейинла улап берилгән ишәк бақмичилиқи һәққидики хәвәрдә, ишәкниң гөши вә сүтидин интайин юқири иқтисади пайдиға еришкили болидиғанлиқи һәққидә шундақла саяһәтчиләрни йопурға наһийисигә җәлп қилиш түрлири һәққидә мәлуматлар берилгән.

Ундақта, ишәк сүтидин һәқиқәтән шунчилик юқири иқтисади қиммәт яратқили болса, җаң миң немишқа 6 милйон мәбләғ салған бу чоң сүтчилик завудини хитай өлкилиридә әмәс, уйғур елиниң йопурға наһийисидә қуруп чиқиду?

Бу соалға норвегийәдики өзини ашкарилашни халимайдиған бирәйлән мундақ җаваб бәрди:

-Қәшқәр шәһириниң йопурға наһийиси иман,етиқади мустәһкәм болған уйғурлар зич олтурақлашқан бир наһийә. Бу йәрдики ишәк бақмичилиқи наһийиниң иқтисади әһвалини юқири котуруш үчүн әмәс, бәлки ичкиридин кәлгән ишләмчи хитайларниң янчуқини толдуруп бейишини мәқсәт қилиду. Әгәр бу хитайлар бу йәргә ишәк беқип бай болғили кәлмисә бу йәргә немишқа кәлиду? әмәлийәттә уйғурларниң бейишиға ярдәм бериш дегән нәрсә, уларниң ухлап чүшигиму кирмәйду. Ишәк сүти тәшвиқатта дейилгәндәк пайдилиқ болса, бу сүт хитайларниң өз базирида ронақ тепип кәткән болар иди.

Ишәк гөши вә сүти дегән ислам динида һарам дәп көрситилгән. Мушундақ әһвалда хитайлар немишқа ишәк базиси қилиш үчүн йопурға наһийисини таллайду, ишәк сүтини уйғурларниң өз ағзи билән тәшвиқ қилғузиду?

Буниңдики бирдин-бир мәқсәт бизниң гелимизни булғап, андин динимизни суслаштуруш вә бизни хитайлаштуруштин башқа нәрсә әмәс. Биздә адәм аввал галдин булғунар дегән гәп барғу? қисқичә қилип ейтсақ, бу дегән бизниң динимизға, миллий кимликимизгә, йимәк-ичмәк мәдәнийитимизгә, өрп-адитимизгә қилинған еғир таҗавузчилиқ. Ким билиду йәнә нәччә йилдин кейин, худди мәдәнийәт инқилабидикидәк мәҗбурий чошқа баққузуп, чошқа гөши у кесәлгә дава, чошқа сүти бу кесәлгә дава дәп униму йигүзәмду, ичкүзәмду техи?!

Уйғур елида ишәк сүти талқини аллиқачан «көк инәк сүти талқини» дегән чирайлиқ нам билән атилип сетилишқа башлиған. «Бир йопурға ишики бир кичик банка» дегән шуар тавар маркисиға айландурулған болсиму, лекин әң чоң тиҗарәт базирини хитай бақмичилри өз чаңгилиға киргүзүвалған болғачқа, бу бақмичилиқтин мәнпәт елип бейиған уйғурларниң сани интайин аз яки йоқ дейәрлик болмақта. Уйғур елидин башқа дуняниң һечқандақ бир йеридә тәшвиқ қилинмиған ишәк бақмичилиқи, йәнә қанчилиған уйғур аилисини ишләпчиқириш қорали һесабида пайдилинидиған ишәклирини сетишқа мәҗбурлар? йәнә қанчилиған уйғурлар ишәк сүти талқини әмәс «көк инәк сүти» дәп нам берилгән ишәк сүти талқинини синақ қилип ишлитип беқишқа илһамландурулар?

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.