Yazghuchi shiping: xitay Uyghurlar bilen bolghan küreshning temini yéqin kelgüside tétiydu

Ixtiyariy muxbirimiz qutluq
2013-10-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitayda yasimen inqilabining aldini élish üchün kochilarda charlap yürgen saqchilar. 2011-Yili 27-féwral. Béyjing.
Xitayda yasimen inqilabining aldini élish üchün kochilarda charlap yürgen saqchilar. 2011-Yili 27-féwral. Béyjing.
AFP


Xitay yazghuchi shiping yéqinda élan qilghan maqaliside, xitay Uyghurlar bilen bolghan küreshning temini yéqin kelgüside tétiydu, dep körsetti.

Shiping xitay ishliri mesililiri boyiche yaponiyede közge körün'gen obzorchi bolup, uning yuqiridiki qarashliri "Dunya közitiwatqan junggo" namliq kolléktip maqaliler toplimigha bésilghan maqaliside otturigha qoyulghan.

U, ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur mesilisi shinji'ang musteqil bolghandila andin hel bolidu, dédi.

Shiping maqaliside xitay hökümitining pütün küchi bilen Uyghurlarni basturushqa ötkenlikini körsetken.

Maqalide, xitayning shinxu'a agéntliqidin élin'ghan xewermu neqil qilin'ghan bolup, xewerde bu yil 7 - ayning 7 - küni "Xitay merkizi herbiy ishlar komitétining mu'awin re'isi fen changlong shinjang Uyghur aptonom rayonini ziyaret qilghanda herbiy, saqchi, qoralliq saqchi qisimlargha Uyghur térrorchiliri bilen urush qilish teyyarliqi buyruqini bergen" likini körsetken.

Maqalide aptor yene, xitay hökümitining Uyghurlarni hökümetke qarshi heriketlirini térrorluqqa baghlap küchep tetür teshwiq qiliwatqanliqini alahide eskertip ötken.

Aptor maqaliside Uyghurlarni hazir qattiq basturushqa duchar boluwatqanliqini sewebi xitay merkizi herbiy ishlar komitétining mu'awin re'isi fen chang longning térrorluq heriketlirige qattiq zerbe bérish sho'ari astida, Uyghurlarni hökümetke bolghan barliq naraziliq heriketliri béyjing hökümiti teripidin "Térrorluq heriket" tin ibaret qara tizimlikke kirgüzülüp, basturushqa uchrawatqanliqini bayan qilghan.

Shiping maqaliside, xitayning hazir basturush kürishi élip bériwatqan meydani islam dinigha étiqad qilidighan Uyghur rayoni bolup, mundaqche éytqanda xitay kompartiyisining bu basturush herikiti tedrijiy tereqqiy qilip musulmanlar bilen bolghan küreshke aylinish éhtimalliqining zorluqini otturigha qoyidu. We xitay hökümitini "Shu chaghdila musulmanlar bilen bolghan urushning temini tétiydu" dep alahide eskertken.

Aptor maqaliside, xitay kompartiyisi yalghuz islam dinigha étiqad qilidighan Uyghurlarni basturush bilenla qana'etlinip qalmay, belki dalay lamaning choqun'ghuchiliri bolghan tibetlikler üstidinmu qattiq basturush élip bériwatqanliqini bayan qilghan.

Shiping maqaliside emeliyette xitay kompartiyisige qarshi Uyghur, tibetlerning héchqandaq heriketlerni élip barmighanliqini, peqetla Uyghur qatarliq milletlerning depsende qiliniwatqan heq hoquqini, diniy étiqadini, örüp - adet we medeniyitini qoghdashtek milliy kimlikini saqlashtin ibaret milliy rohimu xitay kompartiyisi teripidin "Qarshiliq heriket" dep qarilip kéliwatqanliqini bildürgen.

Obzorchi shiping maqaliside Uyghur élidiki Uyghurlarni xitayning qattiq basturush siyasitige bolghan qarshiliqining künsayin ulghiyip, xitay kompartiyisi ilgiriki saqchilar ariliq Uyghurlarni basturushtin halqip ötüp, emdilikte herbiy küch bilen basturush élip bériwatqanliqini körsitip: "Xitay kompartiyisi islam dinigha étiqad qilidighan Uyghur musulmanliri bilen boluwatqan küreshning temini téxi toluq tétip yetmidi. Xitay döliti yéqin kelgüside buning temini tétiydu" dep bayan qilghan

Aptor maqalisini mundaq axirlashturghan: Uyghur mesilisidin ibaret kündin - kün'ge küchiyip yéniwatqan bu otni xitay kompartiyisi menggü bésip bolalmaydu.

Ziyaritimizni qobul qilghan xitay obzorchisi shiping ependim maqalisi heqqide toxtilip mundaq dédi: xitay kompartiyisi shinjang Uyghur aptonom rayonini qurghandin kéyin, sherqiy türkistanni basturush shundaqla milliy basturush heriketliri élip bardi. Milliy basturush herikitide xitay kompartiyisi dinigha étiqad qilmighanliqtin, dinsizliqni terghib qildi. Mawzidong, wangjin qatarliqlar "Islam dini Uyghurlarni zeherligüchi epyün" dep qarap shinjang Uyghur aptonom rayonida islam diniy basturush, kommunizm idiyisini terghib qilishni yolgha qoydi. Ular Uyghurlarni qelbidiki allahtin ibaret ulugh yaratquchisini untuldursh, islami étiqadlirini yiltizidin yoq qilish qatarliq islam dinigha étiqad qilidighan shinjang Uyghur aptonom rayonidiki Uyghurlar qobul qilalmaydighan qebih, rezil basturush heriketlirini élip bardi. We hazirghiche élip bériwatidu. Undin bashqa Uyghurlar bilen xitaylar otturisidiki milliy ziddiyetmu nahayiti küchlük.

Obzorchi shiping ependim axirda bizning "Shinjang mesilisini eng yaxshisi qandaq bir terep qilinishi kérek?" dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: méningche yaxshi chare shinjangning musteqilliqini, öz hoquqini yeni mundaqche éytqanda milletlerning heq - hoquqini öz qoligha bergendila mesile andin hel bolidu.

U yene mundaq dédi: shinjang Uyghur aptonom rayoni qurulghandin buyan xitay tilini omumlashturush, bingtu'enni güllendürüsh qatarliq xitay kompartiyisining bu xil siyasetliri milliy mesilini hel qilish emes belki milliy mesilini ulghaytiwetti. Xitay kompartiyisi milliy siyasetlirini özgertishi kérek, dep qaraymen.

Shiping maqaliside xitaydiki Uyghur, tibet qatarliq milletlerning heq hoquqi toghrisida toxtilip bu heqte etrapliq mulahize yürgüzgen.

Obzorchi shiping yaponiyede élip bériliwatqan Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletlerning kishilik hoquq mesilisini küchlük qollighuchilardin biri bolup, yaponiyede ötküzülgen Uyghur mesilisi toghrisidiki yighilishlargha qatniship, köpligen ijabiy pikirlerni otturigha qoyghan idi.

.

Toluq bet