خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى: تايلاندنىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدىكى ھۆكۈمى قانۇنسىز

مەركىزى فىرانسىيەدە بولغان خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى 11-ئىيۇن كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، تايلاند سوتىنىڭ بىلال مۇھەممەد ۋە مىرئەلى يۈسۈپ ئۈستىدىكى ئۆلۈم ھۆكۈمىنى قانۇنسىز دەپ ئەيىبلىدى ۋە ھۆكۈمنى دەرھال ئەمەلدىن قالدۇرۇشقا چاقىردى.

مەركىزى فىرانسىيەدە بولغان خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى 11-ئىيۇن كۈنى بايانات ئېلان قىلىپ، تايلاند سوتىنىڭ بىلال مۇھەممەد ۋە مىرئەلى يۈسۈپ ئۈستىدىكى ئۆلۈم ھۆكۈمىنى قانۇنسىز دەپ ئەيىبلىدى ۋە ھۆكۈمنى دەرھال ئەمەلدىن قالدۇرۇشقا چاقىردى.

مەزكۇر تەشكىلات 1922-يىلى قۇرۇلغان ۋە دۇنيادا 100 دىن ئارتۇق دۆلەتتىكى 200 دىن ئارتۇق تەشكىلاتنىڭ ھەمكارلىقى ئاساسىدا قۇرۇلغان نوپۇزلۇق خەلقئارا تەشكىلاتتۇر. مەزكۇر باياناتتا تەشكىلات رەئىسى تەپپى ئونو ئەپەندىنىڭ مۇنۇ سۆزلىرى ئورۇن الدى:

«مەھكۇملار سوتقا تارتىلىش جەريانىدا باشتىن-ئاخىر ھەق-ھوقۇقى دەپسەندە بولغان، ئەمدىلىكتە، ئۇلارنىڭ ئەڭ ئەقەللىي ھوقۇقى بولغان ياشاش ھوقۇقىمۇ يوق قىلىنىش خەۋپىگە دۇچ كەلگەن؛ بۇ زىيانكەشلىكنىڭ ئۈستىگە قىلىنغان زىيانكەشلىكتۇر؛ ھۆكۈم دەرھال بىكار قىلىنىشى ۋە قانۇنىي تەرتىپ ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈشى كېرەك».

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى «ئۆلۈم جازاسىغا دۇنياۋى ئىتتىپاق (WCADP)» تەشكىلاتىنىڭمۇ قۇرغۇچى ئەزالىرىدىن بولۇپ، تەشكىلات باياناتىدا، مەھكۇملارنىڭ تۇتۇپ تۇرۇلۇش جەريانىدا تېگىشلىك ئەركىنلىك ھوقۇقىدىن، قىيىن-قىستاقتىن ساقلىنىش ھوقۇقىدىن، مۇستەقىل، بىتەرەپ، سالاھىيەتلىك سوت تەرىپىدىن سوتلىنىش ھوقۇقىدىن مەھرۇم قالغانلىقىنى ئەسكەرتتى. بۇ تەشكىلات يەنە سوتنىڭ 11 يىلغا سوزۇلۇپ كېتىشىنىمۇ قانۇنىي تەرتىپكە ئۇيغۇن ئەمەس دەپ تەنقىد قىلدى.

تەشكىلات، تايلاندنىڭ خەلقئارا پۇقرالار ۋە سىياسىي ھەقلەر كېلىشىمىگە (ICPR) ۋە خەلقئارا قىيىن-قىستاق ۋە غەيرىي ئىنسانىي جازالارغا قارشى تۇرۇش ئەھدىنامىسىگە (CAT) ئىمزا قويغان دۆلەت ئىكەنلىكىنى ئەسكەرتىپ، ئۇلارنىڭ ئىككى ئۇيغۇر دېلوسىدا يۇقىرىقى ئىككى ئەھدىنامىدىكى ۋەدىسىگە ئەمەل قىلمىغانلىقى ۋە ئۇنى دەپسەندە قىلغانلىقىنى ئەيىبلىدى.

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ خالىغانچە تۇتقۇن قىلىشنى نازارەت قىلىش خىزمەت گۇرۇپپىسىمۇ (WGAD) ئۆتكەن يىلى 11-ئايدا تايلاند سوتىنىڭ ئىككى ئۇيغۇر ئۈستىدىكى سوت جەريانىنى خەلقئارا قانۇن ئۆلچەملىرىگە ئۇيغۇن ئەمەس دەپ بېكىتكەن ئىدى.

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى ب د ت ئورگىنىنىڭ بۇ قارارىدىكى ئىككى ئۇيغۇرنى دەرھال قويۇپ بېرىش، ئۇلار ئۇچرىغان قىيىن-قىستاق ئۈچۈن تۆلەم تۆلەش قاتارلىق ماددىلارنىڭ ئىجرا قىلىنىشى كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

خەلقئارا كىشىلىك ھوقۇق فېدېراتسىيەسى ب د ت دا مەسلىھەتچىلىك ئورنىغا ئىگە، ئۇ يەنە ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى ۋە خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتى بىلەنمۇ ھەمكارلىشىپ ئىشلەۋاتقان تەشكىلات بولۇپ، ئۇنىڭ بۇ قېتىمقى چاقىرىقىنىڭ تايلاندنىڭ قارارىغا قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى مەلۇم ئەمەس.

مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ باياناتى بىلەن ئوخشاش كۈندە، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى، شەرقىي تۈركىستان مائارىپ ۋە ھەمكارلىق تەشكىلاتى، شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى قاتارلىق ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىمۇ ئارقىمۇارقا بايانات ئېلان قىلىپ ھۆكۈمگە نارازىلىقلىرىنى بىلدۈرۈشتى ۋە بۇ قانۇنسىز ھۆكۈمنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش ئۈچۈن خەلقئارا جەمئىيەتنى ھەرىكەتكە چاقىردى.