19 Тәшкилат б д т да бирләшмә мураҗиәтнамә елан қилди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2017.02.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Jenwe-aliy-derijilikler-uchrishishi-dolqun-eysa-1.jpg Д у қ баш катипи долқун әйса әпәнди (оңдин төтинчи) “җәнвә алий дәриҗиликләр учришиши” йиғинида. 2017-Йили 21-феврал, җәнвә
RFA/Ekrem

“җәнвә алий дәриҗиликләр учришиши” ға қатнишиватқан хәлқаралиқ 19 тәшкилат бирләшмә мураҗиәтнамә елан қилип, хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитигә диққәтни тартти.

“тибәт авази” ториниң 21-февралдики учуриға асасланғанда, шу күни хәлқара кәчүрүм тәшкилати, әркинлик өйи вә әркин тибәт оқуғучилар һәрикити қатарлиқ 19 хәлқаралиқ тәшкилат бирләшмә баянат елан қилип, б д т кишилик һоқуқ кеңишигә әза дөләтләр вә көзәткүчи дөләтләрни күнсери яманлишиватқан хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә диққәт қилишқа һәмдә хитайни өзиниң асасий қануниға вә хәлқара әһдинамиләргә риайә қилишқа мәҗбурлашқа чақирған.

Бирләшмә мураҗиәтнамидә, өткән бир йили хитайдики начар кишилик һоқуқ вәзийитидә өзгириш болмиғанлиқи көрситилип, кишилик һоқуқ кеңишигә әза дөләтләр вә көзәткүчи дөләтләрдин бирликтә һәрикәт қоллинип, кишилик һоқуқ кеңишиниң 34-нөвәтлик йиғинида хитайни кишилик һоқуқ хатирисигә мәсул болушқа мәҗбурлашни үмид қилған.

Шиветсарийәдә яшайдиған тибәт зиялийси тәнзин ханим мәзкур мураҗиәтнамә тоғрилиқ зияритимизни қобул қилип, б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң вәзиписиниң хитай кәби диктатор һакимийәтләрниң инсан һәқлири дәпсәндичиликини чәкләш икәнликини илгири сүрди. У мундақ деди: “тибәт вә уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлирини қоғдашни асасий мәзмун қилған бу мураҗиәтнамидә кишилик һоқуқ кеңишигә әза дөләтләрниң мәҗбурийәтлири оттуриға қоюлған. Дәрвәқә, тибәт вә уйғур дияридики вәзийәт күнсери яманлишип бармақта. Тибәтни мисалға алсақ, бу буддист хәлқниң әркин ибадәт қилиш һоқуқлири чәклиниватиду, аһалиләр мәҗбурий һалда көчүрүлүватиду, паспортлири мусадирә қилиниватиду, екологийилик муһит еғир дәриҗидә вәйран болуватиду, қәдимий туралғулар, ибадәтханилар зиянкәшликкә учраватиду. Хитай һакимийити 1959-йилидин буян 2000 дин артуқ тибәтликни ашкара етип өлтүрди. Уларни өлтүрүп болуп, ата-анисидин яки уруқ-туғқанлиридин оқниң пулини вә давалиниш расхотлирини тәләп қилди. Буддизм тинчлиқни илгири сүридиған дин болғачқа, хитайға болған қаршилиқ идийиси баш көтүргән тибәтликләр дүшминини әмәс, өзлирини көйдүрүп өлтүрди. Һазирға қәдәр өзигә от йеқип өлгән тибәтликләрниң сани 145 кә йәтти. Буниң ичидә өсмүрләрму, яшанған кишиләрму бар. Әмма қаршилиқниң бу хил усулиму хитайға тәсир қилмиди. Биз хәлқара җәмийәтниң ярдими арқилиқ бу бесим, бу хорлуқлардин қутулушни үмид қиливатимиз. Хитай кәби дектатур һакимийәтләрниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини чәкләш б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң вәзиписи вә бу кеңәш ашу мәқсәттә қурулған.”

19 Һөкүмәтсиз тәшкилат тәрипидин һазирланған бу мураҗиәтнамидә, өткән йили 3-айда чақирилған кишилик һоқуқ кеңиши йиғинида б д т ниң юқири дәриҗилик хадимлири вә әза дөләтләр пикир баян қилип, хитайдин өзиниң қануниға вә хәлқараға бәргән вәдисигә әмәл қилишни, тутқундики кишилик һоқуқ паалийәтчилирини қоюп беришни тәләп қилған болсиму, хитайниң буларға пәрва қилмиғанлиқи, вәзийәтниң өткән йилидикигә охшашлиқи вә бәлки бәзи саһәләрдә техиму яманлашқанлиқи баян қилинған.

Мураҗиәтнамидә йәнә, өткән йили 7-айда хитайда тутқун қилинған кишилик һоқуқ паалийәтчилири, тибәттә тутқун қилинған кишилик һоқуқ паалийәтчилири һәққидә мисаллар берилип, кишилик һоқуқ кеңишигә әза дөләтләрдин хитайни кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә хатимә беришкә мәҗбурлашни, хитайниң “һөкүмәтсиз тәшкилатларни башқуруш қануни” вә “террорлуққа қарши туруш қануни”ни дәрһал өзгәртиш яки әмәлдин қалдурушқа қисташни, хитайниң террорлуққа қарши туруш намида тибәтликләр вә уйғурларниң пикир һәм диний етиқад әркинликини бастурушни тохтитишини, тибәтликләр вә уйғурларниң паспортини йиғивелишқа хатимә беришни тәләп қилған.

“демократийә вә кишилик һоқуқ үчүн җәнвә алий дәриҗиликләр учришиши” йиғини мунасивити билән, б д т да паалийәт елип бериватқан д у қ баш катипи долқун әйса әпәндиму бу һәқтә зияритимизни қобул қилип, д у қ ниң бу мураҗиәтнамигә аваз қошқан бир тәшкилат болғанлиқини тилға алди.

Мәзкур мураҗиәтнаминиң ахирида, б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң хитайни өз ичигә алған барлиқ әза дөләтләрдин әң алий кишилик һоқуқ принсипиға һөрмәт қилишини тәләп қилиш вәзиписи барлиқи әскәртилгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт