Төһпикар балилар язғучиси, шаир абликим һәсән лагерда

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018.10.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
shair-ablikim-hesen.jpg Уйғур районида әдәбиятниң һәрқайси жанирлирида қәләм тәвритип, бәлгилик тәсир қозғиған абликим һәсән әпәнди.
Social Media

Йеқинқи күнләрдә өзини яш әдиб абликим һәсәнниң бир туғқан акиси дәп тонуштурған вәли һәсән әпәндим радийомизға иниси, әдәбиятниң һәрқайси жанирлирида қәләм тәвритип, бәлгилик тәсир қозғиған абликим һәсәнниң хитай даирилири тәрипидин лагерға елип кетилгәнликигә бир йилға йеқин вақит болуп қалғанлиқи һәққидә гуваһлиқ бәрди.

Һазир алмутада яшаватқан вәли һәсән әпәндиниң баяниға қариғанда, даириләр өткән йилниң ахирлири абликим һәсәнни үрүмчидики өйидин елип кәткәнчә һазирғичә униң нәдилики һәққидә һечқандақ хәвәр алалмиған. Униң аяли мунәввәр сәнәт ханим вә уларниң икки қизи зәмилә, бектәр, оғли әлдәбирниңму һазир қәйәрдә икәнлики мәлум әмәс икән. Абликим һәсән лагерға елип кетилгәндин кейин униң сиңлиси зулпийә һәсәнму лагерға елип кетилгән, әйни чағда ғулҗа турпанйүзидики 90 яштин һалқиған аниси айшәм һекимниң кесәл һаләттә қалғанлиқи мәлум.

Абликим һәсәнниң лагерда икәнлики һәққидә униң илгирики аял, һазир голландийәдә яшаватқан атикә әмәт иҗтимаий таратқулардин фәйсибок бетидә “оғлумниң дадиси ‛абликим һәсән‚ җаза лагерида тутуп турулуватқиниға бир йилчә бопту, һазирғичә хәвири йоқмиш. Кимләрни кимләргә моһтаҗ қилидиған аллаһим, мән оғлумниң йүзисидин болсиму гуваһлиқ бәрдим, мениң бу язмам гуваһлиқ тур!” дәп язма гуваһлиқ елан қилған иди.

Уйғур аптоном районлуқ яш-өсмүрләр нәшриятиниң муавин баш муһәррири, әдәбиятниң һәрқайси жанирлирида қәләм тәвритип, бәлгилик тәсир қозғиған әдиб абликим һәсәнниң “зәйтунәниң алмиси” намлиқ һекайә вә повестлар топлими бултур яш-өсмүрләр нәшрияти тәрипидин нәшр қилинип, оқурмәнләр билән йүз көрүшкән иди. Хитай мәмликәтлик язғучилар җәмийитиниң әзаси, шинҗаң уйғур аптоном районлуқ әдәбият-сәнәтчиләр бирләшмиси вә язғучилар җәмийитиниң һәйәт әзаси болған абликим һәсән 1971-йили или ғулҗа шәһириниң үчдәрваза мәһәллисидә аддий бир төмүрчи аилисидә дуняға кәлгән, у балиларниң алтинчиси болуп, ишчан ака-һәдилиригә ярдәмлишип аилә ишлирини қилишип берип, турмуш қайнамлирида чениққан.

У 1993-йили ләнҗу ғәрбий шимал милләтләр институти “җуңго тил-әдәбият” факултетини тамамлиған йили, униң тунҗи балилар шеирлири топлими “әлләй тәбиәт” нәшр қилинип, уйғур балилар әдәбияти, җүмлидин балилар шеирийитиниң тәрәққиятиға зор тәсир көрсәткән. Мәзкур топлам илгири “мунәввәр китаб мукапати” ға, “шәйтанларниң шадлиқи” намлиқ балилар чөчәклири топлими 7-нөвәтлик “җуңго аз санлиқ милләтләр ‛тулпар‚ әдәбият мукапати” ға, “зәйтунәниң алмиси” намлиқ һекайиси 2-нөвәтлик “тәңритағ әдәбият сәнәт әсири мукапати” ға еришкән. Буниңдин башқа, “юлтузларға сөз”, “еһ, ғулҗам”, “топилиқ йол”, “әвладлар үчүн”, “ақ қулар наваси”, “яз хияллири”, “күнлүкүм”, “җапакәш анам”, “апам”, “йерилиң ташим”, “қараңғу бағдики өмүчүк момай” қатарлиқ йәккә әсәрлириму хитай вә уйғур аптоном район дәриҗилик түрлүк әдәбият мукапатлириға, шуниңдәк аптоном район бойичә “мунәввәр баш муһәррир мукапати”, “2-нөвәтлик яшлар әдәбият мукапати” қатарлиқларға еришкән.

Униң балилар үчүн язған “қараңғу бағдики өмүчүк момай”, “боғраниң зомигири” қатарлиқ топламлириму нәшр қилинди. Униң 30 парчиға йеқин әсири “шинҗаң маарип нәшрияти” тәрипидин түзүлгән “музика”, “тил-әдәбият” дәрсликигә киргүзүлгән.

Униң иҗадий һаяти хитай мәркизи хәлқ радийо-телевизийәси вә уйғур аптоном райони мәтбуатлиридиму кәңри тонуштурулған.

Абликим һәсән “тарим ғунчилири” журнилиниң тәһрири, баш муһәррири болуп җан көйдүрүп ишләп, уйғур аптоном район даирисидики мәзкур универсал балилар журнилиниң яхши чиқиши үчүн зор әҗир сиңдүргән.

Мана шундақ хитай һөкүмитиниң түрлүк әдәбият мукапатлириға вә тәқдирләшлиригә еришкән абликим һәсәнниң охшашла йиғивелиш лагериға елип кетилиши көзәткүчиләрниң диққитини қозғиған.

Униң дости, үрүмчи шәһәрлик 14-оттура мәктәпниң сабиқ уйғур тил-әдәбият оқутқучиси, һазир германийәдә яшаватқан шаир абдувәли турсун, қәләм күчи, зеһни вә йүрикини уйғур миллитиниң кәлгүси әвладлириниң кимлик тәрбийәсигә беғишлиған абликим һәсәнниң әркинликтин мәһрум қилинишиниң, уйғур әдәбияти, уйғур җәмийити үчүнла әмәс, кәлгүси әвладлар үчүнму зор йоқитиш болидиғанлиқини тәкитлиди.

Абдувәли турсун абликим һәсәнниң иҗадий талантиға юқири баһа бәрди вә “униңға охшаш уйғур җәмийитидики сәр хил зиялийларниң арқа арқидин сәвәбсизла лагерларға қамилип, қәләмдин, әркинликтин мәһрум қилиниши, хитай даирилириниң униң уйғур мәдәнийитини, уйғур кимликини йоқитиш үчүн һечнемидин янмайдиғанлиқини ашкарилайду” дәп әйиблиди.

Абликим һәсән “тарим ғунчилири” журнилиға уйғур балилар язғучи, шаирлири вә бала шаир, язғучиларниң надир әсәрлирини даим елан қилип, журналниң мәзмунини бейитқан вә уни қизиқарлиқ вә балилар сөйүп оқуйдиған журналға айландурған.

Алий муһәррир унваниға игә абликим һәсән йәнә көплигән нахша текистлириниму язған болуп, униң текистлирини бала чолпанлар сөйүп оқуғандин сирт йәнә атақлиқ уйғур нахша чолпанлириму нахша қилип ейтқан иди.
Уйғур аптоном районлуқ телевизийә истансиси сәнәт бөлүминиң сабиқ режиссори һазир германийәдә яшаватқан рида аблимит, өзиниң илгири нурғун сәнәт кечиликлиридә абликим һәсән билән һәмкарлашқанлиқини баян қилип, униң надир әсәрлириниң муһим сәнәт кечиликлиридики асаслиқ нахшиларға таллинип, уйғур телевизийә программилириниң мәзмуниниң бейитилиши, балилар вә сәнәт программисиниң рәңдарлаштурулушида муһим рол ойнап кәлгәнликини билдүрди.

У: “балилар әсәрлирини язидиған абликим һәсәндәк зиялийниң тутқун қилиниши, уйғур ана тилиниң, уйғур маарипиниң вә уйғур мәдәнийитиниң тутқун қилиниши билән баравәр дәп қараймән” деди.

Балилар язғучиси абликим һәсәнниң лагерда икәнлики мәлум болушниң алдида, униң билән кәсипдаш вә бир орган тармиқида хизмәт қиливатқан уйғур зиялийлири арисидики сәр хиллардин йәнә, уйғур аптоном районлуқ маарип назаритиниң сабиқ назири саттар савутниң өлүмгә һөкүм қилинип, җазаниң икки йил кечиктүрүп иҗра қилишқа буйрулғанлиқи, обзорчи ялқун розиниң болса муддәтсиз кесилгәнлики мәлум болған иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.