Xitayning Uyghur élini putbol herikitining tejribe étizigha aylandurushi yaxshi ishmu?

Muxbirimiz gülchéhre
2015-09-02
Share
shwetsiyide-uyghur-osmur-putbol-305.jpg Shwétsiyide xelq'ara yashlar-ösmürler putbol musabiqisige qatnashqan Uyghur balilar. 2012-Yili iyul.
RFA/Shohret Hoshur

Bu yil kirgendin buyan Uyghur diyaridin putbolgha a'it xosh xewerler üzülmey kélip turdi, Uyghur putbol notiliri, yashlar, ösmürler putbol komandiliri xitay ichi-sirtidiki putbol musabiqiliride izchil chémpiyonluqni qoldin bermey reqiblirige heywisini körsetti. Xitay hökümitimu Uyghurlarning putbol herikitide tughma talanti barliqigha qayil bolmay turalmidi. Putbol herikitini küch bilen tereqqiy qildurushni nishan qilghan xitay hökümiti Uyghur élini junggo putbolchiliqining tejribe rayonigha aylandurushni otturigha qoydi. Bu Uyghur diyarida putbol herikitining bahari kelgenlikidin bésharet béremdu? xitaydiki dangliq putbol komandilirining "Wetwerikini chiqiriwetken" Uyghur putbol cholpanliri chong bolghanda yenila öchüp qalarmu? hazir chet'ellerde yashawatqan bir qisim Uyghur putbolchilar, Uyghur putbol herikitining kelgüsige yenila gumanlar ichide baqmaqta.

Uyghurlarda putbol herikiti intayin küchlük ammiwiliqqa ige heriket bolsimu we shundaqla talantliq putbolchilar üzülmey yétilip kéliwatqan bolsimu, emma sistémiliq meshiq-terbiye we kespiy kulubning yoq bolushi, talantini jari qilduridighan meydanning kemchilliki, milliy kemsitishke uchrash dégendek köp xil murekkep seweblerdin Uyghur balilirining putbol sewiyisi melum bir yükseklikke yétipla, yene keynige yanidighan yaki ornida toxtap qalidighan ehwal tekrarlinip kelgen idi. Emma yéqinqi yillardin bashlap Uyghur putbolchiliqida mol hosul körüldi.

Uyghur putbolchiliqini tilgha alghinimizda, yash-ösmürler putbolchiliqini tilgha almay bolmaydu, Uyghur yash ösmürliri 2012-yili ümid longqisi xelq'ara yash-ösmürler putbol birleshme musabiqisining chémpiyoni, memliketlik mektepler putbolchiliqi chémpiyonluq longqisi hel qilghuch musabiqisi bashlan'ghuch mektep guruppisining chémpiyoni, gotborg longqisi yash-ösmürler chémpiyonluq talishish musabiqisining 16 küchlük komandisi, 2013-yili, yuqiriqi ikki türlük musabiqining dawamliq chémpiyoni, 2014-yili 5-ayda, shiwétsiyening dunyagha dangdar swenska kullarger fabriken shirkiti hessidarliqidiki skf yash-ösmürler putbol teklip musabiqisining chémpiyoni bolup, shiwétsiye gotborg shehiride ötküzülgen, "Kichik dunya longqisi" dep nam bérilgen gotborg longqisi yash-ösmürler chénpiyonluq talishish musabiqisige qatnishish salahiyitige yene bir qétim érishti. 2014-Yili 7-ayda, üchinchi qétim ümid longqisi we memliketlik mektepler putbolchiliqi chémpiyonluq longqisi hel qilghuch musabiqisi bashlan'ghuch mektep guruppisining chémpiyonluqini qolgha keltürürdi.

Bu yil kirgendin buyanqi Uyghur yash putbol notilirining qoshqan zeperlirini bir eslep öteyli:

Bu yil 2-ayning 14-küni memliketlik "Kim putbol shahi" putbol musabiqiside, qeshqer "Oghul bala" komandisidiki ezimetler bashlan'ghuch mektep guruppisi boyiche hel qilghuch musabiqide gu'angdung komandisini ikkige qarshi sekkiz netije bilen yéngip chémpiyon boldi. 5-Ayning 16-küni shinjang putbolchilar jem'iyiti komandisi (15 yashliqlar) gu'angshi ju'angzu aptonom rayonining wuju shehiride ötküzülgen 2015-yilliq memliketlik yashlar, ösmürler putbol birleshme musabiqisining rayonlar ara tallash musabiqiside, gu'angju xéngda kulubining ösmürler komandisini nölge qarshi bir netije bilen yéngip, chémpiyonluqni qolgha keltürdi.

Melum bolushiche, bu yilliq xitay memliketlik yash-ösmürler putbol musabiqisining axirqi hel qilghuch musabiqisi 14-awghust béyjingda axirlashqan.

Musabiqe jeryanida ürümchi toluqsiz ottura mektep komandisi xitayda eng küchlük dep qaralghan béyjing we lyawning komandilirini arqa-arqidin yenggen. Axirqi hel qilghuch musabiqide 0 ge qarshi 1 netije bilen xénen komandisini yéngip, toluqsiz ottura mektep komandiliri boyiche chémpiyon bolghan.

Ürümchi bashlan'ghuch mektep komandisi pütün musabiqe jeryanida jem'iy 53 top kirgüzgen. Ular 0 ge qarshi 15 top bilen changju komandisini, 0 ge qarshi 9 top bilen changsha komandisini, 0 ge qarshi 10 top bilen shényang komandisini, 0 ge qarshi 7 top bilen shénjén komandisini yenggen. Axirqi hel qilghuch musabiqide 0 ge qarshi 10 top bilen changsha komandisini yéngip chémpiyonluqqa érishken.

Xitayda memliket boyiche ötküzülidighan yash-ösmürlerning putbol musabiqisi bu yil 4-yiligha qedem qoyghan bolup, Uyghur balilirini asas qilghan "Shinjang komandisi" xitaydiki bashlan'ghuch mektep komandiliri boyiche uda 4 yil chémpiyon bolghan. Yéqinda yene hörun'gér "Chuyüen longqisi" 2015-yilliq memliketlik yashlar, ösmürler putbol teklip musabiqisige qatnashqan qumul wilayitining putbol komandisidiki ezimetler zeper qochup qaytip keldi. Bu musabiqe 15-awghusttin 24-awghustqiche ichki mongghulning hörun'gér nahiyiside ötküzülgen bolup, xitayning herqaysi jayliridin 54 komanda musabiqige qatnashqan. Qumul wilayitining yashlar, ösmürler putbol komandisi shinjanggha wekil bolup 11 yashliqlar ayrimisi boyiche 16 meydan musabiqige qatniship, 14 meydan utup, ikki meydan tengliship, axirida nuqta top tépish arqiliq ikki nomur perq bilen 2-likke ériship, Uyghurlargha shan-sherep keltürdi.

Yuqiriqi netijiler bilen Uyghur yash ösmürliri "Junggo putbol islahati-tereqqiyati omumiy layihisi" diki putbol herikitini tereqqiy qildurushta balilardin bashlap tutush, asasiy qatlamdin bashlap tutush we putbol herikitini ammigha yüzlendürüshning nishani bolup qaldi.Uyghur élidin tarqitilghan tenterbiye-ma'arip xewerlirige qarighanda, xitay da'iriliri Uyghur élida mektep putbolini tereqqiy qildurushta musabiqini köpeytish we muntizimlashturush, bashlan'ghuch, ottura mekteplerde putbol derslikini asasliq derslikler qatarigha kirgüzüsh, putbol kespiy térnérlirini terbiyileshni kücheytish qatarliqlarni qarar qilghan we mexsus meblegh ajratqan. Munasiwetlik pilanda körsitilishiche, da'iriler bashlan'ghuch mektep, toluqsiz ottura mektep, toluq ottura we aliy mekteplerning töt derijilik putbol birleshme musabiqisi méxanizmini tedrijiy shekillendüridiken. Ma'arip tarmaqliri köp xil tedbir qollinip, mekteplerning putbol meydani shara'itini tedrijiy yaxshilaydiken, putbol ixtisasliqlirini yétishtürüsh yolliri échilip, munewwer putbol zapas ixtisasliqliri arqa ‏-arqidin terbiyilep chiqilidiken.

Közetküchiler, Uyghur balilirining putbol sahesidiki yoshurun küchi axirqi hésabta xitay putbol mestanilirini ilgiri étirap qilishni xalimaydighan bir ré'alliqni étirap qilishqa mejbur qildi, dep qarimaqta. Chünki, xitaydiki nurghun kesip ehli: "Junggo putbolchiliqining ümidi shinjangda bolushi mumkin" déyishti. Shunga, ular yashlar, ösmürler putbolchiliqigha shara'it hazirlap, yaxshi maysilarni qurutup qoymasliqni muraji'et qildi. Melumki xitaydiki köpligen tor kézerliri ijtima'iy taratqulargha mundaq baha yazghan: "Junggo putbolchiliqining kelgüsi shinjanggha baghliq!"

Putbol kespidin ayrilip yéqinda yawropagha kélip yashawatqan ismini ashkarilashni xalimighan bir dangliq Uyghur putbolchi, ziyaritimizni qobul qilip, özining Uyghur putbolchiliqining kelgüsi tereqqiyatigha bolghan köz qarash we arzulirini otturigha qoyup mundaq dédi: "Wetendin yiraq bolsammu, yenila putbolgha alaqidar xewerler kesipdashlirim arqiliq kélip turidu, bizning balilarning chémpiyonluqni qoldin bermey, uning üstige putbolni xuddi tik-tak top oynighandekla oynap yuqiri netijilerni qolgha keltürgenliki méni qewetla xosh qiliwetti. Uyghurlarda putbol qizghinliqi pütün memliket boyiche üstün dések artuq bolmaydu. Buni héchnerse tosup qalalmaydu. Özümni élip éytsam, kichikimdin tartip top teptim, bashlan'ghuch, ottura, aliy mekteplergiche top teptim, nurghun musabiqe oynaptuq, u chaghdiki güzel we hayajanliq tuyghum we eslimilirimni hazir eslisemmu hayajanlinimen, shu chaghlardimu komandidiki balilar heweskarlar arisida eng hörmiti chong balilar idi. Putbol hayatimizning bir qismi boldi déyishkimu bolidu, emma peqet shu hayajan, qiziqish üchünla oyniduq, axiri chiqmidi, kespini dawamlashturalmiduq. Téximu köp putbol maysilirining yétiship chiqidighanliqigha ishinimen, emma ularningmu kelgüsini körelmey, bir mezgildin kéyin ishenchini yoqitip qoyushidin ensireymen. Buning üchün hökümet, tenterbiye komitétliri mexsus organ teshkil qilip putbolni kesipleshtürüshke munasiwetlik siyaset we quruq gep emes, emeliy tedbirlerni belgilep chiqip, putbol herikitige meblegh sélishqa küchishi kérek. Kulublar barghanséri mukemmelliship mangsa, saxtiliqtin xali turup sistémiliq hem adil bashqurulsa, elwette Uyghur putbolchiliqi choqum kelgüside téximu yaxshi netijilerge érishidu."

U yene, xitayning putbol herikitinimu siyasiylashturushining toghra emeslikini tekitlidi we beribir putboldek bir sap qizghinliq we talant telep qilidighan bu kespining siyasettinmu ghalip kélidighanliqigha ishinidighanliqini éytti. U : "Emeliyette mining qarishimda, bizning putbolchilirimiz musabiqige chiqish pursetliridin qalghan bolsimu, yenila yash notilarni terbiyileshke küch chiqirishni xalaydu, menmu shundaq."

Uyghur putbol herikitini rawajlandurush ishlirigha öziningmu we bashqa sabiq topchilarningmu oxshash küch chiqirishqa teyyar ikenlikini, da'irilerning yene yéngi ewladlarni yétishtürüshte sabiq tejribilik topchilarni teklip qilishi, ularningmu rolini jari qildurushi kérekliki heqqide teklip berdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet