Қазақистандики уйғур мәктәплиридә «ахирқи қоңғурақ» мурасимлири болуп өтти

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2018-05-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Абдулла розибақийеф намидики гимназийәдә өткүзүлгән «ахирқи қоңғурақ» мурасимидин бир көрүнүш. 2018-Йил 25-май. Алмута, қазақистан.
Абдулла розибақийеф намидики гимназийәдә өткүзүлгән «ахирқи қоңғурақ» мурасимидин бир көрүнүш. 2018-Йил 25-май. Алмута, қазақистан.
RFA/Oyghan

Қазақистан билим вә пән министирлиқиниң мәхсус пәрманиға бинаән 25-майда мәмликәтниң барлиқ шәһәр вә йезилиридики оттура мәктәпләрдә «ахирқи қоңғурақ» йиғинлири болуп өтти. Шу җүмлидин алмута шәһири вә алмута вилайитиниң панфилоф, уйғур, әмгәкчиқазақ, талғир наһийәлиригә орунлашқан пүтүнләй уйғур тилидики вә уйғур, қазақ һәм рус тиллиридики арилаш мәктәпләрдә билим еливатқан 15 миңдин ошуқ уйғур балилириму йиғинға қатнашти. Уларниң ичидә алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисидики абдулла розибақийеф намидики 153-мәктәп-гимназийәму бар.

Игилишимизчә, мәзкур мәктәп билим көрсәткүчлири җәһәттин алмута шәһири бойичә әң алдинқи қатарлиқ гимназийәләрниң бири болуп, униңда 1500 гә йеқин бала оқуйду. Мәктәп тәҗрибилик мутәхәссисләр вә заманиви техникилиқ васитиләр билән тәминләнгән.

Мәктәп һойлисида өткән тәнтәнилик йиғинға муәллимләр, оқуғучилар, зиялийлар, билим бериш идарилири вә җәмийәтләр вәкиллири, ата-анилар вә башқилар қатнашти. Мурасимда сөзгә чиққан педагогика пәнлириниң намзати йемелян һошуроф мәктәпниң утуқлирини алаһидә тәкитләп, бу йили оқушни тамамлаватқан оқуғучиларниң өзлири таллиған кәсиплири бойичә алий оқуш орунлириға киришини вә уларға ақ йол тилиди. Алим рабик исмайилоф бу мәктәпниң уйғур хәлқиниң мунәввәр пәрзәнти абдулла розибақийефниң нами билән атилидиғанлиқини, шуниң үчүн униң намини дуняға чиқириш үчүн тиришип оқуш керәкликини билдүрүп, мундақ деди: «устазлар силәргә билим бериш билән биллә әң асасий нәрсә, силәрни милләтниң вәкиллири сүпитидә тәрбийәләп өстүрди. Өзүңларниң уйғур икәнликиңларни, қазақистан билән биллә өз хәлқимизгә хизмәт қилишиңларни һеч қачан есиңлардин чиқармаңлар. Силәр уйғур дегән намни унутмисаңлар, силәрдин яхши адәмләр чиқиду. Бизниң келәчикимиз силәр».

Бу йили мәзкур мәктәпни тамамлиғанлар бир туташ миллий имтиһанлирини тапшурушқа тәйярланмақта. Уйғур мәктәплириниң пүттүргән қиз-йигитләр қандақ кәсипләрни таллаватиду? қазақистан бүгүнки күндә қандақ мутәхәссисләргә көпрәк моһтаҗ? уйғур балилириниң ана тилида билим елишиниң асасий нәтиҗиси немидә?

Радийомиз зияритини қобул қилған әл-фараби намидики қазақ миллий университетиниң профессори шәрипҗан надирофниң пикричә, қазақистанда елан қилинған 4-санаәт инқилаби вәқәси җәрянида көплигән кәсипләрниң йоқап кетиши күтүлмәктикән. Адәмниң орниға йеңи компютерлиқ-ахбарат технологийәлири келип, ишләп чиқиришта, санаәттә вә башқиму саһәләрдә көплигән өзгиришләр йүз бәрмәкчи икән. У мундақ деди: «көп кәсипләр йоқап кәтсә, шу кәсипни игиләйдиған балилар ишсиз қалиду. я болмиса башқа кәсипни игиләш керәк. Мениң пикримчә, һаятта яхши орун елиш үчүн яшлар техникилиқ пәнләрни, математика, физика, химийә, биологийә, тебабәтчиликни игиләш керәк. Бу кәсипләр һеч қачан өлмәйду. Бирақ, уйғур балилири риқабәтчиликтә юқири дәриҗидә туруши үчүн башқиларға қариғанда бир баш егиз болуши керәк. Қайси дөләт болсун, аз санлиқ милләтләр чоң милләт вәкиллири билән бир дәриҗидә туруши керәк. Шуңлашқа юқирида аталған пәнләргә диққәт қилинса».

Шәрипҗан надироф уйғур миллитиниң юқири дәриҗилик мутәхәссислирини йетиштүрүш үчүн көп ишләш вә издиниш лазимлиқини, кәсипни тоғра таллашни билиш муһимлиқини илгири сүрди.

Абдулла розибақийеф намидики гимназийәниң мудири шавкәт өмәрофниң ейтишичә, ана тилида билим елишниң асасий нәтиҗиси-уйғур балилириниң өз тилини толуқ игиләп чиқиши икән. Уйғур балилири ана тили арқилиқ академийәлик пәнләрни толуқ өзләштүрүп, чоңқур билим елип чиқидикән. Шавкәт өмәроф йәнә уйғур балилириниң ана тили арқилиқ дөләт тили болған қазақ тилини, шундақла башқиму тилларни өгинип чиқиш үчүн барлиқ мумкинчиликләрниң бар икәнликини билдүрүп, мундақ деди: «ана тилида билим алған адәмниң алаһидилики шуки, у өзиниң мәдәнийитини, өрп-адитини, рәсим-қаидилирини сақлап қалиду. Президентимиз <мәниви йеңилиниш>> намлиқ мақалисидә ейтқандәк, һәр милләт өзиниң кодини, йәни тегини сақлап қелиши керәк. Ана тили тегини сақлап қелишқа барлиқ мумкинчиликләрни бериду. Буниңға бирдин-бир ярдәмчи болидиған мәктәп. Шуниң үчүн бүгүнки күндә милләтниң ана тилида оқуғанлиқи чоң утуқ. Болупму қазақистанда яшаватқан уйғурларниң утуқи-бу өзимизниң ана тилида билим елишимизға мумкинчиликниң барлиқидур.»

Шавкәт өмәроф қазақистан уйғурлириниң қайси тилда билим алимән десә өз әрки икәнликини, бу мәсилидә бирәр мәҗбурлашниң йоқлиғини ейтип, йәнә мундақ деди: «бирақ биз тәшвиқат ишлирини маңғузуватимиз. Ата-анилар өзлири қайси тилда билим алидиғанлиқини таллап еливатиду. Бирақ, алимларниң тәкитлишичә, һәр бир милләт қанчә раваҗланғансери, өзиниң тилиға болған муһәббити өсидикән. Бүгүнки күндә миллитимизниң тәрәққияти яман әмәс. Мән ойлаймәнки, өзиниң келәчикини, тегини ойлиған һәр қандақ вәкил өзиниң ана тилида билим елип, өзиниң тегини сақлап қалидиғанлиқи сөзсиз. Келәчәктә шундақ күнләр келидуки, барлиқи ана тилға моһтаҗ болуп, балилиримизниң сани техиму көпийиду».

Шавкәт өмәроф шәхсән өзи башқуруватқан мәктәп оқуғучилири саниниң барғансери көпийиватқанлиқини, оқуш сапасиниңму өсүватқанлиқини, балиларниң алий оқуш орунлириға көпләп чүшүватқанлиқини илгири сүрди. У һазир омумән қазақистан бойичә уйғур тилида оқуватқан балилар саниниң 15миң әтрапида икәнликини, әмма шәһәргә қариғанда, йеза йәрлиридә ана тилида оқуватқан балилар саниниң өсмәйватқанлиқини билдүрди. Шавкәт өмәрофниң пикричә, уйғур мәктәплири бүгүнки күндә һәр қандақ риқабәтчиликкә чүшәләйдиған дәриҗидә болуш керәк икән. Униң үчүн мәктәп рәһбәрлири, муәллимләр көп күч чиқирип, қазақистандики барлиқ мумкинчиликләрдин орунлуқ пайдилиниши лазим икән.

Дуня уйғур аяллар бирликиниң әзаси шәһәрбанум сәйдуллайева бу һәқтә мундақ деди: «қазақистанда уйғурлар үчүн һәқиқәтәнму барлиқ шараитлар бар. Һәр бир ата-ана өз пәрзәнтлирини халиған тилда оқуталайду. Сән қазақ тилида яки болмиса башқа тилда оқуйсән дегән мәҗбурлаш йоқ. Һәр кимниң өз мәйли. Әмди бизниң барлиқимизниң диққити ана вәтинимиздә. 20 Милйон қериндашлиримиз яшаватқан бу йәрдә мунчилик әркинликләр йоқ. Һазир хитай һөкүмити аталмиш <қош тиллиқ маарип> дегән сиясәтни йүргүзүп, барлиқ уйғур мәктәплирини йепиватиду. Қисқиси, хитайлаштуруш сиясити кетип бариду. Аңлишимчә, қазақ тиллиқ мәктәпләрму шундақ әһвалда икән. Әлвәттә, ана тилида мәктипи болмиған хәлқниң қандақ келәчики болсун? шуниң үчүн миллий маарипимизни сақлап қелиш үчүн барлиқ мумкинчиликләрдин пайдилинишимиз керәк». 

Абдулла розибақийеф намидики мәктәптә өткән бу йиғинда шундақла җәмийәтләр бирләшмилири вәкиллири, ата-анилар, һамийлар вә башқилар сөзгә чиқип, ана тилида оқушниң әвзәлликлири, миллий тәрбийә, миллий роһ һәққидә өз қарашлириниң илгири сүрди. Йиғин давамида әла оқуған вә мәктәпниң җәмийәтлик ишлириға актип арилашқан оқуғучилар, шундақла үнүмлүк ишлигән устазлар һәр хил мукапатлар билән тәқдирләнди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт