Әнивәрҗан: илһам тохти гурупписиниң ғайиси уйғур давасини хәлқаралаштуруш

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2016.12.09
ilham-toxti-germaniye-teshwiqat-wariqi.jpg Рәсим: “илһам тохти вә уйғурларниң кишилик һоқуқ әһвали”
RFA/Ekrem

12-Декабир баварийә парламентида “профессор илһам тохти вә уйғурларниң кишилик һоқуқи” дегән темида хәлқаралиқ йиғин чақирилиду.

12-Декабир баварийә парламентида “профессор илһам тохти вә уйғурларниң кишилик һоқуқи” дегән темида хәлқаралиқ йиғин чақирилидиған болуп, йиғинни илһам тохти гурупписи, германийә йешиллар партийиси, хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилати, вәкаләтсиз милләтләр тәшкилати бирликтә тәшкиллигән. Йиғинниң саһипханлиқини йешиллар партийиси үстигә алған. Йиғинниң тәклипнамисидә, “баш тема, уйғурларниң шинҗяң уйғур аптоним райониниң (шәрқий түркистандики) нөвәттики вәзийити вә милләтләр ара зиддийәтләрни илһам тохтиниң идийиси асасида тинч йол билән һәл қилиш имканлири” дегән җүмлиләр орун алған.

Мәлум болғинидәк, 2016-йили 26-април д у қ тәрипидин берлинда чақирилған уйғур муһаҗирлири мәсилиси йиғинида илһам тохти гурупписиниң қурулғанлиқи җакарланған болсиму, униң рәсмий қурулуш мурасими өткүзүлмигән иди. 12-Декабир күни бу мурасим маргарита бавзе ханимниң саһипханлиқида мюнхен шәһиридики баварийә парламентида өткүзүлмәкчи. Мурасимға дуняниң һәр йеридин кәлгән уйғур сиясий әрбаблири қатнашқандин сирт, бир қисим чәтәллик кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң вәкиллири, сиясиюнлар, баварийә парламентиниң милләт вәкиллири вә уйғуршунасларму қатнишидикән.

Илһам тохти гурупписиниң рәиси әнивәрҗан әпәнди зияритимизни қобул қилғанда, илһам тохти гурупписиниң ғайисиниң аптономийә әмәсликини, илһам тохти гурупписиниң уйғур хәлқи намидин сөз қилиш салаһийити һәм һоқуқи йоқлуқини алаһидә әскәртти.

Баварийә йешиллар партийисиниң рәиси маргарита бавзе ханим бу һәқтә тохталғанда болса, илһам тохти гурупписиға охшаш йеңи шәйиләрниң барлиққа келишигә уйғур җамаитиниң қучақ ечишини тәләп қилди. У мундақ дәйду: “чәтәлдики уйғурларниң тинч, демократик шәкилләрдә елип бериватқан күрәшлирини қәтий давам әткүзүшлирини вә бу йолдин һәргиз чекинмәсликини, арқиға сүрмәсликини үмид қилимән. Германийәдә, америкида, яврупа парламентида уйғурлар мәсилисиниң даима күнтәртиптә туруши үчүн җиддий ғәйрәт қилишлирини сораймән. Вәтәндики уйғур қериндашлириға ярдәм беришни, хитай түрмилиридә йетиватқан бигунаһ уйғурларниң бу азаплардин қутулушини һәр даим хатирисидә сақлап, уларниң әркинлики йолида актип издинишлирини, көрәшлирини хәлқаралаштурушқа әһмийәт беришлирини тәвсийә қилимән. Илһам тохти гурупписи мана бу вәзипиниң бир үлүшини үстигә алидиған тәшкилаттур.”

Маргарита бавзе ханим йәнә, илһам тохти гурупписиға охшаш йеңи шәйиләрниң мәйданға келишиниң уйғур дәвасиға техиму зор һаятий күч беғишлайдиғанлиқини тилға алди. У мундақ деди: “илһам тохти гурупписиға охшаш йеңи тәшкилатларниң барлиққа келиши уйғур дәваси үчүн пайдилиқ. Уйғурлар охшимиған идийә, йол, һәрикәтләр билән өз дәвасини күчләндүрүшкә әһмийәт бериши, уйғур миллитигә пайдилиқ болған ақиланә тәдбирләрни тепиш йолида өз-ара һәмкарлишиши, пикир алмаштуруши, маслишиши лазим.”

Әнивәрҗан әпәндиниң билдүрүшичә, илһам тохти гурупписи қурулғанлиқи җакарланған йерим йилдин артуқ вақиттин буян, яврупа парламентида йиғинлар өткүзди, илһам тохтини сахароф мукапатиға наил қилиш үчүн түрлүк паалийәтләрни қанат яйдурди вә илһам тохтиниң “мартен әнналис макапати”ға еришишигә бир үлүш һәссиләр қошти. Мәзкур тәшкилатниң һазирқи әзалириниң көп қисми чәтәллик кишилик һоқуқ паалийәтчилири болуп, уларниң ярдими билән илһам тохти мәсилисини тутқа қилип туруп, ғәрб демократик әллиридә уйғур дәвасини техиму кәң тонутуш вә бу арқилиқ хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә қарита келичәктә күчлүк хәлқаралиқ бесим шәкилләндүрүш имканини яритиш икән.

Илһам тохти гурупписиниң мәсуллиридин фирансийәлик кишилик һоқуқ паалийәтчиси мари холизман ханим болса, муһаҗирәттики уйғур миллий һәрикитиниң хитай түрмисидики илһам тохтиға охшаш бигунаһ азап чекиватқан уйғурларға бәкрәк көңүл бөлүшлири лазимлиқини, илһам тохти гурупписиниң бу мәқсәттә қурулғанлиқини тилға алди. У мундақ дәйду: “илһам тохтиға охшаш өз хәлқиниң әркинлики үчүн пикир қилип зиянкәшликкә учриған зиялийларға игә чиқиш һәммимизниң бурчи. Биз илһам тохтиниң әркинлики, шәрипи үчүн хизмәт қилип, уни сахароф мукапатиға намзат көрситиш мәқситигә йәттуқ. Гәрчә у бу мукапатқа еришәлмигән болсиму, яврупа парламентида өз тәсирини намайән қилиш пурситигә еришти. Мартен-әнналис мукапати бу йил униңға зор шәрәп беғишлиди. Келәр йили сахароф мукапатиниң шан-шәрипини қолға кәлтүрүшигә тиләкдашмән. Баварийә парламентида чақирилидиған бу қетимқи йиғинму илһам тохтиға охшаш виҗдан мәһбуслириниң азадлиқи үчүндур.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.