Мисирда амалсиз далдилинип йүрүватқан уйғурлар чиқиш йоли издимәктә

Мухбиримиз гүлчеһрә
2017.08.23
misirda-oqughuchi-muxbir-ziyaret.jpg Мисирдики мәлум мухбирниң сақчиларниң тутқун қилишидин қечип йүргән уйғурни зиярәт қилған син көрүнүш.
Social Media

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар алий комиссарлиқи бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң апәтләр вә тоқунушларда зиянға учриғанларға йәр шари характерлик Инсанпәрвәрлик ярдәм Пиланини иҗра қилип келиватқан әң чоң орган. Бу органниң мисирдиму мәхсус ишханилири бар болуп, мисирдики уйғурлар вәзийитигә йеқиндин көңүл бөлүватқан паалийәтчиләр, мисирда қечип йүргән, ярдәмсиз қалған мусапир уйғурлар үчүн бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар комитетлиридин панаһлиқ тиләшниң күтүлмигән хәтәрдин қоғдинишниң йәнә бир йоли болуши мумкинликини оттуриға қоймақта.

Мисир сақчилириниң уйғурларни нишан қилған тутқун һәрикитидин буян 200 гә йеқин уйғур оқуғучи түрмиләрдә. Тутқундин қечип мисирниң һәр қайси вилайәтлиридә давамлиқ йошурунуп туруватқан мусапир уйғурлардин радийомизға кәлгән инкасларға қариғанда, бу мусапир уйғурлар далдилинип туруватқан бир йерим айдин буян қол илкидики иқтисадиму түгәп қалған, турарға панаһланғидәк муқим йери йоқ. Кетәй десә айродромлар қамал қилинған, униңғиму амал йоқ, түрлүк қийинчилиқларға йолуқмақта.

Биз билән йеқинда алақә бағлиған бир оқуғучи, мисирда қечип йошурунуп туруватқан уйғурларниң көпинчисиниң илгири йәнила сақчиларниң тутқун қилишидин қорққинидин, ата ‏- аниси хитай һөкүмитиниң тутқунида болғини үчүн вә йәнә мисир вәзийитиниң яхшилинип қелишидин үмид күткини үчүн давамлиқ үнсиз йошурунуп йүрүшкәнликини, әмма нөвәттә үмидсизлик ичидин бир үмид, қийинчилиқлардин қутулуш йоли издәватқанлиқини билдүрди вә өзлири үчүн бир қандақ панаһ издәш мумкинчиликлири үстидә издиниватқанлиқини билдүрди.

Бу оқуғучи йәнә, қечиш мумкинлики турупму мисирдин һазирғичә айрилмиғанларниң һәр түрлүк сәвәблири барлиқини оттуриға қоюп, бәзилири мисир түрмилиригә елип кетилгән қериндашлириға қиймиса, бәзи аяллар түрмиләрдики әрлиригә тартишип, йәнә бәзилири пулсиз қалғанлиққа охшаш охшимиған сәвәбләрдин мисирда давамлиқ йошурунуп йүрүватқанлиқини, әмма вақитниң узиришиға әгишип, уларниң техиму еғир күнгә қеливатқанлиқини баян қилди.

Мисирдики уйғурлар мәсилиси нөвәттә хәлқарада паалийәт елип бериватқан дуня уйғур қурултийи башлиқ уйғур тәшкилатлириниң әң муһим хизмәтлириниң бири болуп кәлмәктә. Илгири бир қисим тәшкилат рәһбәрлири мисирдики уйғурлар үчүн бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар идарисидин панаһлиқ тиләш йолиму барлиқини оттуриға қоюшқан иди. Бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар комитетиниң мисирниң қаһирә вә алксандирия шәһиридә мәхсус ишханиси болуп, игилишимизчә, мисирда уйғурларни тутуш башланғандин буян мәлум сандики уйғур оқуғучилар йәрлик адвокатлар ярдимидә, бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар ишханиси билән алақә қилип, панаһлиниш салаһийитигә игә болған, әмма бу илтимас қилғучиларниң қайси түрдики ярдәмгә еришәлигәнлики мәлум әмәс.

Йеқинқи йилларда уйғур мусапирларниң көпийишигә әгишип, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң түркийәдики мусапирлар ишханисиға башқа дөләтләргә кетиш үчүн илтимас қиливатқан уйғурларниң саниниң көпийиватқанлиқи мәлум, әмма йәнә шундақла түркийәни өз ичигә алған мусапирлар ишханиси тәсис қилинған нурғун дөләтләрдә, уйғурлар йәнила бу орунға қандақ вә қайси йоллар билән илтимас қилидиғанлиқини билмигәчкә, бу һәқ вә һоқуқиниму қолдин кәткүзүп қоюватқанлиқи һәққидиму инкаслар бар.

Дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси өмәр қанат әпәнди, мисирда туруп бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мусапирлар комитетиға панаһлиқ илтимаси сунуш үчүн, йәрлик кишилик һоқуқ адвокатлири яки уйғур мәсилисигә көңүл бөлүватқан йәрлик тәшкилат вә саһәләрниң ярдимини издәп, биваситә алақә қилалмиған тәқдирдә өзлиригә ярдәм бериватқан һесдашлиқ қиливатқан кишиләрниң васитиси билән алақилишиш мумкинликини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийиниң алий тәтқиқатчиси петер ервин әпәнди, мисирдики уйғурлар мәсилисидә, түрмиләрдики уйғур оқуғучиларни қутқузуш вә мисирдики уйғурларға һәр хил йолларда ярдәм йәткүзүш хизмәтлири давамлишиватқан болсиму, ениқ бир нәтиҗә болмайватқан шараитта, йошурунуп туруватқан уйғурларниңму интайин қийинчилиқта қалғанлиқи һәмминиң диққитидә икәнлики. Бу һәқтә дуня уйғур қурултийиниң бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар алий комиссарлиқи билән алақә қилип келиватқанлиқи, мисирдики уйғурларниң уйғур вә яки кишилик һоқуқ тәшкилатлири билән алақилишәлмигән, һечқандақ ярдәмгә игә болалмиған тәқдирдә, бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар ишханисидин панаһлиқ тиләшниңму, өзини қутқузушниң бир йоли болидиғанлиқини, әмма панаһлиқ тилигүчиниң, илтимаси қобул болуп, мусапирлар салаһийитигә игә болуши үчүн алди билән бу һәқтики һазирлашқа тегишлик шәртләрни, тәләпләрни яхши чүшинип тәйярлиқ билән киришниң муһимлиқини әскәртти вә йәнә мусапир уйғурларниң дуня уйғур қурултийи яки кишилик һоқуқ органлириға өзлириниң әһвалини мәлум қилишниңму муһимлиқи, бундақ болғанда, панаһлиқ илтимасиниң қобул болушида, салаһийитини испатлашта йәнә бир материял турғузған болидиғанлиқини билдүрди.

Рәсмий болмиған статистикиларға асасланғанда, һазир түркийәниң өзидила бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға илтимас қилип, үчинчи дөләткә кетишни күтүватқан уйғурларниң сани 200 әтрапида икән. Биз илгирики программимизда бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар комитетиниң түркийәдики ишханисиға панаһлиқ илтимаси сунуш йоллири һәққидә тәпсилий мәлумат бәргән идуқ.

Илгири малайшиядики бирләшкән дөләтләр тәшкилати мусапирлар комитетидин панаһлиқ тиләп, 3 йил күтүш арқилиқ ахири америкиға кәлгән, һазир америка уйғур җәмийитиниң рәислик вәзиписини атқуруватқан елшат һәсән әпәнди, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң мусапирлар комитетиға панаһлиқ илтимаси сунуш тәртип вә бәлгилимилири һәр қайси әлләрдики шөбиләрдә охшаш тәртип бойичә елип берилидиған болуп, уйғурларниң мусапирлиқниң һәр қандақ шәртигә чүшидиғанлиқини, әмма панаһлиқ илтимаси тапшуруп қобул болғучә кетидиған вақит вә шәртләрдә дөләтләрниң әһвалиға қарап пәрқләр барлиқини нәзәрдин сақит қилмаслиқни, гәрчә бу органдин панаһлиқ тиләш пәқәтла чиқиш йоли тапалмиған уйғурлар үчүн бир таллаш болсиму, панаһлиқ тиләш биләнла пүтүнләй бихәтәр болдум дәп ойлимаслиқи керәкликини алаһидә әскәртти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.