Mặc Lâm giới thiệu cuốn phim qua bài viết sau đây.
nhạc...
Một lần nữa, mạng lưới Internet đã chứng minh sức mạnh của nó sau khi Eric Spiegelman, người phát hiện và post cuốn phim "Vietnam! Vietnam" lên mạng và chỉ sau đó ít lâu, hàng ngàn người đã có dịp xem lại cuốn phim này trên Internet và tiếp tục truyền nhau xem khiến cuộn phim trở thành nổi tiếng qua sự chuyền nhau của cư dân mạng.
Cuộn phim tài liệu “Vietnam! Vietnam” dài 58 phút do John Ford sản xuất năm 1973 chia làm hai phần. Phần 1 mang tên “Việt Nam, Người dân và cuộc chiến”. Phần hai nói về các tranh luận cũng như hình ảnh phản chiến của nước Mỹ đối với cuộc chiến Việt Nam.
Nhà đạo diễn lừng danh
John Ford, người sản xuất những thước phim này là nhà đạo diễn lừng lẫy hàng đầu của Hoa Kỳ. Ông sinh năm 1894 và mất năm 1973. Ông đoạt 4 giải Oscars trong lịch sử điện ảnh Hoa Kỳ. Giải Oscar đầu tiên ông nhận vào năm 1936 cho danh hiệu đạo diễn xuất sắc nhất qua bộ phim “The Informer”. Năm 1941 và 1942 tiếp tục nhận thêm hai Oscar nữa cũng với danh hiệu đạo diễn xuất sắc nhất. Năm 1953 ông thắng giải Oacar lần thứ tư cũng với danh hiệu đạo diễn xuất xắc nhất cho cuốn phim “The Quiet Man”.
Những người này phải hiểu rằng những kẻ đang cầm súng chiến đấu là những anh hùng và họ không ngu ngốc như những thanh niên đang đứng đây hô hào phản chiến...
Một người Hungary
Sự nghiệp điện ảnh của John Ford khiến người ta phải nhiều lần khâm phục. Ông sản xuất hay đạo diễn cho 144 phim trong đó có 8 phim tài liệu và năm phim truyền hình. John Wayne, tài tử lừng danh của Mỹ trong các phim miền viễn tây đã đóng vai chánh trong 24 phim và ba bộ phim tập truyền hình do John Ford sản xuất hay đạo diễn. Bộ phim truyện “Việt Nam Việt Nam” là phim tài liệu cuối cùng ông sản xuất và hoàn thành vào năm 1971 trước khi qua đời hai năm sau đó.
nhạc...
Eric Spiegelman, người phát hiện ra cuốn phim và đưa lên mạng sau khi sửa lại phần âm thanh cho dễ nghe hơn đã viết:
“John Ford đã làm bộ phim “Vietnam!Vietnam” để ủng hộ cuộc chiến Vietnam thể theo đơn đặt hàng của chính phủ Hoa Kỳ trước khi ông mất. Cuốn phim này chưa bao giờ được công bố tại Mỹ và rất ít người được xem nó. Đây là cuốn phim được sản xuất bởi một đạo diễn Mỹ lừng lẫy, John Ford, có thể nói đây cũng là một cuốn phim tuyên truyền phục vụ cuộc chiến Vietnam. Cuốn phim tài liệu bắt đầu quay vài tháng sau Tết Mậu Thân và khi cuốn phim hoàn tất vào cuối năm 1971, nước Mỹ đã quyết định rút quân và thương thuyết hòa bình với đối phương. Cuốn phim trở thành không cần thiết cho mục đích tuyên truyền nữa và vì vậy nó bị cất vào ngăn kéo của văn khố quốc gia trong 32 suốt năm.
Tôi biết cuốn phim này 3 năm về trước, óc tò mò đã khiến tôi mượn cuốn phim ra khỏi Văn Khố Quốc Gia, edit lại để có thể xem được. Qua bao nhiêu năm, phần âm thanh của bộ phim đã bị hư hỏng tôi phải nhờ một người cháu phục hồi lại từng phần âm thanh một để dễ nghe hơn.
Những thước phim tài liệu trong phim thực sự gây kinh hoàng cho người xem. Không có một đoạn nào cho thấy có sự liên hệ đến những thước phim danh tác mà John Ford sản xuất trước đây. Có vẻ như như John Ford có mặt tại Việt Nam trong những giây phút bấm máy đầu tiên nhưng thật ra vào lúc ấy, tuổi tác và bệnh hoạn đã giữ ông ở Mỹ trong hầu hết các giai đoạn phim được quay. Theo Tag Gallagher, chuyên viên nghiên cứu về Ford cho biết thì John Ford giám sát toàn bộ việc edit phim cũng như có những lần ông viết lại kịch bản phim. Dù sao thì John Ford cũng muốn tên tuổi của ông dính liền với cuốn phim này. Nó phản ánh lại niềm tin mạnh mẽ của ông nơi những thước phim tài liệu sống động không thể nào chối cãi được.”
Với những nhận định như chúng ta vừa nghe, bộ phim hình như không đáng là một kiệt tác như Eric Spiegelman nhận xét. Vậy điều gì đã khiến cư dân mạng tranh nhau vào xem?
Khi trực tiếp xem phim có thể những hình ảnh, âm thanh lẫn cách bố cục phim sẽ gây bất ngờ cho người xem. Phim tài liệu nhưng qua tay thiên tài John Ford đã biến thành kiệt tác bởi lẽ, ông và ê kíp làm phim đã chọn những góc quay độc đáo để những hình ảnh mà đạo diễn muốn chuyển tải trở thành sống động và gây tương tác nơi người xem. Thông thường trong những phim tài liệu có mục đích tuyên truyền, người đạo diễn sẽ dàn dựng các hình ảnh sao cho có lợi cho phía của mình kể cả những góc ảnh có sự dàn xếp của các chuyên viên hóa trang hay họ dùng những kỹ xảo để gây hiệu ứng mạnh cho mục tiêu tuyên truyền.
Cuộc chiến Việt Nam
Phải đồng ý rằng phim “Việt Nam Việt Nam” là một bộ phim nhằm mục đích tuyên truyền, nhưng nếu tuyên truyền cho một vấn đề gì đó nhưng sử dụng hình ảnh của người thật việc thật thì sự tuyên truyền này đáng được khen ngợi. John Ford và ê kíp làm phim đã làm được điều này khi cho người xem tận mắt chứng kiến những hình ảnh hàng ngày của người dân bản xứ, nơi cuộc chiến đang ngày đêm diễn ra khi khốc liệt, lúc tạm ngừng. Hình ảnh tươi rói của đời sống được mang từ hiện trường vào phim nhằm minh họa cho một cuộc sống thanh bình của người dân miền Nam trước khi cuộc chiến bắt đầu.
Sound of helicopters
Bởi vì cái giá phải trả cho một nền hòa bình loại đó sẽ biến những thế hệ người Việt Nam kế tiếp được sinh ra trong tối tăm hàng ngàn năm sau đó.
Cựu Tổng Thống Hoa Kỳ Ronald Reagan
Lướt rất nhanh qua từng mảnh rời của cuộc chiến, phim ghi nhận lại những hoàn cảnh sống và chết của người dân quê Việt Nam dính liền với tâm trạng lo lắng, khổ đau của họ. Hình ảnh các nạn nhân tại Huế tìm xác người thân trong những mộ chôn tập thể và các đám tang của hàng ngàn nạn nhân là hình ảnh sống không thể chối cãi. Nó nói lên mặt thật của cuộc chiến tranh và những thông điệp đau thương này được người Mỹ nhìn nhận như thế nào? Trong đoạn phim này, đạo diễn đã quay người đi đưa đám mang áo dài trắng cùng những chiếc nón lá đan kẽ vào nhau tạo thành một vệt trắng cuồn cuộn trôi giữa trưa hè đã gây ra hiệu ứng thẩm mỹ đáng ghi nhớ và hơn nữa, những hình ảnh này nhấn người xem vào giữa đám đông, hòa tan với và cảm nhận rõ sự đau đớn của dòng người ra sao.
Đám tang
Phong trào phản chiến
Vào phần hai của bộ phim, và cũng là phần chính nói về hậu trường một nước Mỹ đang hoảng loạn, bị chia thành nhiều mảnh với nhiều tư kiến khác nhau. Bộ phim đưa tất cả những hình ảnh chính cũng như phản diện với cuộc chiến. Từ bên trong nhà trắng, Tổng Thống Kennedy phát biểu bắt đầu cho cuộc chiến này:
Kennedy
Cho tới các nghị sĩ, dân biểu người chống kẻ bênh trong Quốc Hội Hoa Kỳ. Những cuộc tranh cãi triền miên đã nhấn cuộc chiến vào sâu hơn với viễn ảnh thất bại mà những người phản chiến cố tạo ra để chống lại cuộc chiến tranh mà họ cho là không thể chiến thắng:
Phát biểu đầu tiên...
Những phát biểu tiêu cực này dẫn tới những cuộc biểu tình phản chiến rầm rộ trên khắp nước Mỹ mà các trường đại học là nơi xuất phát. Người dân cũng không tránh khỏi những biến động đang xảy ra hàng ngày tại xứ cờ hoa, một trong những người qua đường được phỏng vấn đã mạnh mẽ cho rằng nên lập tức rút quân đội Mỹ ra khỏi Việt Nam là cách tốt nhất:
People
Vần đề sinh mạng của quân nhân Mỹ đã trở thành bức bối trong xã hội. Những đề nghị này khác của các chính trị gia Hoa Kỳ càng khiến tình trạng sa lầy thêm. Sinh mạng của quân nhân Mỹ nếu so với người dân Việt Nam thì sao? Với cái nhìn đầy nhân bản, tổng thống Ronald Regan tuyên bố:
“Chúng ta đang tính tới việc đánh giá sinh mạng của người Mỹ xem giá trị tới đâu. Hãy thử gạch một lằn ranh mà trong đó sinh mạng của người Mỹ và người Việt hai bên. Nếu phải cứu một người Mỹ mà phải đổi sinh mạng của 1000 người Việt thì sẽ ra sao? Tôi cho rằng rằng mạng người là mạng người.”
Trong một cuộc biểu tình, một người Hungary đã tức giận la lớn giữa đám đông rằng thật là xấu hổ cho những người đang đứng đây biểu tình chống lại những người chiến đấu tại Việt Nam. Những người này phải hiểu rằng những kẻ đang cầm súng chiến đấu là những anh hùng và họ không ngu ngốc như những thanh niên đang đứng đây hô hào phản chiến...
Hungarian
Một tù nhân Mỹ khi được thả ra tuyên bố với báo chí rằng có nhiều tù nhân đã bị buộc phải nói với các phái đoàn của Liên Hiệp Quốc rằng họ được đối xử nhân đạo và phương tiện thuốc men rất đầy đủ, trong khi đó thì những tù nhân bị đối xử ngược lại với những gì mà Bắc Việt tuyên truyền.
Quay trở lại nước Mỹ, hội đàm Balê đã dẫn tới kết quả mà chính quyền mong muốn: rút chân ra khỏi vũng lầy Việt Nam càng sớm càng tốt. Tổng thống Nixon chính thức thông báo trước Quốc Hội Mỹ thời điểm rút quân của quân đội Hoa Kỳ, ông lập lại những điều mà ông đã tuyên bố vào ngày 14 tháng 5 rằng chính phủ Mỹ đang chuẩn bị để rút toàn bộ binh sĩ về nước.
Nixon
Nhưng rút bằng cách nào để không di lụy tới người dân lẫn những người lính từng chiến đấu với quân đội Mỹ? Tổng thống Ronald Reagan, lúc đó là thống đốc tiểu bang California tuyên bố:
“Việc chấm dứt chiến tranh và rút quân không phải dễ dàng khi tuyên bố rằng cuộc chiến chấm dứt và mang binh sĩ trở về nhà. Bởi vì cái giá phải trả cho một nền hòa bình loại đó sẽ biến những thế hệ người Việt Nam kế tiếp được sinh ra trong tối tăm hàng ngàn năm sau đó.”
Bài hát cán bộ ....
Cuốn phim được khép lại với những bài ca của người cán bộ xây dựng nông thôn đang trên đường công tác dân vận. Cuộc chiến chưa chấm dứt sau khi cuốn phim hoàn tất vào năm 1971 vì theo như Hiệp Định Ba Lê, sau khi Hoa Kỳ rút quân sẽ trang bị cho quân đội miền Nam những quân trang quân dụng để tiếp tục chiến đấu qua danh xưng Việt Nam hóa chiến tranh. Và cuộc chiến như chúng ta biết đã thật sự chấm dứt bốn năm sau đó với những hệ lụy cho hàng triệu người Việt Nam.