Hai nhà hoạt động chính trị gốc Việt đã mất tích một cách bí ẩn trên đất Campuchia suốt 10 ngày liền, rồi sau đó xuất hiện bất ngờ ở đồn công an Việt Nam trong tình trạng bị giam giữ.
Hai người họ bao gồm:
-Nguyễn Đức Thuận (sinh năm 1974 tại tỉnh Lâm Đồng, quốc tịch Na Uy)
-Hồ Phạm Hiệp Huy, hay còn gọi là Trần Hiệp (sinh năm 1975 tại Sài Gòn, quốc tịch Úc)
Từ “bắt quả tang nhập cảnh trái phép” đến cáo buộc “khủng bố”
Theo thông tin tối ngày 28/9 từ Bộ Công an, hai nhà hoạt động nói trên được cho đã bị “bắt quả tang” tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây thuộc tỉnh Tây Ninh trong quá trình “nhập cảnh trái phép vào Việt Nam từ biên giới Campuchia”.
Công an cũng cáo buộc ông Thuận và ông Huy sử dụng “căn cước công dân giả”.
Một người khác tên là Thái Công Trường Sơn (sinh năm 1980 tại tỉnh Đồng Tháp) cũng được cho là có liên quan đến vụ việc.
Tuy nhiên, Bộ Công an sau đó lại ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với cả ba người với cáo buộc tội “khủng bố” (thuộc khoản 2, Điều 299), và tội “làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức (thuộc khoản 2, Điều 341).
Cơ quan công an nói rằng những người họ đã tự “khai nhận” là thành viên của tổ chức Việt Tân, dùng căn cước công dân giả để cố gắng đi lọt vào Việt Nam, nhằm “tiến hành các hoạt động khủng bố, phá hoại”.
Đảng Việt Tân nói gì?
Ngày 25/9, ba ngày trước khi Bộ Công an loan tải tin bắt giữ các thành viên của Việt Tân, tổ chức chính trị này đã chủ động ra thông báo về việc hai ông Thuận và Trần Hiệp “bị mất tích” ở Campuchia.
Trả lời phỏng vấn RFA, ông Hoàng Tứ Duy, lãnh đạo đảng Việt Tân, khẳng định những thông tin do chính quyền công bố là “hoàn toàn sai sự thật”.
“Điều đó hoàn toàn sai sự thật vì suốt lịch trình của mình trên đất Campuchia, các anh em không hề có ý định trở về Việt Nam”.
Trong cả ba nạn nhân, Việt Tân xác nhận ông Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp thuộc những thành viên lâu năm của tổ chức.
Từ điểm xuất phát ở thủ đô Băng Cốc của Thái Lan, ông Thuận và ông Duy được cho có lịch trình đến Campuchia trong 4 ngày, từ ngày 15 - 19/9, để gặp gỡ một số nhà hoạt động tại đây.
Khi đi đến vùng Kaoh Andaet, phía Tây Nam thủ đô Phnom Penh, hai người họ đã mất tích một cách bí ẩn.
“Buổi sáng ngày 18/9, mọi chuyện vẫn bình thường, các anh em còn có những trao đổi ra bên ngoài. Lần chót chúng tôi liên lạc được với hai anh là vào 10 giờ sáng cùng ngày trong một hành trình mà các anh đang di chuyển đến vùng Kaoh Andaet của Campuchia.
Nhưng một vài tiếng sau, và trong suốt ngày 18/9 đến nay, họ đã hoàn toàn bị mất liên lạc, theo ông Hoàng Tứ Duy.
Lãnh đạo đảng Việt Tân cũng cho biết hai người này đã có kế hoạch bay về Băng Cốc trên một chuyến bay đáp xuống Thái Lan vào lúc 10 giờ 30 sáng, ngày 19/9.
Vùng Kaoh Andaet mà theo ông Duy là các ông Thuận và Trần Hiệp lui tới tuy nằm gần biên giới Việt Nam, nhưng lại cách cửa khẩu Mỹ Quý Tây hơn 200km đường bộ.
Để xuất hiện ở Việt Nam như hiện nay, chỉ có một cách là họ đã “bị bắt cóc bởi công an của chính quyền Đảng Cộng Sản”, ông Duy khẳng định.
Một điểm đáng chú ý nữa, người đứng đầu đảng Việt Tân cho biết “không có thông tin để chia sẻ cụ thể” đối với trường hợp của người thứ ba, ông Thái Công Trường Sơn.
Tiền lệ bắt cóc rồi quy là “nhập cảnh trái phép”
Trường hợp các nhà hoạt động, người bất đồng chính kiến Việt Nam mất tích ở nước ngoài, và sau đó xuất hiện nhận tội ở trong nước đã có những tiền lệ trước đây.
Hơn 20 năm về trước, ông Thích Trí Lực, một nhà sư thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất cũng bị mất tích một cách tương tự trên đất Campuchia.
Sau nhiều năm bị bắt giam, chịu lệnh cưỡng chế vì đòi tự do tôn giáo, ông Thích Trí Lực rời Việt Nam sang Campuchia xin tị nạn vào tháng 4/2002, và sau đó đã được Liên Hợp Quốc cấp quy chế tị nạn.
Thế nhưng, không lâu sau đó, nhà sư này đã mất tích một cách bí ẩn tại thủ đô Phnom Penh vào tháng 7/2002.
Đến tháng 9/2003, Bộ Ngoại Giao Việt Nam mới công bố đã bắt ông cách đó hơn một năm tại một đồn biên phòng thuộc tỉnh Tây Ninh. Chính quyền cáo buộc ông đã cố gắng trốn ra nước ngoài để liên hệ với các tổ chức nhằm chống Việt Nam.
Trong suốt hơn một năm đó, gia đình ông không hề được biết rằng ông còn sống hay đã chết.
Ông Thích Trí Lực đã bị xét xử 20 tháng tù trong một phiên tòa kín ở TP.HCM diễn ra vào tháng 3/2004, và mãn hạn tù trong cùng thời gian này do trước đó ông đã bị giam giữ.
Bốn ngày sau khi ra tù, ông viết thư tay gửi cho Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) và Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty), kể lại rằng, ở thời điểm tháng 7/2002, ông đã bị một nhóm người bao vay, bóp cổ, còng tay, đánh vào mặt, đầu, và sau đó đưa ông lên xe.
Chiếc xe đã đưa ông qua nhiều địa điểm, rồi đến một tòa nhà có phù hiệu cảnh sát Campuchia, nơi ông bị giữ qua đêm trong tình trạng hai tay bị còng chặt.
Mờ sáng hôm sau, ông tiếp tục bị đưa tới cửa khẩu Mộc Bài, ranh giới Việt Nam và Campuchia, và nói rằng phía bên kia Việt Nam đã có an ninh chờ sẵn.
Ông nói rằng bản thân mình thấy cảnh sát của hai nước nói chuyện, bắt tay, cười nói với nhau, trước khi ông được công an Việt Nam đưa về một trại giam tập trung ở TP.HCM.
Với những tình tiết đó, HRW, Amnesty đưa ra cáo buộc phía Campuchia đã phối hợp với công an Việt Nam để bắt cóc, cưỡng bức ông Thích Trí Lực để đưa về giam giữ tại Việt Nam.
Ngoài ra còn phải kể đến trường hợp của ông Đường Văn Thái, người chuyên tiết lộ các thông tin nội bộ của chính quyền trên các nền tảng mạng xã hội.
Ông Thái bị mất tích khi đang xin tị nạn chính trị tại Thái Lan vào tháng 4 năm 2023. Hình ảnh cuối cùng của ông được camera an ninh của một ngôi nhà gần nơi ông sống ở Bangkok ghi lại, cho thấy cảnh ông lái xe máy chạy qua, và sau đó là tiếng ông la hét.
Đến ngày 16 tháng 4, truyền thông nhà nước đưa tin ông Thái bị bắt khi đang “xâm nhập trái phép vào Việt Nam” ở khu vực tỉnh Hà Tĩnh.
Vụ việc này đã thu hút sự chú ý của các tổ chức nhân quyền và báo giới quốc tế, hầu hết đều cho rằng ông Thái đã bị bắt cóc và đưa về Việt Nam.
Tòa án Hà Nội sau đó xét xử ông Đường Văn Thái với tội danh “tuyên truyền chống nhà nước” và tuyên án 12 năm tù giam vào tháng 10 năm 2024.
Tiền lệ đảng viên Việt Tân bị bắt khi về Việt Nam
Ông Châu Văn Khảm, công dân Úc và thành viên đảng Việt Tân, là một trường hợp được nhiều người biết đến vì bị bắt khi trở về Việt Nam.
Theo công an Việt Nam, ông Khảm đã sử dụng “chứng minh nhân dân mang tên Chung Chính Phi” để nhập cảnh vào Việt Nam bằng đường bộ qua biên giới Campuchia vào tháng 1/2019.
Ông Khảm sau đó bị bắt tại TP.HCM ngày 13/1/2019 và bị truy tố về tội “khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân”. Tháng 11/2019, TAND TP.HCM tuyên phạt ông 12 năm tù. Tuy nhiên, ông được trả tự do vào tháng 7/2023 và trở về Úc.
Sự việc của ông Châu Văn Khảm cũng đã thu hút sự chú ý của các tổ chức nhân quyền, và truyền thông quốc tế, đặc biệt là truyền thông Úc.
Đàn áp xuyên quốc gia gia tăng dưới thời Tô Lâm
Theo các tổ chức nhân quyền, tình trạng đàn áp xuyên quốc gia nhắm tới những người bất đồng chính kiến với chính quyền nhưng sinh sống ở nước ngoài, ngày một gia tăng dưới thời của ông Tô Lâm.
Thực trạng này đã có tần suất tăng dần kể từ khi ông Tô Lâm vẫn còn đang giữ chức Bộ trưởng Công an qua các vụ việc bắt cóc xuyên quốc gia như vụ Trịnh Xuân Thanh ở Đức hoặc hai nhà hoạt động khác ở Thái Lan là Trương Huy Nhất và Đường Văn Thái.
Và trong thời gian gần đây, chính quyền đã liên tiếp truy tố và xét xử vắng mặt những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài, trong đó phải kể đến trường hợp của các ông Nguyễn Đình Thắng, Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài, và bà Đặng Thị Huệ.
Tính đến cuối năm 2025, theo báo cáo của Human Right Watch, Việt Nam hiện đang giam hơn 160 tù nhân chính trị cùng ít nhất 40 người khác vì chỉ trích chính quyền.
Đảng Việt Tân là một trong những tổ chức tích cực cáo buộc chính quyền Việt Nam thực hiện các hành vi đàn áp xuyên quốc gia. Tháng 6/2026, các thành viên của tổ chức này đã tiến hành vận động tại Nghị viện châu Âu, kêu gọi cơ quan này lên án những hành vi mà họ cho là đàn áp xuyên quốc gia do chính quyền Việt Nam thực hiện.