មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិល និងមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងបារម្ភថា កម្ពុជាបន្តប្រឈមបាត់បង់ ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA ពីអឺរ៉ុបបន្ថែមទៀតខណៈមានការរកឃើញពីភាពប្រក្រតីនៃការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់កាលពីថ្មីៗ នេះ។ ពួកគេជំរុញមានការកែលំអឡើងវិញ ដើម្បីផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងធ្វើឲ្យការបោះឆ្នោតភាពសេរីត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។ ទោះយ៉ាងណាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលនៅតែអះអាងដដែលៗ ថា ការសម្រេចបែបណារបស់អឺរ៉ុប ជាសិទ្ធិរបស់គេ ចំណែកការបោះឆ្នោត គឺស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងនៃដែនសមត្ថកិច្ចរបស់កម្ពុជា។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន៥ស្ថាប័នរកឃើញថាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់អាណត្តិទី៥ នេះ មិនទាន់មានភាពល្អប្រសើរនៅឡើយ ហើយបញ្ហាភាគច្រើនបង្កឡើងដោយអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ។
របាយការណ៍អង្គការសង្គមស៊ីវិល ចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា កន្លងទៅឲ្យដឹងថា កាលពីថ្ងៃបោះឆ្នោតថ្ងៃទី៥ មិថុនាកន្លងទៅ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន មេភូមិ មេឃុំ មន្ត្រីនគរបាលមានវត្តមាននៅបរិវេណការិយាល័យបោះឆ្នោត រង់ចាំកត់ឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត។ ចំណែកពលរដ្ឋមួយចំនួនមិនអាចទៅបោះឆ្នោតបានព្រោះរកឈ្មោះរបស់ខ្លួនមិនឃើញក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតជាដើម។ របាយការណ៍ដដែលឲ្យដឹងទៀត ដំណើរការនៃការរាប់សន្លឹកឆ្នោតធ្វើឡើងដោយបិទបាំង ខ្វះតម្លាភាពដោយការិយាល័យខ្លះបិទទ្វារបិទបង្អួច។ ក្រៅពីនេះមានការរារាំងមិនឲ្យអ្នកសង្កេតការណ៍ចូលរួមសង្កេត មិនឲ្យមានការថតដំណើររាប់សន្លឹកឆ្នោត និងមិនអនុញ្ញាតឲ្យពលរដ្ឋអាចតាមដាននៃការរាប់សន្លឹកឆ្នោតជាដើម។ ក្រៅពីនេះការិយាល័យខ្លះទៀតមិនបានបំពេញព័ត៌មាន ដែលកំណត់ដោយច្បាប់ បទបញ្ជា នីតិវិធីអំពីលទ្ធផលនៃការរាប់សន្លឹកឆ្នោតតាមទម្រង់ ១១០២ ដែលបានបិទនៅមុខការិយាល័យបោះឆ្នោត។
អ្នកនាំពាក្យសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក លោក ស៊ឹង សែនករុណា ព្រួយបារម្ភថា សហភាពអឺរ៉ុប អាចនឹងចាត់វិធានការ ឬដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ព្រោះមុនការបោះឆ្នោត សភាសហភាពអឺរ៉ុប បានព្រមានរួចហើយថា បើការបោះឆ្នោតនេះមិនសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ទេ សភាអឺរ៉ុបនឹងនឹងស្នើឲ្យគណៈកម្មការអឺរ៉ុបដកហូតប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA ពីកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ មន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលរូបនេះចង់ស្ថាប័នបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) ការកែលំអការងាររបស់ខ្លួនឡើងវិញ៖ «យើងមានការព្រួយបារម្ភថា អំពីចំណាត់ការផ្សេងៗ ពីបណ្ដាប្រទេសលោកសេរីទាំងអស់ហ្នឹងមកលើកម្ពុជាគប្បីភាគីពាក់ព័ន្ធរួមទាំងពលរដ្ឋក្ដី អ្នកនយោបាយក្ដី គណបក្សនយោបាយដែលប្រកួតប្រជែងឬមិនទាន់ប្រកួតប្រជែងហ្នឹងគួរគិតគូររៀបចំប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមួយឲ្យល្អប្រសើរជាងនេះ ដើម្បីបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមួយដែលមានប្រព័ន្ធមិនត្រឹមត្រូវ ហើយធ្វើឲ្យរង់ការរិះគន់បន្តទៀត »។
ជុំវិញរឿងនេះ វិទ្យុអាស៊ីសេរីមិនអាចសុំការឆ្លើយតបពីអ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតលោក ហង្ស ពុទ្ធា បានទេ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា។ ទោះយ៉ាងណាក្ដី លោក ហង្ស ពុទ្ធា ធ្លាប់ឲ្យដឹងថា បើភាគីណាមួយរកឃើញពីភាពមិនប្រក្រតីនេះការបោះឆ្នោតនេះ ដាក់ប្ដឹងមកគ.ជ.ប។
ចំណែក ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ផៃ ស៊ីផាន ឆ្លើយតបថា បើភាគីណាមួយមិនពេញទៅនឹងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ឬរកឃើញពីភាពមិនប្រក្រតីនៃការបោះឆ្នោត ពួកគេអាចប្ដឹងទៅ គ.ជ.ប និងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញដើម្បីដោះស្រាយ។ លោកបន្តទៀត ចំពោះសហគមន៍អន្តរជាតិ ឬសហភាពអឺរ៉ុប មានវិធានការយ៉ាងណា គឺសិទ្ធិរបស់គេ ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតរបស់កម្ពុជាគឺស្ថិតក្នុងគ្រប់គ្រងរបស់ គ.ជ.ប និងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ៖ «អ្វីដែលស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងនៃការបោះឆ្នោតគឺគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត គ .ជ .ប លោកជាអ្នកសម្រេច ទី២ អ្នកចូលរួមបោះឆ្នោតហើយលោកមិនពេញចិត្តដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅ »។
ទាក់ទងការលើកឡើងបែបនេះរបស់មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល អ្នកនាំពាក្យ និងជាអនុប្រធានគណបក្សភ្លើងទៀន លោក ថាច់ សេដ្ឋា យល់ថា បើរដ្ឋាភិបាល ឬ គ.ជ.ប មិនបានដោះស្រាយភាពមិនប្រក្រតីទាំងនេះទេ នឹងធ្វើឲ្យកម្ពុជាខាតប្រយោជន៍ជាតិយ៉ាងធំ។ លោក ថាច់ សេដ្ឋា ឲ្យដឹងដែរថា គណបក្សរបស់លោកបានរកឃើញពីភាពមិនប្រក្រតីនេះជាង ៤០ករណី និងបានដាក់ប្ដឹងទៅស្ថាប័នបោះឆ្នោតរួចហើយ៖ «អ៊ីចឹងហើយ បើយើងនៅតែរក្សាបែបសព្វថ្ងៃនេះ យើងមិនស្ដាប់អ្នកណាទាំងអស់អាចប៉ះពាល់ ហើយដល់ប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រយោជន៍ជាតិទាំងមូល មិនមែនតែ គ .ជ .ប ទេ គ .ជ .ប ខួចឈ្មោះទៅហើយ ក៏ប៉ុន្តែខូចប្រយោជន៍ជាក់ស្ដែង គឺទៅដល់កម្មករទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋ។ អ៊ីចឹងហើយ គួរគិតពិចារណា ដើម្បីចរចាគ្នាទៅអ្វី ដែលខ្វះចន្លោះយើងត្រូវកែសម្រួលឲ្យបានល្អប្រសើរ »។
លោក ថាច់ សេដ្ឋា ឲ្យដឹងទៀតថា ប្រសិន គ.ជ.ប មិនអាចផ្ដល់យុត្តិធម៌ឲ្យគណបក្សរបស់លោកទេ គណបក្សភ្លើងទៀន នឹងបន្តប្ដឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញបន្តទៀត។
មុនមួយខែនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ សភាអឺរ៉ុប ជំរុញឲ្យក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប ឃ្លាំមើលស្ថានភាពនៅកម្ពុជា ជាពិសេស ការបោះឆ្នោតនៅពេលខាងមុខ ដើម្បីធានាថា គ្មានការរំលាយគណបក្សភ្លើងទៀន ហើយ ប្រសិនបើមានរកឃើញថា ការបោះឆ្នោតខាងមុខនេះ មានភាពអយុត្តិធម៌ ត្រូវប្រើវិធានការ ដែលមានដូចជា ការព្យួរទាំងស្រុងនូវប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្ម EBA ជាដើម។
ក្រោយរកឃើញពីភាពមិនប្រក្រតីនៃក្រុមអង្គារសង្គមស៊ីវិល ស្នើទៅភាគីពាក់ព័ន្ធ ពិនិត្យមើលការបំពេញនូវលក្ខខណ្ឌទាំង ៦ចំណុចដែលអង្គការសង្គមស៊ីវិលបានលើកឡើង ដើម្បីពង្រឹងការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ បទបញ្ជា និងនីតិវិធីសម្រាប់ការបោះឆ្នោត អព្យាក្រឹត្យភាពរបស់មន្ត្រីរាជការ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ព្រមទាំងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រង និងចាត់ចែងរបស់ស្ថាប័ន គ.ជ.ប និងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិ តួនាទីរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។