Bir Uyghur ziyaliysining ana til heqqide éytqanliri

Nöwette Uyghur élidiki tor betliride, "qosh til ma'aripi" namidiki xitay tili ma'aripining mejburiy yolgha qoyulushi, hökümet organliri, idare - mekteplerde xitay tilining eslidiki Uyghur tilining ornigha dessitilishi qatarliq bir qatar mesililer heqqide bes - munaziriler élip bérilmaqta.
Muxbirimiz mihriban
2009-05-13
Share
Pakistan-ana-til-mektep-305 Pakistandiki ömer uyghur wexpi achqan uyghur ana til mektipi derisxanisidin bir körünüsh.
RFA Photo / Erkin Tarim

Wetinim tor bétide élan qilin'ghan " tilgha tigh salghan özimiz " namliq maqale, Uyghur ziyaliylirining Uyghur tilini qoghdash, Uyghur tilining qedir - qimmitini eslige keltürüsh yolidiki izdinishlirining bir ipadisi déyish mumkin.

Maqalide aptor 20 yilliq terjimanliq xizmiti jeryanida, özi uchratqan Uyghur péshqedemliri, Uyghur hökümet kadirliri, diniy zatlar, siyasiy kéngesh ezaliri, xelq wekilliri qatarliq kishilerning Uyghur tiligha tutqan pozitsiyisidiki bezi emeliy misallarni sözlesh arqiliq, Uyghur tilining bügünki künde uchrawatqan paji'elirining sewebini körsitip bérishke tirishqan.

Aptor maqalisini mundaq bashlaydu, "memliketlik we aptonom rayonluq xelq qurultiyi wekilliri we siyasiy kéngesh ezaliri ichide, mu'eyyen salmaqni igileydighan Uyghurlarning gépini qilishqa hoquq bérilgen Uyghur wekiller we Uyghur ezalar bar. Men ularning chong yighinlarda, guruppa yighinlirida sözge chiqip pikir bayan qilghanda birersiningmu ana tilda sözliginini uchratmidim, ularning qolashmighan nahayiti qattiq xenzuche teleppuzi bezilerge xush yaqmisa, bezilerni köldürüwitetti."

Aptor yene, tibet wekillirini Uyghur wekilliri bilen sélishturup mundaq deydu :" emma tibet xelqidin bolghan xelq qurultiyi wekilliri, siyasiy kéngesh ezaliri hergiz bizningkilerge oxshimaydu, ular ana tilida sözleydu, terjimanliridin toluq paydilinidu."

Aptor Uyghur kadirlirigha mexsus terjiman ajritip bérilgen turuqluq ularning yenila qiynilip turup xitay tilida sözlishidighanliqini mundaq bayan qilidu.

" Ulargha xil terjimanlar seplep bérilgen turuqluq, yene shundaq qolashmighan teleppuzini köz - köz qilip, xuddi shu tilda sözlimise wezipisidin élip tashlaydighandek texirsiz qiyapette xenzuche sözleydu. Shughinisi qizziqki, aptonom rayonluq siyasiy kéngesh yaki aptonom rayonluq partkom ularni xenzu tilida sözleshke qistimaydu, eksiche yighin üchün 42 terjiman ajritip bérip, ularni ana tilida öz jayidiki xelqning turmushida saqlan'ghan mesililerni eynen yetküzüp bérishni, bu heqte partkom, hökümetning tedbir belgilishini ilmiylashturush üchün ijadiy tekliplerni bérishini telep qilidu, shundaq tursimu ular yenila özlirining funksiyisini untup, qolashmighan xenzuche teleppuzini köz - köz qilishidu. Ashu ezalirimiz ( wekillirimiz ) ana tilning teqdiri heqqide oylishipmu baqmaydu. Démek, tilimizgha tigh uruwatqanlar özimiz bolmay kim ? bala yighlimisa ana emchek salmaydu, ular özlirini shundaq sanap hakimiyet ishlirigha qatnashqandikin, hakimiyet ishlirini muhakime qilghandin kéyin, partkom, hökümet, ' Uyghur millitige wekil bolghan bu yoldashlarning qizghinliqidin qarighanda pütkül xelq mushundaq oyda oxshaydu ' dep oylap, Uyghur tiligha bolghan éhtiyajni suslashturup qoyghan ... "

Aptorning bu maqalisi élan qilin'ghandin kéyin tordashlar arisida bes - munaziriler qozghighan bolup, bashqa Uyghur tor betliri bu maqalini köchürüp öz tor betliride élan qilghan.

Biz izdesh arqiliq maqalining esli aptori bilen söhbetlishish pursitige érishtuq, shundaqla maqale aptori öz qarashlirini bayan qilip, keng ammigha sundi. 

Uyghur ziyaliyliri arisida Uyghur tilini teshebbus qilish, Uyghur tilining qedir qimmitini sözlesh, qandaq qilghanda ana tilni qoghdap qalghili bolidu dégen mesililer heqqide izdinish, tedbir élish keypiyati omumyüzlük qozghalghan bolup, Uyghur tor betliride bu xildiki maqalilerni köplep uchritish mumkin.


Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet