Америка президент трамп хитай һөкүмитигә қарши қаттиқ қоллуқ сиясәт җакарлиди

Мухбиримиз ирадә
2020-05-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президенти доналд трамп ақсарай һойлисида өткүзгән ахбарат елан қилиш йиғинида сөзлимәктә. 2020-Йили 29-май, вашингтон.
Америка президенти доналд трамп ақсарай һойлисида өткүзгән ахбарат елан қилиш йиғинида сөзлимәктә. 2020-Йили 29-май, вашингтон.
AP

Америка президенти доналд трамп 29-май җүмә күни өзиниң мәхсус хитай һәққидә бир ахбарат елан қилиш йиғини өткүзидиғанлиқини җакарлиғандин кейин пүтүн дуняниң диққити бүгүнки йиғинға мәркәзләшти.

Америка президенти доналд трамп җүмә күни чүштин кейин саәт 2:30 дин ашқанда мухбирларниң алдиға чиқип, хитай һөкүмитиниң бүгүнгичә америка вә дуня билән болған сиясий вә иқтисадий мунасивәтлиридики позитисийәсини, таҗсиман вирус юқумини йошуруп, дуняда милйонлиған кишиниң өлүмигә йол ачқанлиқини вә шундақла хоңкоңни қайтурувалғанда қилған вәдисигә хилаплиқ қилип, хоңкоңниң муқимлиқини бузғанлиқини қаттиқ тәнқидлиди. У хитайдин буларниң һесаби сорилиши керәкликини тәкитлиди. Шундақла төвәндики муһим 3 нуқтини җакарлиди.

Биринчидин у, американиң хитайниң чоңқур тәсири астида қалған дуня сәһийә тәшкилати билән болған мунасивитини үзүп, униңға берип келиватқан фондни башқа сәһийә хизмәтлири үчүн сәрп қилидиғанлиқини, иккинчидин, америка пән-техникисини қоғдаш үчүн бәлгилик хитай оқуғучиларниң америкаға келип оқушини чәкләйдиғанлиқини, үчинчидин, хоңкоңниң «бир дөләт икки хил түзүм» лүк салаһийитини бикар қилип, хоңкоңға тонуған сода әвзәлликлирини бикар қилидиғанлиқини җакарлиди.

Ундақта, президент трампниң бүгүнки сөзлири немидин дерәк бериду? уни қандақ баһалаш керәк?

Америкадики тонулған хитай ишлири тәтқиқатчиси гордон чаң бизниң зияритимизни қобул қилип, президент трампниң ағзидин чиққан юқиридики үч ноқтиниң интайин муһимлиқини билдүрди. У сөзидә «мәнчә президент трамп бүгүн хитайға қарши наһайити кәскин һәрикәт қилди. Униң юқиридики бу үч қарари бу җәһәттә бесилған наһайити муһим қәдәм болуп һесаблиниду, улар шундақла зөрүр болған қәдәмләрдур. Мән бүгүн хитайни интайин биарам болди, дәп қараймән» деди.

Америка-хитай мунасивәтлири сода ихтилапи, таҗсиман вирус вә хитайниң кишилик һоқуқ мәсилилири түпәйлидин тарихтики әң йирик мәзгилини баштин кәчүрүватқаниди. Бир қисим көзәткүчиләр президент трампниң бүгүнки йиғинидин кейин американиң хитайдин «айрилиш» басқучиниң башлинидиғанлиқини билдүрүшмәктә. Гордон чаң әпәнди бу һәқтә тохталғанда американиң хитайдин айрилиши аллиқачан башланди, деди. У «мәнчә америка хитайдин айрилишни башлиғили хели болди. Бүгүн трамп өзиниң америка дөлитини қоғдаш йолида әмди бейҗиң билән кари болмайдиғанлиқини наһайити үнүмлүк һалда ипадилиди. Униң бүгүнки баянати аһаң җәһәттин алғандиму интайин кәскин вә муһим иди. Мәнчә бейҗиң бүгүн американиң өзлиридин техиму йирақлишидиғанлиқини чүшәнди. Әмди хитай билән алақә орнитиш йоқ, хитай компартийәсигә ярдәм қилиш йоқ. Хитай үчүн һәммә нәрсә аяғлашти».

Гордон чаң әпәнди сөзидә йәнә, һазирқи бу вәзийәттин қариғанда, әгәр хитай тәрәп сөһбәтлишишни тәләп қилған тәқдирдиму иҗабий сөһбәт елип бериш еһтималлиқини интайин төвән, дәп қарайдиғанлиқини әскәртти. У: «америкада биз хитайға ярдәм қилишимиз керәк, дәйдиған чүшәнчә өзгәрди, хитай һазир илгири дуч келип бақмиған бир америка президентигә йолуқти» деди.

Техи икки күн алдида, йәни 27-май чаршәнбә күни америка авам палатаси «2020-йиллиқ уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» ни 1 гә 413 аваз билән мақуллиған. Америка кеңәш палатаси билән авам палатасиниң бирдәк мақуллуқидин өткән бу қанун лайиһәси ахирқи қәдәмдә президент доналд трампниң имза қоюшиға сунулидиған болуп, пүтүн дунядики уйғур җамаити һәм шундақла уйғурларниң вәзийитигә изчил диққәт қилип келиватқан барлиқ кишилик һоқуқни яқилиғучи кишиләрниң һәммиси президент трампниң уйғур кишилик һоқуқ қанунини тезрәк имзалишини тәқәззалиқ билән күтүватқаниди. Гәрчә бүгүнки йиғинда «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» тилға елинмиған болсиму, бирақ гордон чаң әпәнди президент трампни буниңға «чоқум қол қойиду» дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. У сөзидә: «мән президент трампни уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануниға чоқум қол қойиду, дәп қараймән. Чүнки шундақ ипадиләр бар. Униң үстигә бу қанун 1 гә қарши 413 билән мақулланғанлиқи үчүн президентниң имзаси болмай турупму, қанун болуп иҗра қилиниду. Әмма президент трампниң услуби бундақ әмәс, шуңа мән уни бу қанунни өзи биваситә имзалайду, дәп қараймән» деди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт