Әркин сидиқ: "хитайниң ‹шинҗаң мәдәнийити қоғдиливатиду' дегини қипқизил ялған"

Мухбиримиз меһрибан
2018-11-16
Share
Dr-Erkin-sidiq-muxbirimiz-sohbet.jpg Доктор әркин сидиқ әпәнди ихтиярий мухбиримизниң зияритини қобул қилди. 2013-Йили өктәбир, түркийә.
RFA/Arslan

Хитай дөләт ишлири кабинетиниң ахбарат ишханиси 15-ноябир күни "шинҗаңдики мәдәнийәтләрниң қоғдилиши вә тәрәққияти" намлиқ ақ ташлиқ китабни елан қилип, "райондики йәрлик милләтләрниң тили, маарипи, мәдәнийити вә диний етиқади қатарлиқларниң яхши қоғдилип келиниватқанлиқи" ни илгири сүргән.

Һалбуки, хитайниң мәзкур ақ ташлиқ китаби нөвәттә милйонларчә уйғур өзиниң миллий кимлики вә диний етиқади сәвәблик аталмиш "тәрбийиләп өзгәртиш мәркәзлири" намидики җаза лагерлириға қамалған, райондики уйғур қатарлиқ йәрлик хәлқләргә хитай мәдәнийәт кимлики мәҗбури теңиливатқанлиқиға аит пакитлар барғанчә ашкарилиниватқан вә бу әһвал муһаҗирәттики уйғурлар, кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә ғәрб демократик дөләтлири тәрипидин қаттиқ тәнқидләп, хитай һөкүмитигә қарита җиддий тәдбир қоллиниш тәкитлиниватқан бир мәзгилдә елан қилинди.

Уйғур вәзийәт анализчилири вә паалийәтчилириниң қаришичә, мәзкур ақ ташлиқ китаб әмәлийәттә райондики бастуруш вәзийитини йошуруш үчүнла түзүп чиқилған икән.

Чәтәлләрдики уйғур сәрхиллиридин америка аләм қатниши идарисиниң алий инженери доктор әркин сидиқ әпәндиниң қаришичә, мәзкур ақ ташлиқ китабта оттуриға қоюлған аталмиш "нәтиҗиләр" әмәлийәттә әң чоң ялғанчилиқ икән.

Әркин сидиқ әпәнди җаза лагерлириға қамалған милйонларчә уйғурниң паҗиәси вә районда уйғур тилиниң маариптин сиқип чиқирилиши, һөкүмәт органлирида уйғур тилиниң пүтүнләй чәклиниши шундақла миллий хаслиқиға игә уйғур мәдәнийәт-сәнәт паалийәтлириниң хитайчилаштурулиши һәққидә пикир баян қилди. У йәнә уйғур зиялийлири вә диний өлималириниң түркүм-түркүмләп тутқун қилиниватқанлиқи, лагерларға қамалғанлиқи, һәтта өлтүрүлүватқанлиқи қатарлиқ әһвалларни тилға елип, ақ ташлиқ китабта дейилгән "райондики йәрлик милләтләрниң тили, маарипи, мәдәнийити вә диний етиқади қатарлиқларниң яхши қоғдилип келиниватқанлиқи" һәққидики баянларниң "қипқизил ялғанчилиқ" икәнликини тәкитлиди.

Хитайниң ақ ташлиқ китабниң ‹һәр милләт хәлқиниң тил вә йезиқиниң кәң-көләмдә ишлитилишигә капаләтлик қилинди' дегән 2-маддисида, хәлқарада қаттиқ тәнқидкә учраватқан уйғур қатарлиқ йәрлик хәлқләр тилиниң чәклинип, хитай тили вә маарипиниң йәрлик хәлқләргә мәҗбури теңилиш йүзлинишини ақлашқа урунған.

Ақ ташлиқ китабта мундақ дейилгән: "райондики һәр милләт хәлқи арисидики өз-ара чүшиниш вә тәрәққият еһтияҗи үчүн көп хил усул вә шәкилдә дөләт тили вә йезиқида тәрбийиләш хизмити елип берилди. 2013-Йил ‹дөләт тили бойичә тәрбийиләш лайиһиси' оттуриға қоюлди. Аз санлиқ милләтләр топланған наһийиләрдә аз санлиқ милләт яшлириға ишқа орунлишиш вә игилик яритиш пурсити яритип бериш үчүн 2017-йилдин башлап дөләт тил-йезиқида тәрбийиләш хизмити әмәлийләштүрүлди," дейилгән.

Доктор әркин сидиқ әпәнди буниңға инкас қайтуруп, узундин буян хитай тили вә хитай маарипиниң райондики уйғур қатарлиқ йәрлик хәлқләргә мәҗбури теңиливатқанлиқини тәкитлиди.

У баянида хитай даирилириниң уйғур тилини дәсләп һөкүмәт органлирида, кейин алий мәктәпләр, һәтта башланғуч-оттура мәктәпләрдә пәйдин-пәй чәкләп, әң ахири 2017-йили 9-айдин башлап уйғур тили маарипиниң һәтта йәслиләрдиму пүтүнләй әмәлдин қалдурулғанлиқини әскәртип өтти. .

Әркин сидиқ әпәнди йәнә ақ ташлиқ китабта алаһидә тилға елинған "райондики йәрлик милләтләрниң өз тил-йезиқида диний вә мәдәнийәткә аит китабларни нәшр қилиш һоқуқи капаләткә игә қилинди. Һәр милләт хәлқиниң мәдәнийити, диний етиқадиға аит әсәрләр қоғдалди" дегән ибариләрни "қипқизил ялғанчилиқ" дәп тәнқидлиди. 

У баянида лагерларға қамалған кишиләрниң мутләқ көп қисминиң диний етиқади вә уйғур миллий кимлики идийиси сәвәблик тутқун қилинғанлиқи, авам хәлқниң уйғур тарихиға аит китаб-материялларни сақлиғанлиқи, өйидин "қуран" вә башқа диний китаблар тепилғанлиқи, қол телефон вә компийотерлирида диний мәзмундики учурлар байқалғанлиқи үчүнла җазаланғанлиқини тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт