Америка һөкүмити хитайни ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан дөләт қатариға киргүзәмду? (1)

Мухбиримиз җәвлан
2020-12-28
Share
Америка һөкүмити хитайни ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан дөләт қатариға киргүзәмду? (1) Америка ташқи ишлар министири майк помпейо ахбарат елан қилиш йиғинида сөз қилмақта. 2020-Йили 10-ноябир, вашингтон.
REUTERS

Уйғурлар мәсилиси, болупму уйғурларға йүргүзүлүватқан җинайәтниң ирқий қирғинчилиқ яки әмәслики американиң дөләт ичидә вә хәлқара сиясий сәһниләрдә хелидин бери муназирә қилиниватқан мәсилиләрдин бири болуп, бәзидә "кишилик һоқуқ дәпсәндичилики", "инсанийәткә қарши җинайәт" дәп атилип кәлсә, бәзидә "қәбиһлик җинайити" яки "ирқий қирғинчилиққа йеқин қәбиһ җинайәт" дегәндәк намлар билән атилп кәлгәниди. Бу мәсилә йәнә американиң бу қетимлиқ сайлам мәзгилидә икки партийәниң хели муһим сөз темиси вә риқабәт нуқтиси болған болуп, җов байдин тәрәпдарлири "хитайниң уйғурларға елип бериватқан җинайити ирқий қирғинчилиқ" дәп җакарлап, трамп һөкүмитини бу җәһәттики йетәрсизлики билән әйиблигәниди.

Йеқинда "ташқи сиясәт" журнилида "майк помпейо хитайни ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан дөләт қатариға киргүзмәкчи" намлиқ бир мақалә елан қилинған болуп, униңда билдүрүлүшичә, америка ташқий ишлар министири майк помпейо хитайниң уйғурларни қәбиһ усулда бастуруш җинайитиниң характерини қанун һәм сиясий җәһәттин ениқ тәкшүрүп бекитишни буйруған болуп, хитайниң ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқан дөләт қатариға киргүзүлүш еһтимали чоң икән.

Йиллардин буян уйғурларға елип бериливатқан қәбиһ җинайәтни хәлқара қанун, ташқий сиясәт вә американиң буниңға қарши тәдбири нуқтисидин хәлқара күнтәртипкә елип келишкә тиришиватқан адвокат, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл әпәнди зияритимизни қобул қилип, америка һөкүмитиниң бу мәслидә бүгүнки басқучқа келишиниң қануний вә сиясий арқа көрүнүши, бу ишниң тәрәққият җәряни, болғуси нәтиҗиси вә әһмийити һәққидә әтраплиқ чүшәнчә бәрди.

Америка ташқий ишлар министириниң америка дөләт мәҗлиси вә һөкүмәттики алаһидә орнини чүшәндүрүп өткән нури түркәл әпәнди, бу ишқа баштин-ахир қатнишип келиватқан бир нопузлуқ шәхс болуш сүпити билән бу һәқтики көз қарашлирини бир қанчә нуқтидин баян қилди. Алди билән у бу қетимлиқ ичкий тәкшүрүшниң икки линийә бойичә елип берилидиғанлиқини изаһлап өтти. Андин америка ташқи ишлар министири майк помпейониң бу буйруқ қарариниң йениклик билән чиқирилған қарар әмәсликини билдүрди.

Юқириқи мақалидә қәйт қилинишичә, бу қарар әмәлийәттә наһайити муһим вәкиллик характергә һәм дипломатик әһмийәткә игә сигнал болуп, америка дөләт мәҗлиси әзалири вә кишилик һоқуқ органлириниң йиллардин буян бесим қилиши билән, бу қетимқи тәкшүрүш америкаиң ирқий қирғинчилиқ һәққидики ахирқи қарарни чиқиришиға түрткә болуши мумкин икән.

Мақалидә көрситилишичә, хитайниң қәбиһ җинайитиниң характерини тәкшүрүп бекитиш қарари икки партийә әзалири трамп һөкүмитини уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики мәсилисигә һәрикәт қоллинишқа чақириватқан мәзгилгә тоғра кәлгән. 10-Айда америка кеңәш палатаси ташқий ишлар комитетидики демократлар вә җумһурийәтчиләрдин болған икки сенатор хитайниң җинайитини ирқий қирғинчилиқ дәп бекитиш қарарини сунған.

Нури түркәл әпәндиниң билдүрүшичә, ирқий қирғинчилиққа қарши туруш мәсилиси американиң дөләт принсипи вә хәлқ ирадисигә вәкиллик қилидикән. У йәнә буниңдики иккинчи муһим амилни тилға елип, иккинчи дуня уруши мәзгилидә америкаға қечип кәлгән йәһудийларниң бүгүн америка иқтисадидила әмәс, америка сияситидиму муһим рол ойнаватқанлиқини, қара тәнликләрниңму кишилик һәқ-һоқуқ мәсилисидә америкаға тәсир көрситәләйдиғанлиқини билдүрди. Шуниң үчүн, америка һөкүмитиниң ирқий қирғинчилиқ мәсилисигә арилишиши хитайниң вә хитайға йеқин дөләтләрниң тәшвиқ қилғинидәк, қандақтур американиң сиясий оюни әмәс, бәлки һәр қандақ милләт яки динға қилинған һуҗумға қарши туруп, инсаний әркинликни қоғдайдиған америка роһиниң намайәндиси икән.

Дуня уйғур қурултийи йеқинда өзиниң тивиттер һесабида баянат берип, америка ташқий ишлар министири майк помпейониң хитайниң уйғурларни бастуруш қилмишини тәкшүрүп бекитиш қарарини қоллайдиғанлиқини билдүрүп: "америкадики әң чоң дипломат бәлким келәр айда хитайниң җинайитини ирқий қирғинчилиқ дәп бекитиши мумкин," дегән.

Уйғур һәрикити тәшкилати йеқинда өз тор бетидә ахбарат елан қилип, америка ташқий ишлар министири майк помпейониң уйғурларға йүргүзүлүватқан қәбиһ җинайәтни тәкшүрүп бекитиш қарарини қарши алидиғанлиқини билдүргән. Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим мундақ дегән: "мән шуниңға әпсуслинимәнки, бизниң хитайға қарши һәрикәт қоллинишимиз толиму аста болғанлиқтин хитайниң зулуми вә хәлқарадики яман тәсири ешип кәтти вә ақивәттә лагерлардики уйғурлар дәһшәтлик қийин-қистаққа учриди, нурғун аилә әзалири җимҗитла өлүп кәтти. Биз барлиқ имканлиримиздин пайдилинип, бу муһим қарарни тәшвиқ қилимиз, шундақла америка ташқий ишлар министири майк помпейониң кечикип болсиму қолланған бу һәрикитигә рәһмәт ейтимиз."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт