Ellame muhemmed iqbal we uning islam dunyasigha körsetken tesiri

Ixtiyariy muxbirimiz qutlan
2013-08-27
Share
muhemmed-iqbal-pakistan-305.png Muhemmed iqbal
Wikipedia/Public Domain

Ellame muhemmed iqbal yéqinqi zaman islam dunyasidiki meshhur muteppekkur, tonulghan sha'ir shundaqla pakistan islam jumhuriyitining meniwiy qurghuchisi.

U özining mol mezmunluq shé'irliri, islam rohini chüshinish we musulmanlar jem'iyitini islah qilish heqqidiki teshebbusliri shundaqla islam pelsepisi we ijtima'iy témidiki eserliri bilen jenubiy asiya ikkinchi quruqluqidiki musulmanlarning milliy azadliq küreshlirige meniwiy yolbashchi bolupla qalmastin, belki yene pütkül sherq islam dunyasining qayta oyghinishighimu zor tesirlerni körsetken.

Muhemmed iqbal 1877 - yili en'giliyege qaram hindistanning penjab ölkisi (hazirqi pakistanning penjab ölkisi) ge qarashliq siyalkut shehiride tughulghan. Kichikidinla dadisining "Qur'anni yaxshi chüshiney déseng, xuddi sanga nazil qiliniwatqan keypiyatta oqu!" dégen sözining tesiri boyiche pütün ishtiyaqi bilen qur'an kerimni ögen'gen. Andin islam edebiyati boyiche ilim tehsil qilghan. Aliy ma'aripni tamamlighandin kéyin penjabtiki sherq tilliri fakultétida oqutquchiliq qilghan. Kéyinche en'giliyege bérip kambirij uniwérsitétida oqughan. 1905 - Yili pelsepe we iqtisad ilmiy boyiche dokturluq ilmiy unwanigha érishken, andin london uniwérsitétida ereb tili we edebiyati boyiche oqutquchiliq qilghan. Shundin kéyin gérmaniyege yötkilip myunxén uniwérsitétida pelsepe penliri boyiche ikkinchi doktorluq ilmiy unwanigha érishken. U shu yillarda özining shé'iriy ijadiyiti hemde islam pelsepisi sahesidiki eserliri bilen gherb ellirigimu tonulghan.

Muhemmed iqbal 1908 - yili ilim sahesidiki zor shan - sherepler bilen hindistan'gha qaytip kelgen. Bu del osmanli sultanliqi zawalliqqa yüz tutup islam xelpiliki yiqilish aldida turghan, pütkül sherq musulman elliri gherbning mustemlikisi astigha chüshüp qalghan shundaqla islam dunyasida meniwiy chüshkünlük höküm sürüwatqan yillar idi.

Éghir mes'uliyetni zémmisige élip mustemlike astida turuwatqan wetinige qaytqan iqbal bir tereptin qelem kürishi élip bérip musulmanlarni oyghinishqa chaqirsa, yene bir tereptin milliy azadliq üchün meydan'gha chüshüp aktipliq bilen siyasiy pa'aliyetlerge ishtirak qilidu. Shu yillarda uning "Menggüname", "Sherqning qozghilishi", "Nejem zeburi", "Islamda diniy tepekkurining qaytidin shekillinishi", "Özlükning siri" qatarliq bir yürüsh nadir eserliri arqa - arqidin yoruqluqqa chiqip pütkül islam dunyasida ghulghula qozghaydu. Uning eserliride musulmanlar dunyasidiki mewjut ré'alliq heqiqiy rewishte opératsiye qilinip, musulmanlardiki shekilwazliq we islam rohidin yiraqliship kétishtek bir qatar mesililer nuqtiliq muhakime qilinidu. U qur'an kerimni tüp pirinsip qilghan halda musulmanlar dunyasida heqiqiy menidiki ijtima'iy islahatni qanatyaydurmay turup, musulmanlarning meniwiy oyghinishqa érishishining mumkin emeslikini, gherb mustemlikichilirining asaritidin qutulushining téximu qiyin ikenlikini alahide tekitleydu.

Muhemmed iqbalning bir yürüsh pikir telqinliri shundaqla ijtima'iy islahat teshebbusliri eyni zamanda nil deryasidin taki qeshqer tupraqlirighiche bolghan musulmanlar dunyasining oyghinishigha chongqur tesirlerni körsitidu. Gerche u 1938 - yili, yeni hindistan yérim arili en'giliye mustemlikisidin azad bolushtin 9 yil ilgiri bu dunya bilen widalashqan bolsimu, lékin özining dewr bölgüch eserliri we idiye bayliqi bilen "Pakistan islam jumhuriyitining meniwiy qurghuchisi" bolup qaldi.

Azadjan bughra pakistan we bashqa islam elliride ilim tehsil qilish jeryanida ellame muhemmed iqbalning eserliri bilen yéqindin tonushqan shundaqla qétirqinip ögen'gen bilim ademlirining biridur. Biz azadjan bughra bilen muhemmed iqbal we uning eserliri heqqide söhbet élip barduq.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet