Хитайниң зор мәбләғ билән уйғур районида бәрпа қиливатқан ул муәссәсә қурулушлириниң кәйнидә немә бар?

Ихтиярий мухбиримиз азиғ
2022.06.24
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Хитайниң зор мәбләғ билән уйғур районида бәрпа қиливатқан ул муәссәсә қурулушлириниң кәйнидә немә бар? Хитай ташқи ишлар министири ярдәмчиси хуа чүнйиңниң(Hua Chunying) иҗтимаий таратқу һесабида һәмбәһирләнгән уйғур елидики қурулушлар билән мунасивәтлик тәшвиқат видиосидин елинған хотән-чақилиқ төмүрйолидин бир көрүнүш.
globalink

Хитай һөкүмити йиллардин буян уйғур елида зор көләмлик һава, қуруқлуқ вә төмүрйол тирансипорт қурулушлирини елип бериватқан болуп, уйғур елиниң җәнуби вә шималини асаслиқ ул әслиһә қурулушлири арқилиқ бивастә хитай өлкилиригә бағлашқа вә аридики мусапини қисқартишқа урунуп кәлмәктә.

Хитайда чиқидиған “хәлқ тори” ниң 16-июн күнидики хәвиригә қариғанда, хотән-чақилиқ төмүрйоли пүтүп рәсмий ишқа кириштүрүлгән. Хитай бу төмүрйол қурулуши арқилиқ узунлуқи 2712 километир келидиған дуня бойичә тунҗи қумлуқ төмүрйол айланма линийәсини рәсмий туташтурған.

Хотән-чақилиқ төмүрйоли ғәрбтә хотән шәһиридин башлинип, шәрқтә чақилиқ наһийәсигә тутишидикән. Хитай ахбарат вастилири хотән-чақилиқ төмүрйолини “қолайлиқ әшя обороти йоли” дәп тәриплигән болуп, мәзкур төмүр йол линийәсини уйғур елиниң җәнубидин чиқидиған пахта, яңақ, чилан вә башқа қезилма байлиқларни хитайниң ичкири өлкилиригә тошуп кетиштики “яхши пурсәт” дәп баһалиған.

Хитай ташқи ишлар министири ярдәмчиси хуа чүнйиңниң(Hua Chunying) иҗтимаий таратқу һесабида һәмбәһирләнгән уйғур елидики қурулушлар билән мунасивәтлик тәшвиқат видиосидин елинған қурулушларда мәҗбури ишләватқан уйғурлардин бир көрүнүш.
Хитай ташқи ишлар министири ярдәмчиси хуа чүнйиңниң(Hua Chunying) иҗтимаий таратқу һесабида һәмбәһирләнгән уйғур елидики қурулушлар билән мунасивәтлик тәшвиқат видиосидин елинған қурулушларда мәҗбури ишләватқан уйғурлардин бир көрүнүш.
globalink

Униңдин башқа йәнә 16-июн күни, биңтуәнигә қарашлиқ арал шәһиригә җайлашқан арал-тарим айродроми рәсмий ишқа кириштүрүлгән болуп, нөвәттә уйғур елида егизликтики ташқорған қонҗирап айродромиму пүтүп ишқа кириштүрүлгән. Униңдин башқа уйғур районида йәнә 25 айродромниң қурулуши җиддий елип берилмақта икән. Ташқорған-қонҗирап айродроми билән арал-тарим айродроминиң пүтүп ишқа кириштүрүлүши билән, уйғур елидики һава йоллири қатнаш нуқтиси 24 кә йәткән болуп, хитай бойичә айродром әң көп, һава йоллири тори әң зич районға айланған.

Явропа уйғур академийәсиниң рәиси абдүшүкүр абдуришит әпәнди бу һәқтә мәхсус зияритимизни қубул қилди. У хитайниң “бир бәлбағ бир йол” қурулуши билән бирликтә, уйғур елида бәрпа қилған зор көләмлик һава, ташйол вә төмүрйол тори арқилиқ, райондики тәбиий байлиқларни булаң-талаң қилиш, тиҗарий линийәлирини явропа вә ғәрбий асия әллиригә кеңәйтиш, шундақла хитай көчмәнләрни уйғур райониға йөткәш истратегийәсигә шараит һазирлаватқанлиқини, болупму уйғурларниң райондики нопус үстүнлүкини өзгәртиш вә хитайлаштурушни асаслиқ мәқсәт қиливатқанлиқини тәкитлиди.

Истанбулдики ибни халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди зияритимизни қубул қилип, қатнаш ул муәссәсә қурулушлириниң хитайниң уйғур елидики нопус қурулмисини, етник вә гео-сиясий системини өзгәртиш мәқситини әмәлийләштүрүш йолидики бир вастә икәнликини билдүрди. У йәнә хитайниң бу хил урунушлириниң райондики асаслиқ милләт болған уйғурларниң өзигә хас миллий мәдәнийити, яшаш усули вә қоюқ йәрлик алаһидиликлирини бир-бирләп йоқитип, уларни аталмиш “җуңхуа миллити” гәвдисигә қошуветиш пиланиниң бир қисми икәнликини әскәртип өтти.

Игилинишичә, тәклимакан қумлуқини кисип өтидиған иккинҗи ташйол лопнур-чәрчән ташйолидиму мушу айниң ахири қатнаш башлинидикән. Хитайниң “хәлқ тори” да елан қилинған хәвәрдә уйғур елидики зор көләмлик қатнаш нуқтлириниң бәрпа қилиниши һәққидә мундақ дейилгән: “бу линийә бойидики байлиқларни ечишқа түрткә болуп, милләтләр иттипақлиқини қоғдаш, чегра районниң дөләт мудапийәсини мустәһкәмләш, йеза-кәнтләрни гүлләндүрүшкә ярдәм бериштә интайин муһим әһмийәткә игә.”

Зияритимизни қобул қилған мутәхәссисләр, хитайниң уйғур елидики қатнаш-тиранспорт нуқтилирини кеңәйтиш мәқситиниң райондики йәрлик хәлқләрниң турмуши вә һаятиға иҗабий өзгириш елип келишни әмәс, әксичә хитайниң уйғурларға қаратқан қирғинчилиқ сияситини иқтисадий, сиясий вә һәрбий җәһәттин толуқ капаләтләндүрүшни мәқсәт қиливатқанлиқини тәкитлимәктә. Түркийәдики хитай ишлири мутәхәссиси мәмәттохти атавулла дәл мушу қараштики билим адәмлириниң бири. У, хитайниң уйғур елидики қатнаш ул-муәссәсә қурулушлирини киңәйтиш тиришчанлиқиниң хитайниң мустәмликә сияситиниң бир парчиси икәнликини тәкитлиди. У зияритимиз җәрянида, уйғур диярида арқа-арқидин ишқа кириштүрүливатқан қатнаш ул-муәссәсә қурулуш нуқтилириниң ичкий функисийсини хитайниң сиясий вә дөләт хәвпсизлики истиратегийәси билән бағлап анализ қилди.

Хитай һөкүмити йиллардин буян уйғурларға йүргүзиватқан ирқий қирғинчилиқ сияситини изчил инкар қилип киливатқан болсиму, әмма уйғурларни йоқитишни мәқсәт қилған сиясәтлири түпәйли дуня җамаәтчилики тәрипидин қаттиқ әйиблинип кәлмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.