Mari holizman: xitay ursulani jazalap, özining epti - beshirisini ashkarilap qoydi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2016-01-11
Share
Ursula-Gauthier-ursula-gotiyir.jpg Muxbirliq saheside xelq'araliq mukapatlargha érishken firansiyelik muxbir ursula gotiyir xanim 2015-yilining axiri Uyghurlar toghrisida yazghan maqalisi tüpeylidin xitaydin heydelgen. 2003-Yili 6-féwral, parizh.
AFP

Fransiyediki kishilik hoquq pa'aliyetchisi we xitayshunas mari holizman xanim yéqinda "Ursulaning qoghlap chiqirilishi, xitayning epti - beshirisini échip berdi" namliq bir eser élan qilghan bolup, eserde Uyghurlar mesilisi otturigha qoyulghan.

Fransiyede neshirdin chiqidighan "Azadliq géziti"ge bérilgen "Ursulaning qoghlap chiqirilishi, xitayning epti - beshirisini échip berdi" namliq bu eser franzuschidin in'glizche we bashqa tillargha terjime qilinip keng tarqalghan bolup, eserde munular tilgha élinidu:

"Xitay hökümiti ilgiriki yillarda türlük oydurma seweblerni kötürüp chiqip köpligen chet'ellik muxbirlarni heydep chiqarghan bolsimu, bu hadise chet'ellerde u qeder zor ghulghula qozghimighan idi. Bu qétim ursula xanimning 2015 - yili 18 - noyabir élan qilghan maqalisi seweblik yil axirida xitaydin qoghlap chiqirilishi, pütün dunya miqyasida küchlük ekis sada we munazire qozghidi. Chünki ursula xanim, xitay hökümiti teripidin men'iy qilin'ghan, qattiq cheklen'gen nazuk bir témida, yeni Uyghurlar heqqide yazghan idi."

Maqalide yene shundaq déyilgen:

"Xitay hökümiti 11 - séntebir weqesidin buyan, gherb démokratik ellirining xelqara térrorizmgha qarshi köresh sépide qoshulup, Uyghurlarning milliy qarshiliq heriketlirinimu dunya térrorizmining bir qismi qilip körsitishke urunup kelgen. Xitay hökümiti 2014 - yili ilham toxtini ömürlük qamaq jazasigha mehkum qilish we bu qétim ursula gotiyirni xitaydin heydep chiqirish arqiliq, özining heqiqiy epti - beshirisini ashkarilap qoydi. Epsuski, ilham toxti xitay hakimiyiti bilen Uyghurlar arisida muressechilik qilalaydighan yigane kishi idi."

Xitayshunas mari holizman xanim "Ursulaning qoghlap chiqirilishi, xitayning epti - beshirisini échip berdi" namliq bu maqalisida yene shularni tilgha alghan:

"Derheqiqet, xitay hakimiyitining dölet térrorluq siyasiti, ümidini yoqatqan Uyghurlar we tibetliklerning qattiq qarshiliq körsitish heriketlirige seweb boliwatidu. Hemmige melumki, 2009 - yilidin buyan bu seweblik özige ot qoyup köyüp ölgen tibetliklerning sani 150 din artip ketti. Dunyagha heqni heq, dep élan qilghan fransiye muxbiri ursula xanimni qollisaq, xitayning qapqinigha chüshmigen we özimizning insaniy, exlaqiy, wijdaniy burchimizni ada qilghan bolimiz."

Gérmaniyediki xitay we Uyghur mesililiri küzetküchisi enwerjan ependi bu maqalini körgendin kéyinki tesiratlirini bayan qilip ötti.

Biz mezkur maqalidin waqip bolghandin kéyin, xitaychini rawan sözleydighan fransiyilik xitayshunas mari holizman xanimning özini ziyaret qilip, mezkur maqalide algha sürülgen idiye heqqide sorighinimizda, u mundaq jawab berdi:

_ "Ursula xitayda ilgiri - kéyin 20 yildek turdi. Köp jaylargha bardi. Xitayning siyasitini we Uyghur, tibet weziyitini yaxshi chüshinidu. U Uyghur rayonighimu birqanche qétim barghan. Uyghurlarning hazir öz medeniyiti, kimliki bilen yashash heqlirining xitay teripidin tartiwélin'ghanliqini bilidu. Buninggha nisbeten ursulaning küchlük naraziliqi bar idi. 2015 - Yili 3 - noyabir parizhda térrorluq weqesi yüz bergendin kéyin xitay derhalla inkas bildürüp, <biz térrorizmgha ortaq qarshi turushimiz lazim, bizning xitayda shinjyangliq térrorchilar bar, silerning fransiyede islam radikal küchliri bar. Her ikkimiz oxshashla térrorizmning qurbanliri> dédi. Ursula bu pikirge qarshi chiqti. U sözide, <shinjyangdiki milletler xitay hokumitinng qattiq basturishigha uchrawatidu, bizning parizhda yüz bergen térrorluq weqeliri bilen silerning Uyghur yurtida yüz bergen türlük qarshiliq weqelirining ortaqliqi yoq>, dédi. Buningdin xitay da'iriliri qattiq narazi boldi. "Ejeba, silerning fransuzlar adem, bizning xenzular adem emesmiken>, dédi. Ursula bolsa؛ <men undaq démekchi emes, emma ikkisi ikki mesile. Shinjyangliqlar xitay hökümitining qilmishlirigha qarshi chiqmaqta, bezi chaghda ular zorawanliq wastilirigha tayinip öz héssiyatlirini ipadilewatidu, fransiyediki térrorluq bilen Uyghur rayonidiki qarshiliqni perqlendürüsh lazim> dédi. Men ursulaning pikrini qollaymen."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet