Уйғурлар нәзиридики дуня лоңқиси вә уйғур путбол роһи

Мухбиримиз қутлан
2014-07-17
Share
dunya-longqisi-putbol.jpg Амәрикиниң германийә қарши мусабиқисидин бир көрүнүш. 2014-Йили 26-июн, биразилийә.
Photo: RFA


Биразилийәдә өткүзүлгән бу нөвәтлик дуня лоңқиси путбол мусабиқисиниң әң ахирқи һәл қилғуч мусабиқиси пүтүн дуня көрүрмәнлиригә охшашла уйғурларниму чоңқур ойландурди.

Путбол һәрикитиниң бир әл вә милләтниң башқа муһим ишлириға охшашла юқири сәвийидики тәшкиллиниш, уюшқақлиқ вә өз - ара маслишишни тәләп қилидиғанлиқи йәнә бир қетим намаян қилинди.

Америкада яшаватқан уйғур зиялийлиридин доктор җүрәт обул зияритимизни қобул қилип, бу нөвәтлик дуня лоңқиси путбол мусабиқиси һәққидә ойлиғанлири вә уйғурлардики путбол роһи тоғрилиқ мәхсус тохталди.

Соал: һөрмәтлик җүрәт обул әпәнди, биразилийәдә өткүзүлгән бу нөвәтлик дуня лоңқиси путбол мусабиқиси өткән йәкшәнбә күни германийә командисиниң чемпийон бөлиши билән ахирлашти. Миңлиған уйғур топ мәстанилири пүтүн дуня хәлқи билән биллә телевизор екрани алдида олтуруп германийә командиси билән аргентина командиси оттурисидики һәл қилғуч мусабиқини көрди. Сизчә, бу қетимлиқ дуня лоңқиси путбол мусабиқисиниң өзигә хас алаһидиликлири, өзгичиликлири вә яратқан йеңилиқлири немә? уйғурлар ичидики бир путбол һәвәскари болуш сүпитиңиз билән сиз бу һәқтә қандақ хуласиләргә кәлдиңиз?

Җаваб: бу қетимлиқ дуня лоңқиси путбол мусабиқисиниң ахирқи һәл қилғуч мусабиқисидә германийә командиси 0 гә қарши 1 нәтиҗә билән аргентина командисини йеңип чемпийон болди. Мениң һес қилишичә, бу қетимлиқ дуня лоңқисида топ чүшүш нисбити илгирикидин көпәйди. Команда әзалири ичидә сериқ яки қизил карта йәп җазалинидиғанларниң саниму көрүнәрлик азайди. Маһирларниң мусабиқидә уда йүгүрүш вақти илгирики мусабиқиләргә қариғанда узарди. Путбол мусабиқисидики универсал риқабәт вә техника җәһәттики илгириләшму көрүнәрлик болди. Чемпийон болған германийә командисида гәрчә аргентина командисидики месси, биразилийә командисидики неймар яки португалийә командисидики роналдоға охшаш дәриҗидин ташқири чолпанлар чиқмиған болсиму, лекин команда әзалиридики коллектипчанлиқ вә өз - ара маслишиш җәһәттә йәнә бир қетим герман роһини намаян қилди дәп ойлаймән.

Соал: түркий тиллиқ қериндаш хәлқләрниң көпинчиси уйғурларға охшашла путболға нисбәтән наһайити күчлүк интилишкә вә адәттин ташқири қизғинлиққа игә. Һалбуки, түркийәдин башқа түркий тиллиқ дөләтләр, җүмлидин орта асия вә кавказ районидики қериндаш әлләр мустәқил болғандин кейинки 20 нәччә йил мабәйнидә дуня лоңқиси путбол мусабиқисигә кирәлмиди? сизчә, буниңдики обйектип вә субйектип сәвәбләр зади немә?

Җаваб: уйғурларни өз ичигә алған түркий хәлқләрниң һәммиси путболға наһайити қизиқиду вә яхши көриду. Болупму түркийә командиси түркий тиллиқ қериндаш хәлқләр ичидә һәммисигә үлгә яратти. Йәни 2002 - йили дуня лоңқиси путбол мусабиқисидә 3 - болди. Әпсус, униңдин кейин түркийә командиси дуня лоңқиси мусабиқисидә шаллинип қалди. Әмди оттура асияға кәлсәк, гәрчә улар мустәқил болғили 20 нәччә йил болған болсиму, лекин уларниң командилири дуня лоңқиси мусабиқилиригә кирәлмиди. Өзбекистан командиси пәқәт бир қетим асия тәнһәрикәт йиғинида 2 - болди. Ундин башқа көрүнәрлик нәтиҗә болмиди. Әлвәттә, оттура асиядики түркий тиллиқ дөләтләрниң командилири дуня лоңқиси мусабиқилиридә өзини көрситәлисә, бу уйғурларғиму зор бир үмид беғишлайтти. Һалбуки, йеқин кәлгүсидә оттура асия командилириниң бу нәтиҗигә еришиш еһтималлиқи һазирчә төвәндәк туриду. Чүнки путбол бир тәнтәрбийә һәрикитила әмәс, бәлки бир әл вә хәлқниң миллий роһи биләнму мунасивәтлик. Ундин башқа, дөләт түзүлмиси вә системисиму буниңға хели зор тәсир көрситиду.

Соал: сизгиму мәлум, нурғун уйғурлар дунядики путболға қизиқидиған хәлқләргә охшашла бу нөвәтлик дуня лоңқиси мусабиқисини мумкинчилик яр бәргән шараит ичидә көрди. Уйғурларниң 20 - әсирдики миллий тәнтәрбийә тарихи әмәлийәттә дуня путбол тарихиниң 20 - әсирдики тәрәққият мусаписи билән мәлум бағлинишқиму игә, әлвәттә. Сизчә, путболни худди бокс түригә охшашла уйғурларниң миллий роһий вә йошурун һаятий күчини намаян қилидиған бир саһә дегили боламду? буниңдики конкрет шәрт - шараитлар вә мумкинчиликләр зади қанчилик?

Җаваб: әлвәттә, уйғурлар 20 - әсирдә ғәрб мәдәнийити билән учришиш җәрянида путболға чоңқур иштияқ бағлиған вә өзигә өзләштүргән. Биз өткән әсирниң 20 - йиллиридила уйғур путбол командилириниң қәшқәрдики шивет вә әнглийә консулханисидикиләр билән мусабиқә ойниғанлиқини билимиз. Йәнә бир тәрәптин путбол һәрикитиниң уйғурларниң миллий характери биләнму мас кәлгән тәрәплириму бар. Илгири уйғурлар өзигә кәлгән чәклик шараитлардин пайдилинип хитайниң ички өлкилиридики мусабиқиләрдә нәтиҗә қазанған. Һәтта бир қисим уйғур балилириниң чәтәл командилирида топ тепиватқанлиқиму мәлум. Униң үстигә, уйғурлар һәр қетимлиқ дуня лоңқиси путбол мусабиқиси башланғанда аҗайип зор қизғинлиқ билән мусабиқә көриду. Мән ойлаймән, әгәрдә уйғурларға кичиккинә пурсәт кәлсила путбол мусабиқилиридә өзини көрситишкә тиришиду. Һеч болмиғанда, костарика командилириға охшаш җан тикип елишиду дәп ойлаймән. Толиму әпсус, уйғурларға бундақ пурсәтләр несип болмиди. 2002 - Йили түркийә командиси мәлум нәтиҗиләрни қазанғанда, биразилийә командиси чемпийон болғанда уйғурлар худди өз командисиға алқиш яғдурғандәк һаяҗанланған. Әпсус, буларниң һечқайсиси уйғурларниң өз миллий командилири әмәс. Әгәрдә башқиларға кәлгән пурсәтниң ондин бири уйғурларға берилсә, ишинимәнки, уйғурлар бу саһәдә өзиниң әң зор тиришчанлиқини көрситиду. Мән буниңға чоңқур ишинимән!

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт