"Milletler ittipaqliqi" sho'ari astida Uyghur ussullirining xitaychilishishi diqqet qozghimaqta

Muxbirimiz eziz
2016-05-23
Share
diniy-zad-zamaniwiy-usul.jpg Uyghur élidiki diniy zatlarni "Zamaniwi usul" oynashqa mejburlap, musabiqige salghan körünüsh. 2015-Yili, uchturpan.
Socila Media

Xitay da'iriliri 2016-yilini "Milletler ittipaqliqi tereqqiyat yili" dep élan qilghandin kéyin Uyghur ammisining meniwi turmushidiki bir muhim terkib bolghan Uyghurche ussullarning bu xildiki teshwiqat qoralining wasitisige aylinip qalghanliqi, shundaqla shekil jehette barghanche xitayche uslubtiki méxanikiliq heriketler tizmisigha aylinip qéliwatqanliqi melum bolmaqta. Ilgiri bu xildiki méxanik ussullarni Uyghurlar arisida herqachan hörmetke sazawer bolup kéliwatqan diniy zatlarghiche mejburiy oynatqan da'irilerning hazir buni herqaysi yéza- qishlaqlardiki bir türlük siyasiy pa'aliyetke aylanduruwatqanliqi közetküchilerning diqqitini qozghidi.

"Tengri tagh tori", "Nur tori" qatarliq ammiwi tor wasitilirining xewer qilishiche bu yilliq "Xitay sayahet küni" pa'aliyitining Uyghurlar rayonidiki bashlinish murasimi üchün 19-may küni qeshqer héytgah meydanida tümen kishilik meshrep namida ussul pa'aliyiti ötküzüldi. Qeshqer sheherlik hökümet bash bolup teshkilligen bu pa'aliyetke qatnashqan adem sanining köplüki we birlikke keltürülgen ussul shekli qatarliq amillardin tamashibinlar we analizchilar bu qétimqi pa'aliyetning da'iriler orunlashturghan hemde melum mezgillik kolléktip meshiqni bashtin kechürgen siyasiy teshwiqat ikenliki heqqide texminlerni qiliwatqanliqi melum. Kishilerni téximu oylandurghini, bu qétimqi zor kölemlik ussul pa'aliyitide bir tutash orunlan'ghan meshrep ussulining en'eniwi Uyghur ussullirigha sélishturghanda nahayiti éghir shekildiki méxanikiliq ritimi bolghanliqi iken.

Mulahizichiler Uyghur rayonidiki türlük teshwiqat pa'aliyetliri, jümlidin oyniliwatqan usullar heqqide öz qarashlirini otturigha qoymaqta.

Uyghur ussul we muzika medeniyiti heqqide chongqur tetqiqatlar bilen meshghul bolghan mutexessis kristi simis "Tereqqiyat üchün ussul oynash" Serlewhilik maqaliside özi ziyaret qilghan Uyghur ayallirining "Biz naxsha we ussulsiz yashiyalmaymiz, Uyghur ussuli ölse Uyghurlarmu ölidu" dégen sözlirining simwolluq menisi barliqini eskertidu. Uning qarishiche, Uyghur ussuli esirlerdin buyan Uyghur medeniyitide ghol mezmunlar qatarida mewjut bolup kéliwatqan témilardin hésablinidu. Uyghurlar meyli a'ilide bolsun yaki meshreplerde bolsun, herqachan Uyghur ussuli we uninggha jör bolup kélidighan Uyghur xelq naxsha, muzikiliri arqiliq öz milliy kimlikini namayan qilidu. Uning ziyaritini qobul qilghan Uyghur ayallirimu birdek "Biz özimizning kimlikini bashqilargha peqet mushu Uyghurche ussul sen'iti arqiliq körsiteleymiz, kishilermu biz oynighan ussulgha qarap bizning kimlikimizni biliwalidu" dégen.
Halbuki ijtima'iy taratqularda keng tarqalghan we hazirche qolimizda bar bolghan sin matériyalliri xitay da'iriliri keng teshwiq qiliwatqan "Milletler ittipaqliqi" teshwiqat pa'aliyetliride Uyghurlar diyaridiki keng Uyghur ammisining méxanik ritimdiki ussullargha, jümlidin tipik bolghan "Kichik alma ussuli" oynashqa mejburliniwatqanliqini körsitidu, shundaqla mushu arqiliq da'iriler telep qiliwatqan "Milletler ittipaqliqi" teshwiqatining emeliylishish ehwali ölchiniwatqanliqi heqqidimu uchurlar mewjut. Herqaysi axbarat wasitilirining türlük uchurliri bolsa yerlik da'irilerning "Milletler ara singishishni ilgiri sürüsh" sho'ari astida bu xildiki pa'aliyetlerning téximu chong kölemge kéngiyiwatqanliqini algha süridu.

Shuning bilen birge kishilerning diqqitini qozghawatqini, Uyghurlar esirlerdin buyan oynap kéliwatqan en'eniwi Uyghur ussulini xitay köchmenlirining öginishi we ashkara sorunlarda oynishidur. Xitay taratqulirida Uyghurlar diyaridiki xitay köchmenlirining "Milletler ittipaqliqi" ni jari qilduruwatqanliqining simwoli süpitide Uyghurche ussul oynashni ögen'genliki alahide gewdilendürülgenliki melum. Halbuki alaqidar mutexessisler medeniyetler ara singishish tarixta da'imliq hadise hésablansimu, hazirqi künde otturigha chiqiwatqan "Xitaylarning Uyghurche ussul oynashni öginishi" arqisida bashqiche meqsetlerning bolushini texmin qilishmaqta.

Amérikida olturushluq Uyghur ziyaliyliridin doktor qahar barat bu heqte pikir bayan qilip, xitaylarning bu xildiki yat milletlerning ussulini öginishining héchqandaq heyran qalarliq ish emeslikini bildürdi. Uning qarishiche, xitay tarixidiki eng güllen'gen dewrlerdin bolghan süy we tang sulaliliri (miladi 581-907-yillar) mezgilliridila xitaylarning paytexti chang'en shehiride "Ghuz ussuli" namidiki gherbiy yurt ussulliridin huzurlinish we uni zor ishtiyaq bilen öginish omumiy modigha aylan'ghan. Xitay sen'etkarliri, jümlidin ottura tüzlenglik edibiliri bu hadisini teswirlep yüzligen nezmilerni pütken.

Medeniyetlerning bu xildiki öz ‏- ara qobul qilinishi, yene kélip Uyghurlargha oxshash ussul medeniyitige ige bolmighan xitay ammisining Uyghur ussulliridiki güzellik we nepislikke hewes qilip uni öginish istikide bolushi bekmu tebi'iy ehwal hésablinidighanliqini tekitligen qahar barat ependi hazir otturigha chiqiwatqan Uyghur ammisigha "Kichik alma ussuli" oynitish, xitay köchmenlirini Uyghur ussuli öginishke righbetlendürüsh herikitining arqisida xitay hakimiyitining bashqa gherezliri barliqini texmin qilidighanliqini bildürdi.

Uyghurshunaslarning pikriche, köpligen Uyghurlar, jümlidin Uyghur ayalliri ussul arqiliq Uyghurlargha xas medeniyetning kéyinki ewladlargha qeder dawam qilishini ümid qilidu. Uyghurlarning kelgüsini Uyghur perzentlirige hawale qiliwatqan ata- anilar üchün bu téximu shundaq hésablinidu. Halbuki, Uyghur en'eniwi medeniyitining muhim bir terkibi qismi bolghan Uyghur ussulining Uyghur perzentliride untulushqa yüz tutushi, uning ornigha bighubar Uyghur yashlirida "Japi" namida atalghan méxanik ussullarning moda bolushi hemde tedrijiy halda köchmen xitaylarning en'eniwi Uyghur ussulning yéngi orunlighuchilirigha aylinish intilishliri Uyghurlarni endishige salmaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet