15-ئىيۇن، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق جامائەت خەۋپسىزلىكى نازارىتى بىلەن بىڭتۈەن جامائەت خەۋپسىزلىكى ئىدارىسى بىرلىكتە ئۇجتۇرۇش چىقىرىپ، 2026-يىللىق ”ئالتۇن قالقان بىلەن تىنچ-ئامانلىقنى قوغداش“ نامىدىكى يازلىق ھەرىكەت قوزغايدىغانلىقى جاكارلىدى. جەمئىيەت مۇقىملىقى، قاتناش بىخەتەرلىكى ۋە ساياھەتچىلىك تەرتىپىنى قوغداش قاتارلىق كەڭ ساھەلەرگە چېتىلىدىغان بۇ قاتتىق زەربە بېرىش ھەرىكىتى 7-ئۆكتەبىرگىچە داۋاملىشىىدىكەن.
رەسمىي ئۇچۇر مەنبەلىرىگە ئاساسلانغاندا، بۇ قېتىمقى ھەرىكەت زوراۋانلىق ۋە تېررورلۇق ۋەقەلىرىنىڭ يۈز بەرمەسلىك تۆۋەن چېكىنى قەتئىي ساقلاش؛ تېلېگراف- تور ئالدامچىلىقى ۋە زەھەرلىك بۇيۇم جىنايەتلىرىگە قاتتىق زەربە بېرىش؛ ياز پەسلىدە كۆپىيىدىغان ئۆكتەملىك قىلىش، قەستەن زەخمىلەندۈرۈش، ھاراق ئىچىپ جىدەل چىقىرىش قىلمىشلىرىغا قارىتا تېز رازۋېدكا قىلىپ، تېز پاش قىلىش؛11 تۈرلۈك نۇقتىلىق قاتناش قانۇنغا خىلاپ قىلمىشىنى تىزگىنلەش؛ ساياھەت ساھەسىدىكى «قارا يېتەكچى»، «قارا ۋاسىتىچى» ۋە ساياھەتچىلەرنى سودا قىلىشقا قىستاش قىلمىشلىرىنى جازالاش قاتارلىقلارنى نىشان قىلغان.
گەرچە بۇ قېتىملىق ھەرىكەت پىلانىدا جەمئىيەت ئامانلىقى، ئالدامچىلىق ۋە قاتناش تەرتىپى قاتارلىق كۆپلىگەن ئادەتتىكى قانۇنغا خىلاپ قىلمىشلار تىلغا ئېلىنغان بولسىمۇ، ئەمما «زوراۋان-تېررورلۇق ۋەقەلىرىنىڭ يۈز بەرمەسلىك تۆۋەن چېكىنى قەتئىي ساقلاش» دېگەن تۈر تىزىملىكنىڭ ئەڭ ئالدىغا قويۇلغان. بۇ نۇقتا ئىنسان ھەقلىرى ئانالىزچىلىرىنىڭ جىددىي دىققىتىنى قوزغىدى. كۆزەتكۈچىلەر «قاتتىق زەربە بېرىش» نامىدىكى بۇ خىل ھەرىكەتلەرنىڭ جەمئىيەت بىخەتەرلىكىدىن بەكرەك، يەرلىك خەلقنىڭ ئىنسان ھەقلىرى ۋە كىشىلىك ئەركىنلىكىنى تېخىمۇ قاتتىق چەكلەشكە ۋاسىتە قىلىنىش ئېھتىماللىقى يۇقىرى دەپ ئەندىشە قىلىشماقتا.
سىياسىي ئانالىزچى ئاسىيە ئۇيغۇر خانىم ئەركىن ئاسىيا رادىيوسغا مۇنداق دېدى: ”خىتاي مىليونلىغان ئۇيغۇرلارنى لاگىر ۋە تۈرمىلەرگە قاماش؛ ئۇيغۇلارنىڭ تىلى، مەدەنىيىتى ۋە دىنىي ئېتىقادىنى باستۇرۇشتىمۇ دەل مۇشۇ تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش ۋە مۇقىملىقنى قوغداشنى سەۋەب قىلغان. شۇڭا بۇ قېتىمقى ”يازلىق ھەرىكەت“نى يېڭى سىياسەت ئەمەس، بەلكى ئاشۇ سىياسەتلەرنىڭ داۋامى دەپ قارىساق بولىدۇ. بىخەتەرلىك سىياسىتى بىلەن ئاسسىمىلاتسىيە سىياسىتى ھازىر خىتايدا بىر-بىرىنى تولۇقلاۋاتقان ئىككى ئاساسىي سىياسەتكە ئايلىنىۋاتىدۇ. مېنىڭچە ئۇيغۇرلارنى ئاسسىمىلاتسىيە قىلىش سىياسىتى ئۆزگەرمىگىچە خىتاينىڭ بۇنداق ھەرىكەتلىرى توختاپ قالماي ئىزچىل داۋاملىشىدۇ.“
كۆزەتكۈچىلەر خىتاي دائىرىلىرى قوزغىغان بۇ ھەرىكەتنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇزۇن يىللاردىن بېرى «زوراۋان تېررورچىلارغا زەربە بېرىش» نامى ئاستىدا ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە يۇقىرى بېسىملىق كونترول قىلىش سىياسەتلىرىنىڭ شەكىلى ئۆزگەرگەن ھالدا يەنىلا داۋاملىشىۋاتقانلىقىنىڭ، ھەتتا تېخىمۇ كۈچىيىۋاتقانلىقىنىڭ بىر سىگنالى دەپ قاراشماقتا.