خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇرلارغا قاراتقان ئېغىر زۇلۇم سىياستىگە ئون يىل بولدى

بۇ دوكلات خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكىگە كۆز يۇمۇشنىڭ دۇنياۋىي ئىنسان ھەقلىرى سىستېمىسىغا ئېغىر زەرەر يەتكۈزىدىغانلىقىنى يەنە بىر قېتىم كۈچلۈك ئاگاھلاندۇردى.

ئىنسان ھەقلىرىنى كۆزىتىش تەشكىلاتى (Human Rights Watch) يېقىندا ئېلان قىلغان بىر دوكلاتتا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈركىي مىللەتلەرگە قاراتقان سىستېمىلىق ئېزىش، جازالاش ۋە ئىنسانىيلىققا قارىشى جىنايەتلىرىنىڭ ئون يىلدىن بېرى داۋاملىشىۋاتقانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلدى. دوكلاتتا، خىتاينىڭ بۇ ھەرىكەتلىرى ئۈچۈن ھېچقانداق جاۋابكارلىققا تارتىلمىغانلىقى تەكىتلىنىپ، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ شەكلەن ئىنكاسلاردىن ھالقىپ ئەمەلىي قەدەم تاشلىشى كېرەكلىكى ئىلگىرى سۈرۈلدى.

دوكلاتتا خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ جازا لاگېرلىرى، مەجبۇرىي تۇغۇت چەكلەش، دىنىي ۋە مەدەنىيەت جەھەتتىكى چەكتىن ئاشقان جىنايەتلىرى ئۈچۈن خەلقئارا قاتلامدىكى بىرەر ئورگان تەرىپىدىن جاۋابكارلىققا تارتىلمىغانلىقى ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىپ، ھەرقايسى دۆلەتلەر ۋە خەلقئارا شىركەتلەردىن خىتاينىڭ مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتلىرىنى، بولۇپمۇ پاختا، قۇياش ئېنېرگىيە تاختىسى ۋە يەر شارى تەمىنلەش زەنجىرىدىكى باشقا خەتەرلىك مەھسۇلاتلارنى چەكلەشنى كۈچەيتىشى تەلەپ قىلىندى. ب د ت ئىنسان ھەقلىرى ئالىي كومىسسارىياتىنىڭ بۇرۇن ئېلان قىلغان دوكلاتىدىكى تەۋسىيەلەرنى ئەمەلىيلەشتۈرۈپ، خىتاينىڭ جىنايەتلىرىنى تەكشۈرىدىغان مەخسۇس ئورگان تەسىس قىلىشى زۆرۈرلۈكى ئەسكەرتىلدى.

ئىنسان ھەقلىرىنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ ئانالىزچىلىرى خىتاينىڭ ئائىلەلەرنى پارچىلاش، سىستېمىلىق تۇتقۇن قىلىش، تىل ۋە مەدەنىيەتنى يوقىتىش سىياستىنىڭ ھازىرمۇ داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭغا قارىتا ئامېرىكا، ياۋروپا ئىتتىپاقى ۋە باشقا دۆلەتلەرنىڭ ئەمەلىي جازا تەدبىرلىرىنى قوللىنىشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.

بۇ دوكلات خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى ئىنسان ھەقلىرى دەپسەندىچىلىكىگە كۆز يۇمۇشنىڭ دۇنياۋىي ئىنسان ھەقلىرى سىستېمىسىغا ئېغىر زەرەر يەتكۈزىدىغانلىقىنى يەنە بىر قېتىم كۈچلۈك ئاگاھلاندۇردى.