Хиянәт вә җинайәт

Хәлқарада зор тәсир қозғиған 5 - июл үрүмчи вәқәсидин кейин, хитай һакимийити гоя бундин кейин шәрқий түркистанда миллий зиддийәт, ихтилап вә тоқунушларни пәсәйтиш үчүн иҗабий қәдәмләрни басидиғандәк, шундақла йәрлик хәлққә пайдилиқ бир қатар йеңи сиясәтләрни түзүп чиқидиғандәк бир мәнзирини яритишқа тиришқан иди.
Обзорчимиз пәрһат муһәммиди
2010-01-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Мәсилән, үрүмчи вәқәсидин кейин, хитайниң дөләт рәиси ху җинтав италийә зияритини йерим йолда тохтитип қайтип келип, хитай коммунистик партийиси мәркизи комитети сияси бюрусиниң йиғинини чақирип, мәхсус шәрқий түркистан мәсилисини музакирә қилған. Мәркәздин 20 нәччә министир дәриҗилик әмәлдарни өз ичигә алған 400 кишилик тәкшүрүш гурупписини шәрқий түркистанға әвәткән, йәнә дуня җамаәтчилики алдида милләтләр сияситини үзлүксиз яхшилайдиғанлиқи һәққидә вәдиләр бәргән, шәрқий түркистандики миллий тоқунушларниң баш җавабкари һесабланған ваң лечүәнни мәркәзгә йөткәп китидиғанлиқи һәққидә учурлар тарқатқан иди.

Уйғурлар һөкүмәтниң вәдә қилған "бәлән" сияситини төт көзи билән күтиватқан бир пәйттә, авал, "милләтләр иттипақлиқи тәрбийиси қануни " дегән нәрсә чиқти, бу қанун 2 - айниң 1 - күнидин етибарән иҗра қилинмақчи.

Бу қанун бойичә, бундин кейин бирәр хитайни, "хитай" дәп қойсиңизму өзиңизни зинданда көрисиз.

Арқидинла бу қетим чақирилған, аптоном районлуқ 11 - нөвәтлк хәлқ вәкилләр қурултийи 3 - омумйиғини мәзгилидә, 1997 - йили чиқирилған, " җәмийәт аманлиқини омумлаштуруп түзәш қануни " ниң йеңиланған вә толуқланған нусхиси мақулланди, мәхсус 3 хил күчләргә зәрбә бериш мәқситидә чиқирилған бу қанунму 2 - айниң 1 - күнидин етибарән иҗра қилинмақчи.

Бу қетим мақулланған бу қанунда, аталмиш "3 хил күчләр" гә зәрбә бериш даириси техиму кеңәйтилгән болуп, миллий вә диний туйғулири сәл - пәлла күчлүк болған вә һөкүмәтниң сияситини тәнқитлигәнлики уйғурларниң һәммиси зәрбә бериш нишанидин ибарәт.

Ундин башқа йәнә, бу қетимқи хәлқ вәкилләр қурултийида, "қош тиллиқ оқутқучилар қошунини зорайтиш қанун тәклип лайиһиси" дегән нәрсә сунулди. Уйғур оқутқучилар қошунини пәйдин - пәй йоқ қилип, уларниң орниға хитай оқутқучиларни сәпләш нишан қилинған бу тәклип лайиһисиму алдимиздики күнләрдә рәсмий қанунлишип иҗраға қоюлуши мумкин.

Мана булар, 5 - июл үрүмчи вәқәсидин буян хитай һөкүмити тәрипидин мәхсус шәрқий түркистан үчүн түзүп чиқилған аталмиш " яхши сиясәт " ләр иди.

Әмәлийәттә болса, уйғур хәлқиниң миллий мәнпәәтлиригә вә аптономийилик һәқ - һоқоқлириға тамамән зит килидиған бу қанунлар, хитайниң асасий қанунида көрситилгән аптономийилик җайлар һәққидики маддиларға вә " миллий территорийилик аптономийә қануни " ға қилинған очуқтин - очуқ бир хиянәт вә җинайәт иди.

Чүнки, " миллий территорийилик аптономийә қануни " ниң башланғуч қисмида, " миллий территорийилик аптономийә - һәр қайси аз санлиқ милләтләр топлишип олтурақлашқан районларда территорийилик аптономийини йолға қоюп, аптоном органларни тәсис қилип, өз - өзини башқурушни йолға қоюш, һәр қайси аз санлиқ милләтләрниң өзлириниң ички ишлирини өзлири башқуруш һоқоқиға һөрмәт қилиш вә капаләтлик қилиш, бу арқилиқ милләтләрниң баравәрликини намайән қилиш " дәп көрситилгән иди.

Хитай мәркизи һөкүмитиниң бу қилмиши, бундин кейин уйғурларға қаритилған бастуруп сиңдүрүш вә ассимилиятсийә қилип йоқитиш сияситиниң йәниму күчәйтилидиғанлиқидин дирәк бәрмәктә.

Ундин башқа йәнә, хитай мәркизи һөкүмити тәрипидин түзүп берилгән вә аптоном районниң рәиси нур бәкри тәрипидин бу қетим үрүмчидә чақирилған аптоном районлуқ хәлқ вәкилләр қурултийида " көтүрәңгү роһ " билән җараңлиқ оқуп чиқилған һөкүмәт хизмитидин доклатму, маһийәттә хәлқара қанун - принсипларға вә хитай тәрипидин чиқирилған " миллий территорийилик аптономийә қануни " ниң роһиға қарши қилинған хиянәт вә җинайәтләр билән толған бир иқрарнамә иди.

Мәсилән, нур бәкриниң доклатида көрситилишичә, 2009 - йили шәрқий түркистанда шәһәр аһалилириниң йиллиқ киши бешиға тоғра килидиған оттуричә кирими 12 миң 120 йүәнгә йәткән, деһқанларниң йиллиқ киши бешиға тоғра килидиған оттуричә кирими 400 йүән ашқан.

Доклатта йәнә, биңтүәнлик хитайларниң кирими һәққидиму айрим мәлумат берилгән болуп, 2009 - йили биңтүән тәркибидики шәһәрлик хитайларниң йиллиқ киши бешиға тоғра килидиған оттуричә кирими 13 миң йүәнгә, биңтүәнлик хитай деһқанларниң кирими болса 7300 йүәнгә йәткән.

Һәммигә мәлум болғинидәк, нөвәттә уйғурларниң омуми нопусиниң 90 пирсәнтигә йеқинрақи йезиларда яшап кәлмәктә, дәл буниң әксичә, шәрқий түркистандики хитай көчмәнлириниң 90 пирсәнтидин көпирәки шәһәрләрдә яшимақта. Буниңдин, шәрқий түркистанда хитай көчмәнлири билән йәрлик хәлқ оттурисида иқтисади җәһәттә наһайити зор пәрқниң барлиқини, хитай һакимийитиниң йәрлик хәлқниң турмушиға әмәс, әксичә хитай көчмәнлириниң турмушиға көңүл бөлүватқанлиқини көрүвалғили болиду.

Әмәлийәттә бу, "миллий территорийилик аптономийә қануни" ниң 62 - маддисида көрситилгән "дөләт, миллий территорийилик аптоном җайларда байлиқ мәнбәлирини ечиш вә қурулуш елип бериш җәрянида, алди билән миллий территорийилик аптоном җайларниң мәнпәәтигә етибар бериши, миллий аптоном җайларниң иқтисадиға пайдилиқ орунлаштурушларни елип бериши, шу җайдики аз санлиқ милләтләрниң ишләпчиқириш вә турмушиға көңүл бөлүши лазим," дегән маддисиниң роһиға қилинған очуқтин - очуқ бир хиянәт иди.

Нур бәкриниң доклатида, өткән бир йил ичидә шәрқий түркистан бойичә " ешинча әмгәк күчлири " дегән намда башқа юртларға һәйдәлгән деһқанларниң саниниң 1 милйон 663 миң нәпәргә йәткәнлики, буниң ичидә хитай өлкилиригә ишләмчиликкә әвәтилгәнләрниң саниниң 123 миң 900 нәпәргә йәткүзүлгәнликиму 2009 - йили ичидә қолға кәлтүрүлгән " зор нәтиҗә " ләрниң бири қилип көрситилгән болуп, әмәлийәттә болса бу, хитайниң асасий қануни вә " миллий тәриторийәлик аптономийә қануни " турмақ, һәтта хәлқара қанунларғиму түптин хилап келидиған бир инсанлиқ җинайити иди.

Чүнки, бир милләт яки бир хәлқни колликтип һалда юрт - маканлиридин мәҗбурий һәйдәш вә мәҗбурий әмгәккә селиш қилмиши болса, хәлқара сотта җазаға тартилишқа тегишлик болған ирқий тазилаш җинайитидин ибарәт.

Нур бәкри доклатида йәнә, " қош тиллиқ " дәп аталған хитайчә йәслиләрдә, оттура - башланғуч мәктәпләрдә оқуватқан йәрлик оқуғучиларниң саниниң алдинқи йилға қариғанда зор дәриҗидә ашурулғанлиқиниму һөкүмәтниң 2009 - йили қолға кәлтүргән " зор мувапиқийәтлири " ниң бири қилип көрсәткән болуп, буму, " миллий территорийилик аптономийә қануни " ниң 37 - маддисида көрситилгән, " миллий территорийилик аптоном җайлардики аптоном органлар өзлири мустәқил һалда миллий маарипини тәрәққи қилдуриду, саватсизлиқни түгитиду. Аз санлиқ милләт оқуғучилирини асас қилған мәктәпләрдә, шараити барлири аз санлиқ милләтләрниң тил - йезиқида дәрслик һазирлап чиқип, аз санлиқ милләт тил - йезиқида дәрс бериду " дегән маддисиға қилинған зор бир хиянәт иди.

Демәк, юқириқи һадисиләр, хитай һакимийитиниң өзи чиқарған қанунни өзи аяқ асти қилидиған бу хил тәбиитиниң әсла өзгәрмәйдиғанлиқини очуқ көрситип турмақта.

Пикирләр (1)
Share

Исимсиз оқурмән

Йеқинқи заман тарихмиздики буниңға охшаш қатил залим сийасәтләрбизни баш әгдүрәллмигән ,әксичә сийаси ирадимизни мустәһкәмләп ,хетай мустәмликчилири билән болған чәк чиграйимизни техиму кәскин ﯪйришимнизға түрткә болуп кәлди .Йаң зиңшин ,җин шурин ,шең шисәй вә бүгүн уларниң сийаси варислири болмиш ваң лечүән нурбәкриләр һаман .ﯪЛдинқиилардәк бир күни тарихниң долқуни ﯪлдида сүпүрүп ташлиниду .

Jan 22, 2010 06:05 AM

Толуқ бәт