Jang jyadün: "Junggo yawropagha egiship halak bolushi mumkin"

Kéyinki ikki yil ichide xitayning ichki qismida pul paxalliqining ezweylep kétishi, egishipla mal bahasining örlep kétishi junggo jem'iyitining naraziliqini kücheytiwetti.
Obzorchimiz sidiq haji rozi
2011-11-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Yawropaning qerz we maliye krizisigha pétip qélishi, xitaygha mal zakaz qilishning töwenlep kétishi gu'angdung, üch derya diltisi qatarliq jaylarda ishchilar ish tashlap ma'ash telep qilish herikitini otturigha chiqardi.

Junggoning éksportqa tayinip qalghan iqtisadi némini éksport qilish, qaysi bazargha, qaysi döletke éksport qilish mesilisige duch kelgende, junggo iqtisadining pishangi dep atilip kéliwatqan öy-imaret tijaritide baha töwenlep ketkenliktin, öy bahasi örligende aldirap öy sétiwalidighan, öy bahasi töwenligende héchkim öy sétiwalmaydighan ziddiyetlik halet otturigha chiqip, öy-imaret sodigerliri bilen bankining otturisida élim-bérim ziddiyiti peyda qilghanda, bu shekil bolup, emeliyette, hökümet bilen öy-imaret sodisigha qatnashquchi puqralarning ziddiyitini gewdilendürüp qoydi.

Öy-imaret tijariti bilen shughullan'ghuchilarni siler xususi sodigerler yaki xususi kapitalistlar dep qaramsiler, hergiz undaq emes. Bu kishiler merkizi bankigha baghlinip qalghan yaki banka teripidin aldigha chiqirilghan, hökümetke wekil bolup tijaret qilidighan kishilerdur. Mesilen, béyjingda yéngi sélin'ghan öyning bir kwadrat métiri 30ming yüendin sétilatti. Hazir 12ming yüen'ge chüshüp qaldi. Qalghan 18ming yüen paydigha turamdu yaki ziyan'gha turamdu? ziyan'gha tursimu, paydigha tursimu xususilar bir kwadrat métir yerge baghliq bundaq paydinimu, bundaq ziyannimu kötürelmeydu, payda alsa bajgha kétidu, ziyan tartsa bankining pulini qayturalmaydu. Emma, banka bundaq payda, bundaq ziyan'ghimu chidiyalaydu.

Shunga öy-imaret tijaritide bahani östürüsh yaki bahani chüshürüsh, bazargha munasiwetsiz hökümet oynawatqan oyun bolup, bu oyunda peqet junggo puqralirining berdashliq bérish küchi yimirilgende, andin junggoda iqtisad yimirildi dep höküm chiqirishqa bolidu. Méningche, junggo puqralirining berdashliq bérish küchi axirqi chekke kélip qaldi. Chünki, junggo puqraliri mal bahasi bilen pul paxalliqining, öy-imaret tijaritide binormal baha chüshüsh bilen binormal baha örleshning otturisida mijilishqa bashlidi.

Shunga "Junggo pat arida gumran bolidu" mawzuluq kitabning aptori, weziyetni toluq közitip kéliwatqan jang jyadün, amérika awazi muxbirining ziyaritini qobul qilghanda yene bir qétim tekitlep : junggo üchün amérikining istimalchilirila éship qaldi... Shunga junggo nöwette intayin éghir mesilige duch keldi... Biz nurghun amillar yawropani halak qilishi mumkin, yawropaning ehwali intayin osal dewatimiz, belki junggo yawropagha egiship halak bolushi mumkin, bashqiche éytqanda, junggo gumran bolghan haman belki yawropa gumran bolushi mumkin, bir yildin kéyin hazirqi junggogha oxshimaydighan bir junggoni köreleymiz. U waqitqa yetkende biz junggo toghriliq söhbetleshkende, belki biz hazirqidek sözleshmeslikimiz mumkin dep körsetti.

Toluq bet