Tügimes naxshilar yéngi usulupta yangrimaqta

Rep naxshiliridin ibaret afriqa ériqidiki amérikiliqlardin dunyagha tarqilip omumlashqan sen'etning yéngi bir türi, yéqinqi 10 yil mabeynide Uyghur yashlirighimu xéli chong tesir körsetti.
Muxbirimiz gülchéhre
2011.06.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
tahirjan-enwer-305.jpg Muxbirimizning téléfon ziyaritini qobul qilghan tahirjan enwer. 2011-Yili iyun.
RFA/tahirjan-enwerning ruxsiti bilen YouTubetin elindi

Héssiyat, til qabiliyet we uni muzika ritimigha maslashturup orunlashni telep qilidighan bu xil erkin sen'et shekli Uyghur élidiki bashlan'ghuch mektep baliliridin tartip aliy mektep yashlirighiche téz omumlishiwatqan bir xil ipadilesh éqimi déyishke bolidu. Her xil shekildiki rep guruppilirining meydan'gha kélishi bilen, étirap qilghudek, alqishqa érishküdek yaxshi rep eserlirimu meydan'gha kelmekte. Bolupmu, chet'ellerge chiqqan Uyghur yashlirining ijadiyitidiki tarqiliwatqan erkin roh, ötkür til, shija'et we ümid ipadilen'gen rep naxsha muzikiliri, xuddi erkinlikke érishken qushtek heqiqiy séhriy küchini namayan qilmaqta.

Uyghur rep naxshichiliri: “Rep u éqim, tosqili bolmaydighan. Chünki u sözimiz, rohimiz, partlighan naraziliqlirimiz, köz chaniqimizgha tiqilghan yighimiz, bizning ümid-ishenchimiz hetta qoralimiz.”

Ashkara til, qaynaq héssiyat bilen kishensiz roh muzika ritimigha egiship ipadiligen bir xil sen'et uslubi bolghan rep naxshiliri, mana shuning üchün Uyghur yashlirining yaqturushigha muyesser bolup, Uyghur sen'itide téximu julalinip öz eksini tapmaqta. Yéqinqi on yildin buyan rep naxshiliri peqetla kepsiz balilarning moda naxshisi bolushtin köpligen kishilerning étirap qilishigha ériship, omumlishiwatqan bir sen'etke aylinip, kochilardin mektep sehnilirige we radi'o, téliwéziyelergiche élip chiqildi. Bezi Uyghurche rep naxshiliri dangliq naxsha cholpanliri teripidin Uyghur muzikilirining ritimigha maslashturup orunlinishi bilen omum étirap qilghan yéngi bir sen'et wariyanti süpitide mewjut bolup barghanche tereqqiy qilmaqta.

Yéqindin buyan démokratik ellerde yashawatqan Uyghur yashliri arisida tariliwatqan rep naxshiliri, gerche xelq'aradiki dangliq rep naxshichilirining naxshiliri bilen sélishturghili bolmisimu, pikrining téximu ochuqluqi, tilining ötkürlüki bilen Uyghur yashliri ichide tesir küchini körsetmekte. Buninggha gollandiyide yashawatqan Uyghur rep naxsha heweskarliridin tahir enwer we ilyas ibrahimlarning rep ijadiy naxshilirini misal qilishqa bolidu :

Hayajan ilikide téléfon ziyaritimizni qobul qilghan tahirjan özining qumulda tughulup chong bolghanliqi, bezi qumul xelq naxshiliriningmu rep naxshilirigha oxshap qalidighanliqini bayqighanliqini bildürdi. U yene özining rep naxshilirigha qiziqishigha 5-iyul weqesining türtke bolghanliqini bayan qildi.

Tahirjanning hemkarlashquchisi, shundaqla rep naxsha ijadiyiti bilen shughulliniwatqan ilyas ibrahim  ottura mektep chéghidin tartipla rep naxshilirini éytish we ijad qilishqa bashlighan bolup, u xitay hökümiti Uyghur balilirini qosh tilliq ma'aripqa mejburlawatqan bu künde tili we rohi qamallan'ghan Uyghur yashliri üchün Uyghur tilidiki rep naxshilirining ularning kishenlen'gen tili we rohini azad qilishtiki bir yol ikenlikini ipadilidi shundaqla téximu köp Uyghurlarning rep naxshilirining tereqqiyatini qollishini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Naxsha-weten (Tékisti-élyas ibrahim, muzikisi we orunlighuchi-tahirjan enwer)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.