"шинҗаң тинчлиқ билән азад қилинип" уйғурлар хушаллиқ билән хитай компартийә қошунини қарши алғанму?

Мухбиримиз үмидвар
2021-09-30
Share
Хитай компартийә қошуни үрүмчигә киргән күнидики көрүнүш. 1949-Йили 20-өктәбир.
public domain

10-Айниң 1-күни хитай коммунистлириниң 28 йил күрәш қилип, қан кечип, җәң қилип, нурғун инсанларниң қирилиши бәдилигә қурған җуңхуа хәлқ җумһурийитиниң дөләт байрими күни. Бу күни хитай компартийәси тәрипидин җуңго хәлқи орнидин дәс турған, азад болған, шуниңдәк "шинҗаң хәлқи тинчлиқ билән азад болған" күн дәп 72 йилдин буян давраң селинип келинмәктә. Хитай компартийәси 1946-1949-йиллири үч йилға созулған қанлиқ ички уруш арқилиқ гоминдаң армийәсини йоқитип, пүтүн хитайниң асасий қисмини уруш арқилиқ қолға кәлтүрүп болғандин кейин уйғурлар дияри вә тибәтни ишғал қилиш қәдимини бесишқа башлиди. Хитай коммунист қошунлири 1949-йили 8-айниң 26-күни ләнҗуни, 9-айниң ахирида хитай гәнсуниң уйғур дияри билән чегридаш хеши каридориға топлинип, һуҗум башлаш алдида турғанда, 25-сентәбир күни гоминдаң армийәсиниң шинҗаң гарнизон қомандани тав сийө өзиниң қол астидики 100 миң кишилик армийәсиниң компартийәгә тәслим болғанлиқини, 26-сентәбир күни гоминдаң шинҗаң өлкилик һөкүмити рәиси бурһан шәһиди шинҗаң өлкилик һөкүмитиниң компартийәгә тәслим болғанлиқини вә компартийәниң башқурушида болидиғанлиқини җакарлиди, 10-айниң 1-күни хитай хәлқ җумһурийити қурулғанлиқини тәбриклиди. Лекин, шундақ болушиға қаримай, 1949-йили 10-айниң 12-күнидин етибарән 120 миң әтрапидики хитай коммунист қошунлири совет иттипақиниң айропиланлири вә башқа мәниви, сиясий, маддий ярдәмлиридә тайинип, һава, қуруқлуқтин арқиму-арқидин уйғур илиға киришкә башлап, 10-айниң 20-күни алди билән бир танка-броневик әтрити үрүмчини игилиди.

Хитай компартийәси 72 йилдин буян "шинҗаңни тинчлиқ билән азад қилдуқ", "шинҗаң һәр милләт хәлқи азадлиқ армийәни дағдуғилиқ қарши алди" дәп, ашу күни танка-броневик қисминиң үрүмчигә киргән, кишиләрниң гүл-тәқдим қилип қарши еливатқан сүрити вә кино филим көрүнүшини давраң селип вә тәшвиқат қилип кәлмәктә.

Һәқиқәтән, шу вақитта, йәни 10-айниң 20-күни уйғур хәлқи бу хитай қошунлириниң кәлгәнликидин хош болуп, өз армийәсини күтүвалғандәк қизғин қарши алғанму? уйғур хәлқи хитай компартийәси қошунлирини өзлирини азад қилғучи дәп қариғанму? әнә шу күни компартийә армийәсиниң үрүмчигә киргән танка-броневик баталйонини өз көзи билән көргән тарихий шаһит, һазир австралийәдә яшаватқан 85 яшлиқ пешқәдәм уйғур милләтпәрвәр зиялийси әхмәт игәмбәрди әпәнди өзлириниң шу күни мәктәп тәрипидин тәшкиллинип қарши елишқа елип чиқилғанлиқини, өзлириниң вә башқа нурғун кишиләрниң хата һалда или армийәси, шәрқий түркистан армийәси манас дәрясидин өтүп келидикән дәп хата чүшинип қалғанлиқини, көргәнлириниң пәқәт хитайлар, йәни шу гоминдаңчи хитайлардин пәрқи йоқ икәнликини көрүп, өзлириниң қарши елишқа чиққанлиқидин нарази болғанлиқини баян қилди.

Әхмәт игәмбәрди әпәнди хитай коммунист қошунлири үрүмчини игилигән күни һәддидин зиядә хушал болғанлар, қарши елишқа чиққанларниң мутләқ көп қисми хитайлар икәнлики, һәтта хитай һөкүмити тарқатқан үрүмчигә киргән танка үстидики әскәргә гүл тәқдим қиливатқан вә әтрапта қарши елип турғанларға аит тәшвиқат сүритидикиләрниң һәммисиниң дегүдәк үрүмчидики хитай аһалилири икәнликини көрситиду.

Хитай коммунист қошунлириниң танка-броневик баталйони үрүмчи айродромини игиләп, гәнсудин совет айропиланлири билән қошун тошушни капаләткә игә қилиш вәзиписини атқурғандин башқа қалған қошунлар, йәни 2-вә 6-корпуслар шималий һәм җәнубий уйғур дияриға давамлиқ йүрүш қилип, 1950-йили 3-айғичә болған 6 ай ичидә пүтүн уйғур елини толуқ игилиди шуниңдәк компартийәниң башқуруши астидики һәр дәриҗилик һакимийәтләрни қуруп, һәммә ишларни контроллуқ астиға алди.

Лекин хитай компартийәси һөкүмити өзи ғайәт зор әскирий күч билән ишғал қилған бу җайни "ишғал қилиш" әмәс, бәлки "тинчлиқ билән азад қилиш" дәп атиди. Америкадики "бейҗиң баһари" журнилиниң сабиқ муһәррири, хитай зиялийси ху пиң әпәнди мәзкур "тинчлиқ билән азад қилиш" аталғусиниң пүтүнләй сиясий ойдурма икәнликини, "тинчлиқ билән азад қилған йәргә һәргизму 100 миңлап қошун әвәтмәйдиғанлиқини билдүрүп: "хитай компартийәси шинҗаң вә тибәткә ‹тинчлиқ билән азад қилиш'сөзини қолланған. Һәтта бейҗиңни игиләшкиму тинчлиқ билән азад қилиш сөзини ишләтти, мана һазир тәйвәнни тинчлиқ билән бирликкә кәлтүрүш, дәватиду. Шинҗаңни һечқачан тинчлиқ билән азад қилғини йоқ, бәлки зор әскирий күчни әвәтип тәһдит селиш арқилиқ игилигән. Компартийә тарихни халиғанчә өзгәртип, бурмилап чүшәндүриду. Шинҗаң әмәлийәттә хитай компартийәси қошунлири тәрипидин ишғал қилинған земин болуп, әгәрдә уни ишғал қилған десә болмайтти, шуңа тинчлиқ билән азад қилиш сөзини қолланди" дәйду.

Әхмәт игәмбәрди әпәндиниң қаришичә, хитай коммунистлириниң җуңхуа хәлқ җумһурийити қурулғанда вә коммунист қошунлири шәрқий түркистанға бесип киргән шу вақитта ғулҗида 1944-йили қурулған шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити йәнила мустәқиллиқи, мәвҗутлуқини сақлавататти. Әхмәтҗан қасими қатарлиқларни йоқ қилған болсиму, йәнила бу һакимийәт өз дөләт байриқини есивататти. ( Давамини улиништин аңлаң)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт